Çocuk, kendi varlığını fark etmeye, sınırlarını keşfetmeye ve bağımsızlığını ilan etmeye başladığı döneme gelir: iki yaş. uyumlu çocuğunuzun yerine sürekli hayır diyen ve kendi isteklerini yapmaya çalışan küçük bir isyancıya dönüştüğünü görmek şaşırtıcıdır. Artık o, anne babasının yönlendirmelerine ihtiyaç duyan bir minik değil; kendi seçimlerini yapmak, düşüncelerini ifade etmek ve dünyayı kendi penceresinden deneyimlemek isteyen bir çocuktur. Bu yazımızda, 2 yaş sendromunun aslında ne olduğunu ve çocukların, bireyselliklerini nasıl keşfettiklerini yakından bakacağız. Ayrıca, bu fırtınalı dönemi hem çocuk hem de ebeveyn için daha sakin ve yapıcı hale getirecek temel stratejileri de ele alacağız.
2 Yaş Sendromu Nedir?
2-3 yaş dönemi bebeklikten çocukluğa geçiş dönemidir ve bu dönem aralığı çocuğun psiko-sosyal gelişiminde önemli bir yer tutar (Çadem Psikoloji, 1970). “Terrible two” olarak da bilinen 2 yaş sendromu, tüm sağlıklı çocuklarda olması beklenen, psikolojik gelişimin bir parçasıdır(Medical Park, t.y.). 2 yaş döneminde çocuklar konuşmaya ve yürümeye başlarlar ve bu şekilde ilk bireyselleşmenin adımı atılmış olur. Bu çocuklar, kazandığı bu gelişim özellikleri ile hem fiziksel hem de duygusal olarak anneden ve babadan yavaş yavaş uzaklaşır. Ebeveynler için zor olan bu süreç çocuk için inanılmaz keşifin başlangıcıdır. Bağımsızlığını keşfeden bu çocuklar, uzaklaşmak isterken aynı zamanda ebeveynlere muhtaç olduğunun farkındadır. Bu çelişki, isyan ile boyun eğme, öfke ile sevgi, bağımsızlık ile güven arayışı arasında gidip gelen duygusal dalgalanmalar yaratır. Bu çelişkiyle beraber, 2 yaş sendromu olarak adlandırılan davranışların temeli oluşur.
Bu davranışlar arasında; hırçınlık, aniden nedensiz girilen öfke nöbetleri, her şeye hayır demeler, kendi istediğini yaptırmak için çabalama, söz dinlememe, inadına tersini yapma, her şeyi ellemek isteme, aşırı hareketlilik, her şeyi tek başına yapmak isteme, eşyaları etrafa fırlatma, yalancı ağlamalar, çevresindeki kişilere vurma davranışları sergilerler.
Bu dönemin en büyük zorluklarından biri, kendilerini ifade edememe durumudur. Sözel becerileri çok gelişmediği, dil gelişimi henüz tamamlanmadığı için kendilerini istedikleri gibi ifade edemezler. Bu yüzden ağlamalar, bağırışlar ve ısırıklar, mesajı iletmek için başvurduğu yollardır. Diğeri de bencil olma durumudur. Kendi istek ve ihtiyaçlarını ön planda tutma eğilimlerinden dolayı, paylaşım ve iş birliği neredeyse hiç yoktur. Bu durum çocukların oyunlarına da yansımaktadır.
Ayrıca, 2 yaş sendromu tüm çocuklarda aynı şekilde görülmez; bazı davranışlar yalnızca belirli tetikleyici durumlarda ortaya çıkar. Bunlar; aşırı korumacı davranış gösterildiği zamanlarda, ebeveynler çocuklarına yardım etme konusunda erken davrandığında, çocuk anne-baba arasındaki iletişimsizliği fark ettiğinde, anne-baba çocukla yeteri kadar kaliteli vakit geçiremediği zamanlarda, yeni doğan kardeş, kardeş kıskançlığı ve kardeşler arası iletişimsizlik olduğunda, ebeveynlerden birinin kaygı içeren yaklaşım ve tutumlarında ve son olarak aile içinde çocuğun düzenini değiştirebilecek etkenler olması yer alır. Bahsedilen durumlardan bir veya daha fazlası yaşandığında, 2 yaş sendromuna özgü davranışlar ortaya çıkabilir (Healmeup, 2021).
Bu dönem 18 ile 36 ay arasında sürebilir; ancak sürenin uzunluğu çocuktan çocuğa değişebilir. Bununla birlikte, bazı durumlarda bu dönem 48. aya kadar devam edebilir.
Sakin Ve Yapıcı Bir Dönem İçin Öneriler
Öfkenin Dışa Vurulmasına İzin Verin
Öfke engellenmemelidir. Bir duygudur ve dışa vurumu çocuğu rahatlatır. Zamanla bu duyguyu ısırma, vurma vb. davranışlarla gösterebilir (Çocuktan çocuğa fark gösterir). Yapılması gereken, çocuğun özgür olabileceği alanlar yaratılmalı, çevresini keşfetmesine izin vermeli ve duygularını tamamen ifade etmesine olanak tanınmalıdır (Healmeup, 2021). Bu şekilde öfke kontrol altına alınabilir.
Bağımsızlık İçin Alan Yaratın
Kendi başına yapabileceği şeyleri siz onun için yapmayın, kendi başına yapabilmesi için çocuğunuza alan yaratın (Çadem Psikoloji, 1970). Onun adına yaptığınızda, kazandığı yeni motor becerilerini sergilemesine engel olmuş olacaksınız aynı zamanda başarma coşkusunu da elinden almış olacaksınız. Unutmayın ki, çocuk merak ve keşif sürecinde bu durum onları sinirlendirecektir.
Seçim Yapmasına İzin Verin
Seçim şansı sunmak bu dönem için önemlidir. “Bugün yeşil kazak mı, mavi kazak mı giyeceksin?” gibi sorular sorarak büyüdüğünü hissetmeye olan ihtiyacını doyurmasını sağlayabiliriz.
Hayır Yerine Alternatif Sunun
Olumsuz cümle kalıpları ağlama krizlerinin yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Bu nedenle, çocuğa karşı kullandığınız hayırları mümkün olduğunca azaltın. Hayır demek yerine çocuğunuza mutlaka alternatifler sunun (Örneğin, dışarısı oyun oynamak için çok karanlık oldu parka gidemeyiz ama odanda oyuncaklarınla oynayabilirsin.) (Çadem Psikoloji, 1970).
Bitmek Bilmeyen Enerjiyi Yönlendirin
Bu dönemin en belirgin özelliklerinden biri, hiç bitmeyen bir enerji dalgasıdır! Çocuğun bu enerjiyi sağlıklı bir şekilde boşaltabilmesi için ona alan tanımak ve mümkün olduğunca dışarı çıkarmak büyük önem taşır.
Dil Sınırlılığı Ve Davranış Patlamalarını Fark Edin
Dil becerileri, iç dünyalarındaki düşünce ve duyguların hızına yetişemez ve kendilerini tam olarak ifade edemezler. Bu da öfke ve davranışsal patlamalarla sonuçlanabilir. Bu durumlarda davranışı kabul etmeden, duygu kabul edilmelidir; “Öfkelendiğini yada sinirlendiğini anlıyorum ama ısırmak yok. İstersen yastığa vurabilirsin.” Bu şekilde çocuğunuzun duygusunu bastırmadan yönlendirmesine destek olursunuz.
İstekleri Karşılanmadığında Tepkileri Yönetin
Benmerkezci dönemde olan bu çocuklar, istekleri yerine getirilmediğinde, kendilerini yere atma, kendisine ve çevresindekilere vurma, bağırma, nesneleri atma, öfke nöbetine girme gibi davranışlar sergilerler. Öncelikle, sakin bir tutumla ağlamasının bitmesi için ona zaman tanıyın, yaşadığı duyguyu ona yansıtın ki anlaşıldığını bilsin (“Şu an ağlamak istiyorsun veya şu an çok öfkelendin”) ve son olarak her isteğinin hemen gerçekleşmeyeceğini anlamasına yardımcı olun; seçenekler sunarak kararlı tutum sergileyin.
Sonuç: Sabırla Rehberlik, Sevgiyle Büyüme
Çocuğun verdiği her isyan, aslında büyümenin bir işaretidir. Bu dönem; çocuğun kendini ve çevresini keşfettiği, sınırlarını denediği; ebeveynin ise rehberlik etmeyi öğrendiği bir zamandır. Bu süreçte belki de en değerli adım, ebeveynin kendini yargılamadan kendi davranışlarını fark etmeye çalışmasıdır. Gün içinde çocuğunuza ne kadar uyarıda bulunduğunuzu fark edin. Onu gereğinden fazla mı engelliyorsunuz, yoksa tehlikeli olmayan durumlarda bile fazla mı koruyucusunuz? Bazen sevgiden doğan bu tutumlar, çocuğun kendi deneyimini yaşamasını engelleyebilir.
Unutulmaması gereken, bu dönem geçici olduğudur; fakat çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı izler bırakır. Her ebeveyn bu süreçte bazen sabrını yitirir, bazen de kendini yetersiz hisseder. Önemli olan sabırla, empatiyle, anlayışla ve sevgiyle ilerlemektir.
Kaynakça
Healmeup. (2021, Ekim 15). 2 Yaş Sendromu nedir? Belirtileri nelerdir? Ne zaman başlar?
ÇADEM Psikoloji. (t.y.). 2 yaş sendromu.
Medical Park. (t.y.). 2 yaş sendromu nedir? Belirtileri nelerdir?
