Kimlik, bireyi diğerlerinden ayıran, çeşitli bileşenlerden oluşan, tutarlı, bireyi kendisi yapan özellikler bütünüdür. “Ben kimim?” sorusuna verilen yanıttır. Kişinin ilgi ve becerileri, mesleği, cinsel yönelimi, ait olduğu sosyal gruplar ve daha birçok bileşen kimliği oluşturmaktadır.
Çocuklar yaklaşık 18 aylıkken aynada kendini tanımaya başlar ve böylelikle benliklerinin gelişimi başlamış olur. Daha sonrasında çocuklar cinsiyetlerinin ve yeteneklerinin farkına varır ve kendilerini tanımlamaları bu yönde gelişir. Okul çağına geldiklerinde ise sosyal karşılaştırma başlar ve çocuklar kendilerini başkalarıyla kıyaslar. Bu durum kimlik gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilir. Ergenlik çağı ise kimlik arayışının başladığı asıl noktadır. Ergenler neleri sevip sevmediklerini, hangi alanda yeteneklerinin olduğunu bu dönemde daha çok keşfetmeye başlar ve buna göre nasıl bir hayat yaşayacaklarını belirler. Ergenlerin kendilerini tanımaya başladığı bu süreçte başta ebeveynleri olmak üzere çevrenin baskısı altında kalmadan keşif yapmaları ve kararlar vermeleri, sağlıklı bir kimlik gelişimi için önemlidir. Kendilerini tam olarak tanıyamayan kişiler tatmin edici bir yaşam süremeyebilirler.
Erik Erikson, 8 evresi olan psikososyal gelişim kuramının 5. evresinde kimlik gelişiminden bahsetmiştir. James Marcia ise 4 kimlik statüsü tanımlamıştır. Bununla birlikte Jeffrey Jensen Arnett, “beliren yetişkinlik” kavramını ortaya atmıştır ve 18-25 yaş arasında kimlik gelişiminin devam ettiğini söylemektedir.
Erik Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı: Kimliğe Karşı Rol Karmaşası
Ergenler bu dönemde kim olduklarını bulabilmek için çok sayıda keşif ve deneme yapar. Bu dönemde dış görünüşleri, sevdiği şeyler sıklıkla değişebilir. Sağlıklı bir şekilde bu evreyi atlatan kişi kimliğini oluşturabilmiştir ve yetişkinlik hayatına daha kolay adapte olabilir. Bunun yanında ergenlik döneminde bazı kişiler kim olduklarını bulmada sorun yaşamaktadır. Kişi kimliğini oluşturmada başarısız olmuşsa uzun bir süre rol karmaşası ve yön belirsizliği yaşayacaktır. Bu kişiler kendilerini yeterince tanıyamamıştır ve bu yüzden seçim yapmakta da zorlanırlar. Bu durum yetişkinlik hayatını da olumsuz etkilemektedir. Aynı zamanda bu kişiler bazı tehlikeli sosyal grupların manipülasyonlarına karşı daha savunmasız hale gelebilmektedir. Erikson’a göre kimliğin oluşamamasının etkenlerinden biri de önceki evrelerden gelen çözülememiş problemlerdir. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuz deneyimler, kimlik oluşturma sürecini etkileyebilmektedir. Aynı zamanda rol karmaşası Erikson’un yetişkinlik döneminde yer alan yakınlık evresini olumsuz etkileyebilir. Buna göre kişi güvenli bir kimlik oluşturamadığı için yakınlık kurmakta ve başka birine kendini açmakta zorlanma yaşayacaktır. Bunun sonucunda da orta yetişkinlikte yer alan üretkenlik evresi olumsuz etkilenecektir ve kişi topluma, gençlere katkıda bulunmak yerine kendine odaklı olacaktır. İleri yetişkinlik döneminde yer alan benlik bütünlüğü evresi de sağlıklı bir şekilde tamamlanamayacak, kişinin umutsuzluğa düşme ihtimali artacaktır.
James Marcia’nın 4 Kimlik Statüsü
Bu kurama göre kimlik gelişimi, keşif ve bağlanma boyutlarına göre değerlendirilir. İki boyutun çeşitli kombinasyonları kimlik statülerini oluşturur.
Kimlik Başarısı: Kişi çok sayıda keşif yapmış ve kendi kararını vererek sağlam bir kimlik oluşturabilmiştir. En sağlıklı kimlik durumudur. Kimliğini oluşturan kişilerin öz değeri de yüksektir. Buna karşılık bu kişiler keşif sürecinde düşüncelerle çok fazla boğuşabilmektedir.
Moratoryum Kimlik: Kişi kimlik arayışındadır, seçenekleri denemektedir fakat henüz bir karar verememiştir. Kimlik Başarısı statüsünde olduğu gibi burada da keşif süreci yoğun düşüncelerle geçebilmektedir.
İpotekli Kimlik: Kişi kimlik arayışında değildir, ailesinin ve çevresinin görüşlerini benimsemiştir. Keşif olmadan bir bağlanma vardır. Burada başkalarına bağımlı olma durumu vardır ve kişide içten içe bir reddedilme korkusu bulunmaktadır.
Dağınık Kimlik: Bir arayış ve bağlanma yoktur. Yön eksikliği söz konusudur ve kimlik bütünlüğü oldukça düşüktür. Bu kişilerin öz değeri düşük olabilmektedir.
Beliren Yetişkinlik ve Kimlik Gelişimi
Beliren yetişkinlik, ergenlik ve yetişkinlik arasında yer alan ara bir dönemdir. 18-25 yaş arasındaki kişiler yetişkinlik hayatına tam olarak atılmamıştır ve hala kendilerini tanıma süreci içerisindedir. Ergenliğin ve yetişkinliğin arasında kalma durumu ortaya çıkabilmektedir ve bu kişiler hala kimlik gelişimine devam etmektedir ve bununla birlikte kendilerine odaklı hale gelebilmektedirler. Olanakları değerlendirme durumu, bir istikrarsızlık durumu bulunmaktadır. Aynı zamanda bu kişilerde yoğun bir kararsızlık olduğu da söylenebilir. Bu dönemde kişiler işlerini, okudukları bölümleri, dünya görüşlerini değiştirebilmektedirler. Bu durum sosyoekonomik düzeyi yüksek olan ülkelerde yaşayanlarda daha fazla görülmektedir.
Kaynakça:
Santrock, J. W. (2023). Yaşam boyu gelişim (G. Yüksel, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Kaynakça
- Santrock, J. W. (2023). Yaşam boyu gelişim (G. Yüksel, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
