Yüzyıllar boyunca kadınlara “fazla” oldukları söylendi. Fazla duygusal, fazla kırılgan, fazla hassas. Hep aynı mesajlar dayatıldı. Zaman değişse de verilen mesajın özü pek değişmedi: Güçlü ol, sarsılma, ağlama, kendini toparla.
Modern dünyanın takdir ettiği kadın figürü de çoğu zaman aynıdır: Kendi ayakları üzerinde duran, kimseye ihtiyaç duymayan, yükünü sessizce taşıyan ve kırılganlığını görünmez kılmayı başaran kadın. Soğukkanlıdır, kendi kendine yeter, sarsılmaz görünür. Neticede “güçlü” bir kadın böyle olmalıdır.
Ancak çoğu zaman gözden kaçan bir ayrım vardır: güçlü olmak ile güçlü görünmek arasındaki ince fark. Çünkü bazen güç bir tercih değil, insanın kendini korumak için geliştirdiği bir savunma biçimidir.
Toplum çoğu zaman bu görünmez farkı fark etmez. Dayanıklılığı alkışlar, sessizliği olgunluk sayar ve kırılganlığı saklayan kadınları örnek gösterir. Oysa alkışlanan bu dayanıklılık, bazen görünmez bir yorgunluğu da beraberinde taşır.
Güç Bir Tercih mi, Bir Savunma mı?
Peki bir kadın neden her koşulda güçlü kalmak zorunda hisseder? Neden yardım istemek bu kadar zor gelir?
Bazen bunun cevabı geçmişte saklıdır. Bir zamanlar gösterilen kırılganlık karşılık bulmamış olabilir. Belki ihtiyaç duyduğu anda uzanan bir el olmamış, belki de duygularının küçumsendiği anlar yaşamıştır. Böyle deneyimlerden sonra insan, hayatta kalmanın yolunun kimseye ihtiyaç duymamaktan geçtiğine inanabilir.
Zihnin kuytu bir köşesine şu cümle yerleşir: “Bir daha asla zayıf görünmeyeceğim.”
Bu cümle zamanla görünmez bir ilkeye dönüşür. İnsan artık yalnızca güçlü olmaya değil, güçlü görünmeye de mecbur hisseder kendini.
Psikolojik Zırh: Savunma Mekanizmaları
Psikoloji, insanın kendini duygusal incinmelerden korumak için geliştirdiği bu görünmez kalkanları savunma mekanizmaları olarak tanımlar. Birey çoğu zaman farkında olmadan, geçmişte yaşadığı acılara karşı yeni davranış biçimleri geliştirir.
Aşırı bağımsızlık da zaman zaman bu korunma biçimlerinden biri olabilir. Geçmişte ihtiyaç duyduğu anda karşılık bulamayan birinin, yardım istemekten kaçınmayı öğrenmesi şaşırtıcı değildir. Böyle durumlarda bağımsızlık yalnızca bir erdem değil; bastırılmış ihtiyaçların ve korunma çabasının şekillendirdiği bir karakter özelliğine dönüşebilir.
Kişi zamanla duygusal ihtiyaçlarını azaltmayı öğrenir. Daha az istemek, daha az hayal kırıklığı demektir. Böylece kalbin etrafında görünmez ama sağlam bir kabuk oluşur.
Güçlü Kadının Sessiz Yalnızlığı
Sürekli güçlü kalmaya çalışan kadın çoğu zaman en yalnız olandır. Kimseye yaslanmaz; bu yüzden kimse de ona yaslanamaz. Zamanla herkesin gölgesinde dinlendiği bir “çınar ağacı”na dönüşür.
Oysa içinde hâlâ görülmek isteyen, ürkek ve yumuşak parçalar vardır. Bu parçalar çoğu zaman düzenli bir yüz ifadesinin ve becerikli ellerin arkasında saklanır. Güçlü kalma çabası içinde kişi kendi şefkatini bile kendisinden uzaklaştırabilir.
Gözyaşları geri yutulur; çünkü ağlamanın zayıflık olduğuna inanılmıştır. İhtiyaçlar azaltılır, yardım istemek ise bağımlılık ihtimaliyle eş tutulur. Bağlanma psikolojisi bize insanların çoğu zaman en çok yaralandıkları yerlerden sonra mesafe koymayı öğrendiklerini söyler.
Birine ihtiyaç duymak, kırılgan tarafını göstermek demektir; bu da yeniden incinme ihtimalini beraberinde getirir.
Gücün Arkasındaki Zırh
Bu nedenle böyle bir güç çoğu zaman hayranlık uyandırsa da kökeninde her zaman özgürlük olmayabilir. Bazen bu dayanıklılığın ardında korku vardır. Hatıralarla sertleşmiş bir bağımsızlık… İnsanı koruyan ama aynı zamanda diğerlerinden uzaklaştıran bir yalnızlık biçimi.
Oysa kırılganlık bir kusur değildir. İnsan olmanın doğal bir parçasıdır. İnsanlar birbirlerine en çok o noktadan temas eder, en çok o noktada anlaşılırlar. Empati çoğu zaman kusursuzlukta değil, yaralarda doğar.
Elbette temas beraberinde yaralanma ihtimalini de taşır. Bu yüzden birçok kişi için zırh daha güvenli görünür.
Asıl Güç Nerede Saklı?
Belki de gerçek güç bambaşka bir yerde saklıdır. Hiç kırılmamakta değil; kırıldıktan sonra da var olabileceğine güvenebilmekte.
Her şeyi tek başına taşımakta değil; gerektiğinde “Benimle kalır mısın?” diyebilmekte.
Gözyaşlarını bastırmakta değil, onları utanmadan akıtabilmekte. Kendini olduğu gibi ifade edebilmekte.
Belki kadınlar için asıl sessiz devrim, daha da sertleşmek değil; gücün içine yumuşaklık da katabilmektir. Kırılganlığın değeri azaltmadığını, ihtiyaç duymanın insanı eksiltmediğini fark edebilmektir.
Çünkü kadın, korkularına karşı sonsuz bir savunma duvarı olmak zorunda değildir. Darbe alabilir, yorulabilir, birine ihtiyaç duyabilir.
Ve belki de asıl güç tam olarak burada saklıdır:
Hiç kimseye ihtiyaç duymamakta değil, ihtiyaç duyduğunu inkâr etmemekte.
