Günümüzde romantik ilişkilerde bağlı olmak çoğu zaman sevginin bir göstergesi olarak kabul edilmekte. Partneri önemsemek, onunla vakit geçirmek istemek ya da ilişkiyi sürdürmek adına çaba göstermek sağlıklı bir ilişkinin parçasıdır. Ancak bu bağlılık zamanla kişinin kendi kararlarını almakta zorlandığı, yalnız kalmaktan yoğun endişe ve korku duyduğu, ilişkiyi kaybetmemek adına kendini geri plana attığı bir yapıya dönüşebilmekte. Bu noktada sevgi ile bağımlılık arasındaki sınır görünmemeye başlar ve iç içe geçer.
Bağımlı kişilik özellikleri taşıyan bireyler, genellikle hayatlarının merkezine ilişkilerini ve o kişiyi koymaktadırlar. Bu kişiler için yalnız kalmak çok zorlayıcıdır. Partnerin ilgisini kaybetmek, terk edilmek ya da onay alamamak yoğun kaygı yaratır. Bu nedenle ilişkiyi sürdürebilmek adına çoğu zaman uyum sağlayan taraf kendileri olur. Kararlarını partnerine bırakabilir, kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir ve çatışmadan kaçınmak için duygularını ifade etmemeyi tercih edebilirler. Dışarıdan bakıldığında bu kişiler fedakâr ya da uyumlu, ilişkisine bağlı olarak görülebilir. Ancak bu davranışların altında çoğu zaman terk edilme korkusu ve yalnız kalma kaygısı yatar.
Bu yapıda pasif bir bağlılıktan bahsetmiyoruz. Araştırmalar, bağımlı kişilik özelliklerine sahip bireylerin ilişkilerini korumak için zaman zaman manipülatif davranışlara da başvurabildiğini göstermektedir. Manipülasyon denildiğinde genelde akla gelen narsistik ya da saldırgan kişilik özellikleri olsa da, bağımlı kişilik yapısında da farklı biçimlerde kendini gösterebilir. Kişinin kendini mağdur göstererek partnerinin ilgisini artırmaya çalışabilmesi, yaptığı fedakârlıkları vurgulayarak karşı tarafta suçluluk duygusu yaratmak istemesi ya da partnerini kaybetme korkusuyla kontrol edici davranışlar sergilemesi bunlara örnek gösterilebilir. Bazen bu durum daha uç noktalara da gidebilir; kişi partnerini terk etmesi halinde kendine bir zarar vermekle tehdit edebilir veya yoğun duygusal baskı kurabilmektedir.
Bu noktada dikkat çeken bir diğer unsur romantik kıskançlıktır. Romantik kıskançlık, ilişkiye yönelik gerçek ya da hayali bir tehdit algısı olduğunda ortaya çıkar ve bu tehdit bir başka kişi olabileceği gibi, partnerin ilgisinin azalması ya da bireyin kendini yetersiz hissetmesi de olabilir. Kıskançlık yalnızca bir duygu değildir; düşünceler ve davranışlarla birlikte ilerleyerek kendini gösterir. Kişi partnerinin sadakatinden şüphe edebilir, kendini başkalarıyla kıyaslayabilir ya da partnerini sürekli kontrol etmeye yönelik davranışlar sergileyebilir. Telefon kontrol etme, kısıtlama, yönlendirme, sürekli güvence isteme gibi davranışlar bu sürecin parçası olabilir.
Bağımlı kişilik özelliklerine sahip bireylerde bu kıskançlık daha yoğun yaşanabilmektedir. Çünkü bu kişiler için ilişkinin kaybı yalnızca bir ayrılık değil, aynı zamanda destek kaybı, yalnız kalma korkusu ve değersizlik duygusunu ve buna denk gelen şemaları tetikleyen bir durumdur. Bu nedenle ilişkiye yönelik en küçük tehdit bile oldukça güçlü bir kaygı yaratabilir. Bu kaygı arttıkça kişi partnerini daha fazla kontrol etmeye, daha fazla güvence aramaya ya da manipülatif davranışlara daha da fazla yönelmeye başlayabilir. Böylece ilişki içinde bir kısır döngü oluşur. Kişi kaybetme korkusuyla kontrol eder, kontrol arttıkça ilişki gerilir, gerilim arttıkça kaybetme korkusu daha da yükselir ve bu döngü böyle birbirini izler.
Araştırma bulguları da bu döngüyü destekler niteliktedir. Bağımlı kişilik özellikleri arttıkça manipülatif davranışların ve kıskançlık düzeyinin de arttığı görülmektedir. Özellikle bilişsel kıskançlık olarak adlandırılan, partner hakkında şüpheci düşünceler üretme ve ilişkiye yönelik tehdit algısının artması dikkat çekmekte. Bunun yanında davranışsal kıskançlık da yükselmekte; kişi partnerini kontrol etme, sınırlama ya da manipüle etme gibi davranışlara daha sık başvurabilmektedir.
Son dönemlerde çalışmalarda dikkat çeken bir diğer bulgu cinsiyet farklılıklarıdır. Bağımlı kişilik özellikleri kadın ve erkeklerde benzer düzeyde görülmesine rağmen, erkeklerin şüpheci düşüncelerle ilişkili bilişsel kıskançlık düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucuna varılmaktadır. Ayrıca erkeklerin partner seçiminde kendisine daha bağımlı olabilecek kişileri tercih etmeye yönelik manipülatif eğilimlerinin daha belirgin olduğu görülmüştür. Bu durum, toplumsal cinsiyet rollerinin etkisiyle açıklanabilmektedir. Erkeklerden güçlü, kontrol eden ve baskın olmaları beklenirken duygusal ihtiyaçlarını doğrudan ifade etmeleri daha az kabul görmekte. Bu nedenle, duygusal ihtiyaçların açıkça ifade edilmesinin zayıflık olarak görülebildiği kültürel yapılarda, erkeklerin bağımlılık ve güven ihtiyacını doğrudan dile getirmek yerine dolaylı yollarla kontrol, kıskançlık ve manipülatif davranışlar üzerinden ifade etmeleri daha olası hale gelebilmektedir.
Bu bulgular önemli bir noktaya da işaret eder: Bağımlı kişilik özellikleri yalnızca boyun eğici ya da pasif bir ilişki biçimi anlamına gelmez. Kişi sevgi ve ilgi ihtiyacını karşılamak için ilişkiyi sürdürmeye çalışırken, farkında olmadan ilişkiyi zorlayacak davranışlar sergileyebilir. Bu durum hem bireyin kendisi hem de partneri için sağlıksız bir bağımlılık döngüsü yaratabilir.
Psikolojik açıdan bakıldığında bu yapı çoğu zaman erken dönem ilişkilerle bağlantılı olarak ortaya çıkmaktadır. Terk edilme korkusu, yalnız kalma kaygısı ve yetersizlik inançları, kişinin yetişkinlikte kurduğu romantik ilişkileri de şekillendirmektedir. Bu nedenle bağımlı kişilik özelliklerine sahip bireyler, ilişkilerinde çok yoğun bağlanma ihtiyacı hissederken aynı zamanda kaybetme korkusuyla hareket edebilirler. Bu da kıskançlık ve manipülasyon gibi davranışların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
Romantik ilişkilerde aşırı bağlılık her zaman sağlıklı bir sevgi göstergesi değildir. Bazen bu bağlılık, kaybetme korkusunun ve yalnız kalma kaygısının bir yansıması olabilir. Bu davranışlar kısa vadede ilişkiyi koruyor gibi görünse de uzun vadede hem ilişkiyi hem de kişinin psikolojik iyi oluşunu olumsuz etkileyebilir. Sağlıklı bir ilişkide bağlılık, bağımlılığa dönüşmeden var olabilir. Bunun için kişinin önce kendi ihtiyaçlarını fark etmesi, yalnız kalabilme kapasitesini geliştirmesi ve ilişkide güven duygusunu manipülasyon yerine açık iletişimle ilerletmesi önemlidir. Sevgi ve gerçek yakınlık, kontrolle değil güvenle sürdürülebilir.
