Travma Nedir?
Travma; fiziksel, duygusal ve sosyal olarak gerçekleşen, insanı olumsuz yönde etkileyen ve insanda zamanla iz bırakan yaşanmış olaylardır. Bu olaylara; doğal afetler, savaşlar, tecavüz, işkence, fiziksel ve duygusal yaralanmalar, hastalık, bir yakının kaybı ve kazalar örnek verilebilir.
Çocukluk Döneminde Yaşanan Travmatik Olaylar
Bütün kültürlerde en sık rastlanılan cinsel istismar ve ihmal, çocuğun büyüme ve gelişimini olumsuz etkiler.
Kişinin benlik işlevlerinde ve ruhsal dengelerinde bozan travmanın yapısı, kişinin algılama, anlamlandırma ve duygu düzenlemesini olumsuz etkilemektedir.
Erken ve sonraki dönemlerde kişilerde şiddet deneyimi içine girenler genellikle çocuk istismarı ve ihmaline maruz kalanlardan çıkar. Kişinin erken dönemde yaşadığı travmalara tepkisinin, ilerleyen dönemlerde yaşadığı travmaları da artırdığı görülür. Çocukluk döneminde yinelenen travma kişiliği şekillendirir ve olumsuz yönde etkiler. İstismarcı bir çevrede yetişen çocuk, uyum sağlamakta güçlük yaşar.
Yapılan araştırmalarda, çocukluk çağı travmatik yaşantılarının yetişkinlik döneminde psikiyatrik problemleri artırdığı gözlenmiştir.
Çocuk yetiştirme tutumlarında değişkenliğin olması, ebeveynlerin çocukları istismara uğramışsa; ebeveynlerde alkolizm, şizofreni, kaygı bozukluğu ve depresyon gibi psikolojik bozukluklar varsa böyle ailelerde çocuk istismar ve ihmaline daha çok rastlanır.
Çocukluk döneminde yaşanan ihmalin yetişkinlikte özsaygı ve sosyal beceriler üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Özellikle çocuklukta anneleri tarafından ihmal edilmiş kişiler yetişkinlik döneminde yüksek seviyelerde psikolojik sıkıntılar yaşar.
Çocukluk Çağı Travma Türleri
1999 yılında Dünya Sağlık Örgütü’nün yayınladığı rapora göre çocuğa yönelik kötü muamele; ihmal, fiziksel ihmal, duygusal ihmal, fiziksel istismar, duygusal istismar ve cinsel istismar şeklindedir.
İhmal
Çocuğa bakmakla sorumlu olan bireylerin gereken sorumluluğu yerine getirmemesi ve çocuğu fiziksel ya da duygusal olarak ihmal etmesi, yani çocuğun temel ihtiyaçlarının karşılanmamasıdır. İhmale uğrayan çocukların en önemli sorunu okul öncesi çocuklarda konuşma geriliği olarak ortaya çıkar.
İstismar
Çocuğa yönelik yapılan her türlü şiddet, dayak, cinsel şiddet, aşağılama, çocuğa zarar veren ve çocuğun gelişimini engelleyen durumdur.
Fiziksel İhmal
Çocukların öz bakımının yeterli olmadığını gösteren durumlardır. Bunlar; çocuğun kirli ve uygunsuz kıyafetler giymesi, kirli bir ortamda yaşaması, sağlık bakımının yapılmaması, yeterince beslenememesi, güvenliğine dikkat edilmemesi gibi durumlardır.
Duygusal İhmal
Ebeveynlerin çocukların duygusal istek ve ihtiyaçlarına karşılık vermemesi, çocuklara karşı mesafeli ve ilgisiz olmasıdır. Duygusal ihmale maruz kalan çocukların yaşamdan aldığı doyumun ve benlik saygısının düşük olduğu, buna bağlı olarak anksiyete bozuklukları, madde kullanım bozuklukları ve depresif semptomlar yaşadığı belirtilmektedir.
Fiziksel İstismar
Çocuk üzerinde el ya da bir objeyle şiddet uygulama, çocuğun kaza haricinde yaralanması ve örselenmesi durumudur. En yaygın fiziksel istismar dövme, saç ve kulak çekme, çimdikleme, kaynar su ile haşlama, yakma ve hapsetme gibi durumlardır.
Birçok araştırmaya göre fiziksel istismar ile ruhsal hastalıklar arasında güçlü bir ilişki vardır. Ergenlik döneminde fiziksel istismara uğramış gençlerde; intihar düşünceleri, depresyon, antisosyal davranış ve madde kullanım bozuklukları daha sık görülür.
Duygusal İstismar
Duygusal istismar; çocuğa yetersiz sevgi gösterme, değer vermeme, önemsiz ve tehditkâr davranma hâlleridir. Çocuğun duygusal ihtiyaçlarının anne-babası veya bakım veren kişiler tarafından küçük düşürülmesi, onurunun kırılması, utandırılması, alay edilmesi, eleştirilmesi, ceza verilmesi ve sevilmeyen duruma düşürülmesi duygusal istismarı oluşturur. Duygusal istismar çocukluk dönemindeki bağlanma ilişkisine ciddi zarar verir.
Cinsel İstismar
Çocuklar üzerinde sorumluluk, güven ya da gücü olan yetişkinler veya diğer çocuklar tarafından çocuğun tatmin olmak için kullanılmasıdır. Bu durumda çocuğun rızasının olup olmadığına bakılmaz. Cinsel istismar; genital bölgeleri elleme, teşhircilik, röntgencilik, pornografi, ırza geçme gibi tüm davranışları içerir.
Çocukluk Çağı Travmaları ve Psikiyatrik Bozukluklar
Çocukların travmanın etkilerine daha duyarlı olması nedeniyle; çocukların erken dönem travma yaşantıları yetişkin dönemde çeşitli psikiyatrik hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Bebeklik döneminden ergenliğe kadar uzun süre istismara uğramış çocukların, kısa süreli istismara uğrayanlara göre daha derin zarar görmesi beklenir.
Araştırmalara göre istismar mağduru çocuklarda; düşük özsaygı, dissosiyatif yaşantılar, yüksek anksiyete, duygu durum bozuklukları, intihar düşünceleri, akademik ve davranış sorunlarının sık olduğu görülmüştür.
Çocukluk çağı travmaları ile yetişkin dönemde TSSB, depresyon, anksiyete bozuklukları (panik bozukluğu, sosyal fobi), obsesif kompulsif bozukluk, madde kullanım bozukluğu, kişilik bozuklukları (özellikle sınırda kişilik bozukluğu), yeme bozuklukları, somatizasyon bozukluğu, bipolar bozukluk ve psikotik bozukluklar arasında ilişki olduğu gösterilmiştir.
Çocuklar geleceğimize ışık tutan, geleceğimizi yönlendirecek olan bireylerdir. Çocuklarımıza değer vererek yetiştirmek bizlerin görevi ve en büyük sorumluluğudur.
Çocuğun zihinsel ve fiziksel gelişimi dikkate alınarak, çocukluk çağı travmasının gerçekleşmesinin engellenmesi; gerçekleşmesi sonrasında ise hem çocukluk çağında hem de yetişkinlikte multidisipliner bir yaklaşımla ele alınması ve ruh sağlığı çalışanları tarafından uzun süre izlenmesi büyük önem taşır.
Kaynakça
EKİNCİ Özgür, Çocukluk Çağı Travmalarının Yaşantıya Etkisi, Depresyon ve Yaratıcılık Arasındaki İlişki. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul – 2019.
Çelik ve Ark., Çocukluk Çağı Travmaları: Bir Gözden Geçirme, Sakarya Tıp Dergisi, 2018; 8(4):695-711.
FINKELHOR David, Early and Long-Term Effects Of Child Sexual Abuse: An Update, Professional Psychology; Research and Practice, 21(5), 1990.
Kendall-Tackett K., The Health Effects Of Childhood Abuse: Four Pathways By Which Abuse Can Influence Health, Child Abuse Negl 2002;26:715-729.
Wiehen VE, MacIntosh HB., Mediators Of The Link Between Childhood Sexual Abuse And Emotional Distress: A Critical Review. Trauma Violence Abuse 2005;6:24-39.
POLAT Oğuz, Tüm Boyutlarıyla Çocuk İstismarı – 1 Tanımlar, Seçkin Hukuk, Ankara, 2019.
Savaş vd., Çocuklarda Sosyal ve Medikal Bir Problem ve İstismar, Van Tıp Dergisi, 17(3), 2010, 108-113.
Silverman AB, Reinherz HZ, Giaconia RM., The Long-Term Sequelae Of Child And Adolescent Abuse: A Longitudinal Community Study. Child Abuse Negl 1996;20:709-723.
