Psikoloji günümüzde insan yaşamının neredeyse tüm alanlarına etki eden ve bu alanlara giderek daha fazla entegre olan bir bilim dalıdır. Eğitim psikolojisinden çocuk psikolojisine, spor psikolojisinden kaygı ve duygusal süreçlere kadar uzanan geniş bir yelpazede psikolojinin etkisini görmek mümkündür. Bu nedenle psikolojiyi yalnızca belirli bir alana indirgemek, bu disiplinin kapsamını daraltmak anlamına gelir.
Toplumda yaygın olan bir algıya göre psikoloji, yalnızca terapi veren ve danışan kabul eden psikologlardan ibarettir. Ancak psikoloji bundan çok daha geniş bir alana sahiptir. Günümüzde psikologlar, farklı sektörlerde aktif rol almakta ve çeşitli uzmanlık alanlarında çalışmalar yürütmektedir. Bu alanlardan biri de endüstriyel psikolojidir. Endüstriyel psikoloji, iş yerindeki insan davranışlarını bilimsel yöntemlerle inceleyen ve çalışanların verimliliğini, motivasyonunu, sağlığını ve genel refahını artırmayı amaçlayan bir psikoloji alt dalıdır. Bu alan, işe alım süreçleri, eğitim ve gelişim programları, performans yönetimi ve organizasyonel gelişim gibi konularla ilgilenir. Endüstriyel psikoloji, hem bireysel hem de örgütsel performansı optimize etmek amacıyla psikolojik ilkeleri iş ortamına uygular.
Bu bağlamda, psikologların yalnızca klinik ortamlarda değil, aynı zamanda kurumsal yapılarda da aktif olarak yer alabildiği görülmektedir. Özellikle insan kaynakları alanında çalışan psikologlar, çalışan deneyimini iyileştirmek ve iş verimliliğini artırmak adına önemli katkılar sunmaktadır. Bu durum, psikoloji alanının sanılandan çok daha geniş bir iş yelpazesine sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Kurumsal Yapılarda Geri Bildirim Kültürünün Önemi
İnsan kaynakları alanında çalışan psikologlar açısından önemli konulardan biri de geri bildirim kültürüdür. Geri bildirim, bir kişinin davranışı, performansı veya iş çıktısı hakkında başkaları tarafından sağlanan yapıcı değerlendirme, yorum ve öneriler bütünüdür. Etkili bir geri bildirim süreci, hem geri bildirim vermeyi hem de geri bildirim almayı kapsar ve bu süreç özen gerektirir.
Özellikle kurumsal yapılarda geri bildirim kültürünün varlığı büyük önem taşır. Geri bildirim süreci olmadan, yapılan işlerin kalitesini artırmak ve sürdürülebilir bir gelişim sağlamak mümkün değildir. Bu süreç, hem çalışanların bireysel gelişimine katkıda bulunur hem de yapılan işin niteliğini ve verimliliğini artırır. Bu nedenle geri bildirim, yalnızca bir değerlendirme aracı değil, aynı zamanda gelişimin temel unsurlarından biridir.
Geri Bildirim Verme Sanatı: Bir Gelişim Hediyesi
Önce geri bildirim verebilme adına konuşalım. Geri bildirim alma ve verme doğuştan gelen bir yetenek değildir; sonradan öğrenilir ve bu konuda yetkinlik kazanılır. Geri bildirim vermeyi metaforlaştırırsak, hediye vermek gibi düşünebiliriz. Düşünmeden verilen ya da aceleyle seçilen bir hediye, iyi niyetli olsa bile değersiz hissettirebilir. Geri bildirim vermeyi de aynen böyle düşünmeliyiz. İş dünyasında en önemli hediyeler, çalışanın kendini geliştirmesine yardımcı olan geri bildirimlerdir. Geri bildirimi doğru bir şekilde vermek, çalışanın bağlılığını oldukça artırır.
Geri bildirim vermeye, iletişim katmanlarını görerek ve anlamaya çalışarak başlayabiliriz. İletişim sandığımızdan çok daha katmanlıdır. Bu noktada William James, bir odada iki kişi konuşurken aslında kaç kişi olduğunu şöyle özetlemiştir: Kendimizi gördüğümüz hâlimizle biz, onun bizi gördüğü hâliyle biz, bizim onu gördüğümüz hâliyle o, onun kendini gördüğü hâliyle o, gerçek biz ve gerçek o. İletişimi doğru şekilde yönetebildiğimiz noktada, geri bildirimi verme şeklimizin önemi ortaya çıkar.
Önce şunu düşünmeliyiz: Biz geri bildirim verirken niyetimiz eleştirmek mi, yoksa gelişimi desteklemek mi? Geri bildirimin özü, “Seni görüyorum ve senin gelişimini önemsiyorum.” mesajıdır. Bu yüzden cümlelerimizi kurmadan önce kendimize bu önemli bilgileri hatırlatmalıyız. Cümlelerimizi kurarken “bence” gibi öznel ifadelerden çok, somut veriler sunarak kişinin zihnini netleştirmemiz gerekir. İletişim dilini ve vereceğimiz yönlendirmelerin akışını belirlememiz önemlidir. Genel yönleriyle geri bildirim vermenin çalışan üzerinde birçok olumlu etkisi vardır. Ekip çalışmasında etkin bir şekilde var olmayı artırır, çalışan bağlılığını güçlendirir. Ekip içinde küçük anlarda verilen geri bildirimler, büyük resimde çalışanın motivasyonunu ciddi şekilde yükseltir. Var olan çalışanın yetkinliği, geri bildirim kültürüyle birlikte artar.
Geri Bildirim Alma ve Kendini Geliştirme Süreci
Şimdi sıra geri bildirim almakta. Çalıştığımız alanı bir sahneye benzetelim. Geri bildirim süreci olmadan hem sahne hem de bizler hazır olamayız. Geri bildirimi alabilmek, çalışma hayatımızın hangi evresinde olursak olalım, yetkinliğimizi ve profesyonelliğimizi geliştirmemize yardımcı olur. Potansiyelimizi keşfetmemizi sağlar. Geri bildirimi dinlemeye cesaret etmek, kendimize açacağımız en büyük gelişim fırsatlarından biridir. Bu süreç bize yeni bir farkındalık kazandırır, gelişimimizi büyütür ve gelecekteki potansiyelimize dokunur.
Ancak bu süreçte, geri bildirimi alarken verilen mesajı doğru şekilde anlamak ve işe yarayan kısmını kendimize katmak bizim sorumluluğumuzdur. Geri bildirim alırken dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. Geri bildirim doğru yapılsa bile, alan kişi tarafından yıkıcı bir eleştiri gibi algılanabilir. Bu noktada bunun sağlıklı ilerleyen bir geri bildirim sürecinin parçası olabileceğini hatırlamalı ve savunmaya geçmek yerine uyarıları dikkate almalıyız. Her geri bildirimin kendimize yapılmış bir yatırım olduğunu unutmamalıyız.
Johari Penceresi ve Kör Alanların Keşfi
Bu durumu daha iyi anlatabilmek için Johari Penceresi’nden bahsedebiliriz. Joseph Luft ve Harrington Ingham tarafından oluşturulan bu modelde dört alan bulunur: Açık alan, gizli alan, bilinmeyen alan ve kör alan. Geri bildirimler, çoğunlukla bizim kör alanımızda kalan noktaların dışarıdan yansımasıdır. Sürdürülebilir başarı için kör alanımızı daha iyi görebilen kişilerden geri bildirim almak, becerilerimizi geliştirmemize katkı sağlar.
Bu süreçte dinlemeden cevap vermemeliyiz. Somut örnekler istemeliyiz; çünkü daha önce de bahsettiğimiz gibi, öznel düşüncelerden çok somut kanıtlar gelişim açısından daha etkilidir. Geri bildirim veren kişiye teşekkür etmeliyiz ve notlar almalıyız. Çünkü gelişim yolculuğunda unutma payımız olabilir ve not almak bu süreci destekler.
Tüm bu süreci genel olarak özetlemiş olduk. Geri bildirimin önemini vurguladık. Bu geri bildirimi bir kültür hâline getirip düzenli bir alışkanlık hâline getirmeliyiz. Geri bildirim bazen can acıtıcı olabilir; ancak görmezden gelmek uzun vadede çok daha fazla zarar verebilir.
