FOBO terimi fear of better options (daha iyi seçenek korkusu) ifadesinin kısaltması olarak literatürdeki yerini almaktadır. Etkisel olarak kişinin var olan seçeneği görmezden gelerek daha iyi bir seçeneğin varlığı kaygısıyla karar sürecini uzatması ya da tüm seçenekleri değerlendirmeye kapatması durumudur.
Süregelen Yaşamda Etkisi
FOBO, günlük yaşamın pek çok noktasında kendini göstermektedir. İlişkiler, kariyer, sosyal hayat, satın alma süreçleri gibi yaşamın neredeyse her kesitinden etki alanı bulabilmektedir. Örneğin birey, satın alacağı sıradan bir ayakkabıyı bile “daha iyi seçeneklerin varlığı” düşüncesiyle ertelemeye meyillidir.
Y Kuşağı Üzerinde Etkisi ve Eğitimdeki Yeri
Yapılan çalışmalar özellikle yöneticilik pozisyonunda çalışan Y kuşağı bireylerin yoğun olarak FOBO kaygısı yaşadığını göstermektedir. (Deogaonkar et al., 2024) Eğitim çerçevesinden bakılırsa hem çalışanların hem de ebeveynlerin büyük kısmının Y kuşağı olduğu aşikardır. “FOBO”nun buradaki etkisi; “daha iyi seçenek” kaygısı yüklenen ebeveynin karar sürecini uzatmaktan çok her şeye yönelik tutum göstererek çocuğa da “yetişme” ve “başarma” kaygısı yüklemesiyle doğru orantılı olarak saptanmaktadır. Dijital çağın getirisi olan farkındalık hususunda her türlü “hizmet”ten kolaylıkla haberdar olunabilmektedir. Bu nedenle alternatiflerin çok olduğu bir düzlemde ebeveyn “daha iyisi var” algısıyla bir eğitim desteği arayışına girer ve süreç çocuğun ihtiyaçlarına göre olmaktan çıkar. Bu noktada çocuk; reddetme, kaygı, akademik başarı üzerine depresif tutum gibi durumlarla etkin sinyaller vermeye başlar.
FOBO Etkisinin Olumsuz Göstergeleri
Çoğu zaman çocuğun ihtiyaçlarına karşılık veren bir eğitim danışmanlığı/özel ders desteği alınmış olsa da bu destek ebeveyn “ihtiyaçlarını” karşılamadığından “daha iyi seçenek” algısıyla süreç ebeveyn tarafından yarıda kesilir ve başka alternatiflere yönelim sağlanır. Bu hususta çocukta meydana gelen psikolojik etki göze alındığında çocuğun akademik bazda anlaşıldığını düşündüğü bir alan elinden alındığı için “yetersizlik” duygusu baş göstermeye başlar. Süreci sonlandırma dışında çocuğun akademik süreçteki psikolojisine olumsuz etkide bulunacak bir diğer FOBO etkisi ise “her şeyden yararlanma” tutumudur. Örneğin aynı branştan birden fazla destek aldırılıyorsa çocukta bir karmaşıklığa neden olabilir, bu da yine yetersizlik duygusu ve beraberinde kaygıyı kaçınılmaz kılar.
Sonuç Alternatiflerin fazlalığından söz edilebilen çağda, önemli olan “daha iyi alternatif” kaygısı gütmek değil, doğru ve etkin olanı bulmaktır. Böylelikle hem çocuğun yetişme-başarma-yetersizlik üçgeni kolaylıkla kırılabilir hem de ebeveyn sürekli arayış ve kaygı yüklü olmaktan kurtulur. Eğitim süreçleri eskiye göre hem öğrencileri hem de ebeveynleri daha büyük kaygıya sürüklemektedir. Bilginin bu denli kolay erişilebilir olduğu bir dünyada bu kaygı anlamsız gelse de aslında sistemin beraberinde getirdiği bir mecburiyettir. Çünkü bilgi ne kadar erişilebilirse fırsat eşitsizliği uçurumu da o kadar artmış durumdadır. Bu hususta eğitim alan bireyler, gelecek kaygısını her geçen gün daha çok yaşamaktadır. Bu topluluk içerisinde eğitim almayı gereksiz bulan azımsanamayacak bir kitle bulunmaktadır. Sonuç olarak ebeveynler FOBO etkisinin eğitimdeki kaygı yansımalarını yaşarken öğrencilerin bireysel farkındalıkları dolayısıyla var olan ihtiyaçlarını göz ardı etmekte ve çoğunluğun önerdiği kurum/bireyleri dikkate alarak öğrencinin akademik düzlemini başarısızlık ve yetişme kaygılarıyla örmektedir. Bu hususta alınabilecek önlem ise öğrencinin bireysel akademik destek ihtiyacının farkında olarak hareket etmek olacaktır.
Kaynakça
- Deogaonkar, A., Vaidya, R., Vichoray, C., Paralkar, T., & Joshi, R. (2024). Deciphering millennial managers’ fear of better options: A study on managerial decision-making in complex environments. Humanities and Social Sciences Letters, 12(4), 903–912. https://doi.org/10.18488/73.v12i4.3926
