Günümüzde pek çok insan mutluluğu iyi bir iş, huzurlu bir aile ya da temel ihtiyaçların karşılanmasıyla sınırlı görse de insan psikolojisi bundan çok daha derin bir yolculuğa işaret eder. İnsan doğası yalnızca “hayatta kalma” üzerine kurulu değildir; insan, yaşamı boyunca anlam arayışı içinde olan, kendisini tanımaya ve geliştirmeye yönelen bir varlıktır. Bu nedenle insancıl psikoloji, insanın yalnızca temel gereksinimlerini karşılamakla doyuma ulaşamayacağını, gerçek mutluluğun kişinin kendi potansiyelini gerçekleştirmesiyle bağlantılı olduğunu savunur.
İnsancıl psikolojiye göre yaşam, yalnızca temel gereksinimleri karşılamakla sınırlı değildir. Örneğin; çok iyi bir işiniz ve huzurlu bir evliliğiniz olduğunu düşünelim. İlk bakışta bu durum size mutluluk sağlayabilir; ancak bu mutluluğun kalıcı olup olmayacağı tartışmalıdır. İnsan, yalnızca dışsal koşullarla tatmin olan bir varlık değildir. Nitekim insancıl kuramcılar, mutluluğun temel gereksinimlerin karşılanmasıyla sınırlı olmadığını vurgular (Burger, 2006). İnsan, kendi hâline bırakıldığında, derin bir içsel yönelimle kendini tatmin eden bir varoluş noktasına doğru ilerler. Carl Rogers bu yönelimi “potansiyelini tam kullanan kişi” kavramıyla açıklarken, Abraham Maslow bu süreci kendini gerçekleştirme olarak tanımlamıştır (Burger, 2006).
Rogers’a göre potansiyelini tam kullanmak, ulaşılacak sabit bir hedef değil; yaşam boyunca devam eden bir süreçtir. Bu süreç, bireyin kendi içsel sesini dinlemesi ve yaşamda doyuma ulaşmak için doğal bir çaba göstermesiyle şekillenir. Peki, potansiyelini tam kullanan kişiler nasıl bireylerdir? Rogers’a göre bu kişiler; yeni deneyimlere açık, belirsizliği tehdit olarak değil bir fırsat olarak gören, yaşamın onları nereye götüreceğini merak eden ve değişime istekli bireylerdir. Ayrıca bu kişiler, kendi duygularına ve içsel rehberliklerine güvenirler. Bir duygunun ya da düşüncenin doğruluğuna içsel olarak inanıyorlarsa, sosyal baskılar ne olursa olsun genellikle o yönde davranırlar (Burger, 2006).
Bu bireylerin en belirgin özelliklerinden biri duygusal derinlikleridir. Potansiyelini tam kullanan kişiler, yaşadıkları duyguları — olumlu ya da olumsuz — yoğun bir biçimde hissederler. Öfkelerini bastırmak yerine kabul ederler ve gerektiğinde ifade ederler; çünkü duygularını saklamak, kendileri gibi olmamak anlamına gelir. Ayrıca bu bireyler, başkalarının gereksinimlerini tamamen göz ardı etmeseler de toplumsal beklentilere göre yaşamak zorunda olduklarına dair bir kaygı taşımazlar. Örneğin; bir kadın saçını kestirmek istiyorsa, çevresinden alacağı olası tepkilere rağmen kendi isteğini ön planda tutarak saçını kestirecektir (Burger, 2006). Bu tür örnekler, bireyin kendi benliğine sadık kalmasının Rogers’ın modelinde ne kadar merkezi bir yerde durduğunu göstermektedir.
Maslow’a göre kendini gerçekleştirmiş birey, olabileceği her şeyi olma cesaretini gösterebilen kişidir (Maslow, 1970). Maslow, kendini gerçekleştirmeyi temel bir insani gereksinim olarak tanımlar. Ancak bu gereksinimin ortaya çıkabilmesi için önce daha temel dört gereksinimin karşılanmış olması gerekir. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisine göre; fizyolojik gereksinimler, güvenlik gereksinimi, ait olma ve sevgi gereksinimi ile saygı gereksinimi karşılandıktan sonra bireyde yeni bir hoşnutsuzluk ortaya çıkar. Bu hoşnutsuzluk, kişinin “hayattan ne istediğini” sorgulamaya başlamasıdır. Bu sorgulama süreci, bireyde kendini gerçekleştirme gereksinimini doğurur.
Bu noktaya ulaşan birey, potansiyelini tam anlamıyla ortaya koyduğu bir varoluş biçimine geçer. Ancak Maslow’a göre bu düzeye ulaşmak oldukça nadirdir; çünkü çoğu insan temel gereksinimler ve sosyal baskılar arasında sıkışarak kendi potansiyelini göz ardı eder. Buna rağmen Maslow ve Rogers’ın ortak görüşü, her bireyin bu gizil güce sahip olduğudur.
Peki, kendini gerçekleştirme noktasına ulaşmak için ne yapılmalıdır? Aslında yapılması gereken tek şey, bireyin kendi içindeki bu potansiyele doğru yürümeye cesaret etmesidir. Zaman zaman bu yolculuk belirsiz, yorucu ve zorlayıcı olabilir; ancak yine de insanın en anlamlı yolculuğu budur.
Sonuç olarak, insanın gerçek doyuma ulaşması dış dünyanın sunduklarıyla değil; kendi içindeki potansiyeli adım adım açığa çıkarabilmesiyle mümkündür. Bu süreç uzun ve zahmetli olsa da bireyin yaşamına anlam ve bütünlük kazandıran en temel yolculuktur.
Kaynakça
Burger, J. M. (2006). Kişilik. (Çev. İnan Deniz & E. Sarıoğlu). (1. Baskı). İstanbul: Kaktüs Yayınları.
Maslow, A. H. (1970). Motivation and personality (2nd ed.). New York: Harper & Row.
