Hepimiz oradaydık. Telefonun ışığı yüzümüzü aydınlatırken, o iki mavi tıkın hayat memat meselesine dönüştüğü o tekinsiz boşlukta… Modern zamanlarda aşk, artık sadece “kalp çarpıntısı” değil, biraz da “acaba ne zaman yazacak?” kaygısı, “hikayeme baktı mı?” takibi ve “çevrimiçi ama bana yazmıyor” öfkesi haline geldi. Bir uzman psikolog olarak danışanlarımın çoğunun dilinde aynı sitem var: “Eskiden her şey daha basitti, şimdi neden bu kadar karmaşık?”
Gelin, bu karmaşanın perdesini biraz aralayalım. Çünkü yaşadığımız şey sadece “şanssızlık” değil; dijitalleşen dünyanın ruh sağlığımız ve bağ kurma biçimimiz üzerindeki devasa etkisidir.
Açık Büfe Sendromu: ne İstediğime Karar Veremiyorum
Flört uygulamaları bize sınırsız bir açık büfe sundu. Binlerce profil, binlerce seçenek… Psikolog Barry Schwartz’ın “Seçim Paradoksu” dediği durum tam olarak bu: Seçenek arttıkça, seçtiğimizden memnun olma ihtimalimiz düşüyor. Aslında tabağımıza aldığımız yiyeceği değil alamadıklarımızı düşünüyoruz. Zihnimizin arkasında hep o zehirli fısıltı var: “Ya bir sonraki eşleşme daha eğlenceliyse? Ya daha yakışıklısı/güzeli bir kaydırma mesafesindeyse?” Bu “bolluk illüzyonu”, karşımızdaki insanı biricik bir birey olarak değil, bir “tüketim nesnesi” olarak görmemize neden oluyor. Bir pürüz çıktığında onarmak, emek vermek veya anlamaya çalışmak yerine; “iade edip yenisini sipariş etmek” daha kolay geliyor. Oysa derin bir bağ, birinin mükemmelliğine değil, kusurlarıyla birlikte sergilediği o şeffaf dürüstlüğe aşık olduğumuzda kurulur. Açık büfede karnımızı doyuruyoruz ama ruhumuz aç kalıyor.
Ghosting: Modern Zamanın Duygusal Korkaklığı
Bir gün her şey harikayken, ertesi gün o kişinin dijital bir toz bulutuna dönüşmesi… Son yıllarda literatürde artış gösteren bir kavram olan “Ghosting” (Hayaletleşme) aslında bir iletişim kazası değil, bir duygusal olgunluk sınavıdır. Bir insanın hayatından hiçbir açıklama yapmadan çıkıp gitmek, karşı tarafta “bitmemişlik, yarım kalmışlık” hissi yaratmaktadır. İnsan beyni belirsizliği bir tehdit olarak kodlar; bu yüzden bir açıklama almadığımızda zihnimiz o boşluğu en kötü senaryolarla doldurur: “Yeterince iyi değil miyim? Bir hata mı yaptım?” gibi gerçekçi olmayan düşünceler zihinde tekrarlayarak bir özgüvensizlik, umutsuzluk ve tükenmişliğe yol açmaktadır.
Hayır, hata yapmadınız. Ghosting uygulayan kişi, aslında kendi duygusal yetersizliğiyle yüzleşemeyen, bir yetişkin gibi “Bana uygun değilsin” diyemeyecek kadar sorumluluktan kaçan biridir. Birinin sessizliği, size verilmiş en gürültülü cevaptır: “Seni ve duygularını taşıyabilecek kapasiteye sahip değilim.”
Situationship: “Adını Koymayalım” Tuzağı
Ne tam bir ilişki ne de sadece arkadaşlık… Bu “ara bölge”, belirsizliğin konforuna sığınanların favorisi. Genellikle taraflardan biri “bağlanma korkusu” yaşadığı için bu gri bölgeyi dayatır. “Anın tadını çıkaralım” cümlesi kulağa çok özgürlükçü ve modern gelse de, biyolojimiz buna pek uyum sağlamaz.
Bağlanma kuramının öncüsü John Bowlby’nin de belirttiği gibi, insan canlısı güvenli bir limana ihtiyaç duyar. Geleceğin belirsiz olduğu, partnerinizin yarın orada olup olmayacağını bilmediğiniz bir “situationship” içinde sinir sistemi sürekli tetiktedir. Bu nedenle bireylerde huzursuzluk, kaygı ve mükemmele odaklanış görülmektedir. Birey en mükemmeli yapmalı ki içinde bulunduğu karmaşık durumdan kendini bir üst noktaya yani ilişkiye geçirmelidir. Mükemmellik isteğinin altında yatan kaygı ise güvensizliğe yol açmaktadır. Güvende hissetmediğiniz bir bağda çiçek açamazsınız, sadece hayatta kalmaya çalışırsınız. Ve bu sürekli tetikte olma hali, bir süre sonra “ilişki yorgunluğu” dediğimiz o duygusal tükenmişliğe yol açmaktadır.
Dijital Narsisizm ve “Görülme” Arzusu
Bugün ilişkilerimizi sadece yaşamıyoruz, aynı zamanda “sergiliyoruz”. Sosyal medyada paylaşılan o mükemmel akşam yemeği fotoğraflarının arkasında bazen derin bir sessizlik ve kopukluk yatıyor. Partnerimizi, kendi egomuzu parlatacak, başkalarına “bakın ne kadar mutluyum” dedirtecek bir aksesuar gibi görmeye başladığımızda, aşkın o mahrem ve kutsal dokusu bozuluyor. Onaylanma ihtiyacımızı partnerimizin kalbinden değil de takipçilerimizin beğenilerinden almaya başladığımızda, ilişkinin içi boşalıyor.
Peki, ne Yapmalı?
Bu dijital kaosun içinde ruh sağlığımızı ve kalbimizi nasıl koruyacağız? Bir uzman psikolog reçetesi olarak şunları önerebilirim:
-
Hızınızı Kesin: Birini tanımak bir “projedir”, hızlı tüketilmesi gereken bir içerik değil. İlk görüşmede ruh eşinizi bulduğunuzu sanmak yerine, o kişinin değerlerini anlamaya vakit ayırın.
-
Ekranı Kapatın, Gözlere Bakın: Çatışmaları dijital platformlar üzerinden çözmeye çalışmayın. Yazı dili, mimikleri ve ses tonunu dışladığı için yanlış anlaşılmaya çok müsaittir. Gerçek bağ, göz kontağının olduğu yerde kurulur.
-
Net Olun: “Ne istediğimi söylersem kaçar mı?” korkusundan kurtulun. Ciddiyet veya şeffaflık beklediğinizi söylediğinizde kaçan kişi, zaten sizin için doğru kişi değildir. Netlik, yanlış insanları hayatınızdan eleyen en güçlü filtredir.
Unutmayın; doğru kişi sizi bir bulmacanın içine hapsetmez, size güvenli bir yuva sunar. Modern dünyanın “daha iyisi var” yalanına inanmak yerine, “elimdekinin kıymetini nasıl bilirim?” sorusuna odaklanmak, sizi o özlediğiniz huzurlu aşka götürecek olan yegane yoldur.
Kaynakça
-
Bauman, Z. (2017). Akışkan Aşk: İnsan İlişkilerinin Kırılganlığı Üzerine. İstanbul: Can Yayınları.
-
Schwartz, B. (2004). The Paradox of Choice: Why More Is Less. New York: Ecco.
-
Levine, A. & Heller, R. (2018). Bağlanma: Aşkı Bulmanın ve Korumanın Bilimsel Yolları.
-
Turkle, S. (2017). Birlikte Yalnız: Teknolojiden Neler Bekliyoruz, Birbirimizden Neler Esirgiyoruz?
-
Freedman, G., Powell, D. N., Le, B., & Williams, K. D. (2019). “Ghosting and breadcrumbing: The strategies of leaving and staying in relationships.” Journal of Social and Personal Relationships.
