İnsan beyinini tek bir harita gibi düşünmek kolaydır, ama aslında beynimizde onlarca farklı bölge vardır ve her biri farklı bir “şehir” gibi işler. Tıpkı ülkelerin kültürleri, ritimleri ve yaşam tarzları farklı olduğu gibi, beynimizin duyguları işleyen bölgeleri de birbirinden tamamen farklı tempolara sahiptir. Bir bölgemiz hızlı karar verir, bir diğeri geçmişi hatırlar, bir başkası tehlikeyi fark eder. Bu yüzden her insanın duygusal tepkileri birbirinden farklıdır. Aynı olay karşısında birinin gülmesi, diğerinin rahatsız olması veya bir başkasının umursamaması, beynimizin bu şehirlerinin birbirleriyle nasıl konuştuğuna bağlıdır.
Örneğin korkuyu düşünelim. Beynin içinde, çoğu zaman bizim kontrol edemediğimiz bir noktada hızlı çalışan bir “alarm şehri” vardır. Bu şehir, kimi zaman bir kapı gıcırdadığında bile ışıklarını yakıp sirenlerini çaldırabilir. Kimi insanlar bu alarm şehrini çok aktif yaşar; en ufak bir ses bile onları tetikleyebilir. Kimileri ise aynı durumda tamamen sakin kalabilir. Bunun sebebi, duyguların sadece oluştuğu yerin değil, o duyguyu yorumlayan diğer şehirlerin de farklı şekilde çalışmasıdır. Bazılarının alarmı biraz daha “yüksek hassasiyetle” ayarlanmış gibidir, bazılarınınki ise daha geç devreye girer.
Beynin ön tarafında ise daha sakin bir şehir bulunur; bu şehir genelde kuralları seven, sokakları düzenli, kararları ölçerek alan bir yerdir. Öfkelendiğimizde “dur, bir düşün” diyen, kavga etmek yerine uzak durmamızı öneren, acele karar vermek yerine nefes almamızı sağlayan bu şehirdir. Ancak herkes bu bölgeyi aynı güçte kullanmaz. Bazılarının bu şehri oldukça aktifken, bazılarında yollar daha dar, ışıklar daha sönüktür. Bu yüzden bazı insanlar duygularını daha çabuk kontrol edebilirken, bazıları yoğun duygular karşısında daha zorlanır.
Anıların Şehri: Hafıza Sokakları ve Duygusal İzler
Geçmişi hatırlatan şehir ise tamamen kendine özgüdür. Bu şehirde anılar sokaklara dizilmiş evler gibidir; kimi evlerin ışıkları parlaktır, kimi karanlık, kimine hiç uğramak istemeyiz. Bir kokunun veya bir şarkının aniden bizi yıllar önceki bir ana götürebilmesinin nedeni bu şehrin çok aktif çalışmasıdır. Herkesin bu şehirdeki sokakları farklıdır. Aynı anı bazı insanlar için güven vericiyken, başkaları için huzursuz edici olabilir. Çünkü beyin, yaşadığımız olayları sadece kaydetmez, aynı zamanda o anki duygularla birleştirir. Bu yüzden her insanın duygu coğrafyası benzersizdir.
Bir başka şehir ise empatiyle ilgilidir. Bu şehirde yollar başkalarının yüz ifadelerine, beden diline ve ses tonuna açılır. Kimileri bu şehirde sık sık dolaşır; karşısındakinin ne hissettiğini kolayca anlar, buna göre davranır. Bazıları ise bu şehre daha seyrek uğrar; başkasının üzüldüğünü anlaması daha zor olabilir. Bu farklılık, insanların sosyal ilişkilerde neden bu kadar çeşitli davranışlar sergilediğini açıklar. Bazıları bir odanın enerjisini hemen hisseder, bazılarıysa göremez. Çünkü empati şehrindeki yollar herkeste aynı genişlikte değildir.
Duygusal Haritanın Değişebilirliği ve Yeniden İnşası
Duyguların coğrafyasını en ilginç kılan şey ise bu şehirlerin sabit olmamasıdır. Yani haritamız değişebilir. Yeni bir işe başlamak, zor bir dönemden geçmek, yeni insanlarla tanışmak veya başka bir ortamda yaşamak, haritanın yollarını genişletebilir veya daraltabilir. Eskiden daha çabuk kaygılanan birinin zamanla daha sakin biri hâline gelmesi veya tam tersi, stresli bir süreçten geçen birinin daha hassas bir yapıya bürünmesi bu yüzden olur. Beyin, yaşadığımız her olaya göre haritasını yeniden çizer.
Bu değişim, duyguların tamamen kontrolümüz dışında olmadığı anlamına gelir. Şehirlerin yolları kimi zaman karışsa da, onları düzenleme ve geliştirme şansımız vardır. Bazı yolları daha sık kullanarak güçlendirebilir, bazılarını zamanla zayıflatabiliriz. Örneğin korkuyla baş etme alışkanlıkları geliştirmek o alarm şehrinin biraz daha sakin çalışmasını sağlar. Aynı şekilde olumlu deneyimler çoğaldıkça, hatıra şehri daha aydınlık sokaklara sahip olur.
Sonuç olarak her birimizin beyninde büyük, karmaşık ve bir o kadar da eşsiz bir duygu coğrafyası vardır. Bu coğrafya bazen kalabalık, bazen sessiz, bazen karanlık, bazen de ışıl ışıldır. Kimimizin yolları dümdüzdür, kimimizin yolları virajlarla doludur. Ancak hepsi bize aittir ve hepsi bizi biz yapan görünmez şehirlere dönüşür.
Peki siz kendi duygu coğrafyanızı nasıl tanımlarsınız? Hangi şehirleriniz daha hareketli, hangileri daha sessiz, hangileri yeniden inşa edilmeyi bekliyor?
Çok başarılı Tebrikler Buse hnm.