Beden hastalandığında konuşmaya başlar; halsizlik, burun akıntısı ve bitkinlik… İnsan çoğu zaman günlük hayatını sürdürür, işe gider, görevlerini yerine getirir; yine de bedenin bakım ve zamana ihtiyaç olduğu açıktır. Depresyon, psikolojik düzlemde benzer bir süreci barındırır ancak işleyişi daha görünmezdir. Hayat çoğu zaman devam eder, kişi rol ve yükümlülüklerini yerine getirir, dışarıdan bakıldığında olağan bir görünüm sergiler. Buna rağmen iç dünyada belirgin bir yavaşlama ve ağırlaşma ortaya çıkar; enerji azalır, ilgi ve motivasyon kaybı yaşanır, gündelik faaliyetler dahi zorlayıcı hale gelir. Bu noktada sinyal veren beden değil, ruhun kendisidir.
Ruhun Verdiği Sinyaller
Ruhun verdiği bu sinyaller bedenin ürettiği fizyolojik belirtiler kadar kolay fark edilmez. Nezlede semptomlar gözlemlenebilir niteliktedir; oysa depresyonda zorlanma daha çok içsel bir alanda meydana gelir. Sabah uyanmak daha fazla çaba gerektirebilir, karar verme süreçleri uzayabilir ve basit görünen görevler bile önemli bir yük haline gelebilir. Kişi çoğu zaman yaşadığı bu durumu kişisel yetersizlikle açıklama eğilimindedir; oysa söz konusu ruhsal bir yüklenmenin sonucudur ve bu durum bireyin işlevselliğini belirgin şekilde etkileyebilir.
Depresyon, sürekli üzüntü, karamsarlık ve mutsuzluk, herhangi bir şeyden zevk alamama gibi ilgi kaybının yaşandığı duygudurum bozukluğu ile karakterize bir tablodur. Çoğu zaman sessizce seyreder. Bu sessizlik onun gerçek olmadığı anlamına gelmez hatta kimi zaman kişi yaşadığı durumu kendi içinde dahi tam olarak fark edemez. Çünkü depresyon, tıpkı nezle gibi, her zaman dramatik belirtilerle ortaya çıkmaz. İnsan hasta olduğunu bilir ama hasta hissettiğini kabullenmekte zorlanabilir. Tıpkı nezlede olduğu gibi, depresyonda da kişi yaşadıklarını önce hafifletme eğilimindedir. “Geçer”, “herkes zaman zaman böyle hissediyor” ya da “abartıyorum önemli bir şey yok’’ düşünceleriyle yaşananlar küçültülür. Bu küçültme hali, çoğu zaman koruyucu bir işlev görür. Kişi, baş etmekte zorlandığı duygularla yüzleşmek yerine onları daha katlanabilir bir form haline getirmeye çalışır ve buna dayanabildiğini düşünür. Ancak bu mekanizma, depresyonun fark edilmeden sürmesine ve kişinin yaşadığı zorlanmaya alışmasına da zemin hazırlayabilir.
“İyiyim” Cümlesinin Ardında Kalanlar
Nezle olduğumuzda dinlenmek meşru bir ihtiyaçtır. Depresyonda ise durmak çoğu zaman zorlaşır. Kişi güçlü kalmaya ve her şey yolundaymış gibi davranmaya devam eder. Birisi ona “Nasılsın?” diye sorduğunda, çoğu zaman “İyiyim” der ve geçer. Bu ifade bazen karşı tarafı değil, kişinin kendisini ikna etme çabasıdır. Çünkü durup bakmak, gerçekten nasıl hissedildiğini fark etmek, tahmin edilenden daha sarsıcı olabilir. Bu nedenle kişi, kendi yorgunluğuna yabancılaşmayı seçer ve duygusal yükünü görünmez kılar. Kendi yorgunluğuna temas etmek yerine günlük hayatın akışına tutunmaya devam eder. Oysa ertelenen her fark ediş, ruhsal yükün biraz daha ağırlaşmasına neden olur ve ruhun verdiği sinyaller bir süre daha ötelenmiş olur.
Ertelenen her sinyal tamamen kaybolmaz. Bastırılan yorgunluk, ifade edilemeyen isteksizlik ve görmezden gelinen duygular zamanla daha derin bir tükenmişliğe dönüşebilir. Nezlede dinlenmeden geçirilen günler nasıl bedeni daha fazla zorlar ve iyileşmeyi geciktirirse, depresyonda da durmaksızın sürdürülen yaşam ruhsal iyileşme sürecini sekteye uğratır. Bu noktada kişi, neden her şeyin bu denli ağır geldiğini anlamakta güçlük çeker. İçsel yorgunluk, belirli bir süre sonra yalnızca duygusal bir yük olmaktan çıkar; bilişsel işlevleri, karar verme süreçlerini ve gündelik motivasyonu etkileyen daha kapsamlı bir tükenmişliğe dönüşebilir.
Görünmeyen Yorgunluk
Depresyonun en zorlayıcı yanlarından biri tam olarak budur: görünmezliği. Bedende ateş yoktur, ölçülebilen bir değer yoktur; oysa içeride giderek ağırlaşan bir ruhsal zorlanma yaşar. Kişi çalışır, konuşur, gülümser ama içsel dünyasında sürekli bir eksilme devam eder ve bu eksilme kelimelere dökülemez hale gelir. Kişi ne yaşadığını nasıl hissettiğini tarif edemese de yaşamla arasındaki bağın git gide zayıfladığının hisseder.
Ruhsal Zorlanmaya Alan Tanıyabilmek
Toplum olarak bedensel hastalıklara gösterdiğimiz anlayışı, ruhsal zorlanmalara göstermekte hâlâ zorlanırız. Nezle olduğunda “dinlenmelisin” demek kolaydır; depresyonda ise “pozitif düşün”, “güçlü ol” gibi söylemler daha sık duyulur. Oysa depresyon da tıpkı nezle gibi kişinin seçimi değildir. Ruhun, tıpkı beden gibi, dinlenmeye ve onarılmaya ihtiyaç duyduğunun bir işaretidir ve bu nedenle dikkate alınması gereken bir klinik durumdur.
Depresyonu nezleye benzetmek, onu hafif görmek için değil; aksine bu durumu normalleştirmek içindir. Nezle ciddiye alındığında kısa sürede geçer. Görmezden gelindiğinde ise uzar ve ağırlaşır. Depresyon da benzer şekilde, erken fark edildiğinde ve destek alındığında iyileşme süreci daha sağlıklı ilerler. Fark edilmediğinde ise kişi, kendisini anlamlandıramadığı bir yorgunluğun içinde bulabilir.
Depresyonu anlamaya çalışmak, onu romantize etmek ya da sıradanlaştırmak anlamına gelmez. Aksine, bu zorlanmayı insan deneyiminin bir parçası olarak görmek, kişinin kendisine ve başkalarına daha şefkatle yaklaşabilmesini sağlar.
Son Söz
Depresyon, her zaman yüksek sesle yaşanmaz; fısıltıyla ilerler. Ruhun ağrısı ise çoğu zaman duyulmaz. İyi hissetmediğini fark etmek, durabilmek ve destek istemek zayıflık değil, aksine iyileşmenin başlangıcıdır. Belki de yapılması gereken, bu sessizliğe kulak verebilmek ve orada duyulanları ciddiye alabilmektir.
Hem kendimize hem birbirimize şu alanı açabilmeliyiz: “Buradasın ve bu hislerin konuşulabilir.”
Kaynakça: https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/depresyon-belirtileri
Çok beğendim Bir tanem sen geleceğin çok başarılı bir psikoloğu olacaksın başarılarının devamını diliyorum tebrik ediyorum seni canım benim
Berre Hanım tebrik ediyorum sizi.Günümüz insanlarının psikolojisini çok güzel özetlemişsiniz. Ertelenen sinyallerle yaşanan “ruh ağrısı”. Bayıldım bu tanımlamaya! Ruh ağrısı olan bir çok kişiye yol gösterici olacağına inancım tam.