Motivasyonel Görüşme, bireylerin değişim konusundaki kararsızlıklarını fark etmelerini ve içsel motivasyon geliştirmelerine yardımcı olan, danışan merkezli ve yönlendirici bir klinik yöntemdir. Danışan merkezli seanslarda; danışan kendisinden sorumludur (sorumluluk alabilir), gönüllülük esastır. Motivasyonel Görüşmede de bunlarda da dikkate alınarak ilerlenilir. Miller ve Rollnick tarafından güncellenen modern Motivasyonel Görüşme yaklaşımı; katılım sağlamak, odaklanmak, ortaya çıkarmak ve planlamak şeklinde birbirini izleyen dört temel basamak üzerine inşa edilmiştir. Bu basamaklar hiyerarşik değildir. Geçişler olabilir ya da bir basamak içerisindeyken diğeri de görülebilir. Motivasyonel görüşme bileşenlerini vaka üzerinden inceleyerek daha detaylı bakamaya çalışalım.
1. Katılım Sağlamak (Engaging)
Katılım sağlamak, danışan ile danışman arasında güvene dayalı, iş birliğine açık bir terapötik bağ kurulma sürecidir. Bu aşama da tüm sürecin temelini oluşturuyoruz. Güven ilişkisi kurulmadan yapılacak olan müdahaleler genellikle dirençle karşılaşmamız muhtemeldir. Danışman, “uzman” rolünden ziyade bir “yoldaş” rolü üstlenerek Rogers’ın danışan merkezli terapisinin bileşenlerini (empati, koşulsuz kabul, saygı) kullanır.
Vaka Uygulaması: 42 yaşında, yeni Tip 2 diyabet teşhisi almış T. Bey, doktorunun beslenme ve egzersiz tavsiyelerine “yoğun iş temposu” nedeniyle direnç göstermektedir. Bu kısımda “Beraber bir yola çıkacak mıyız?” sorusuna cevap aradığınız kısım oluyor. Danışman burada “Danışan benimle konuşurken ne kadar rahat”, “Destekleyici ve yardımcı mıyım”, “İşbirliğine dönük bir ilişki kurabildik mi? vb. soru tarzlarını kendisine yönelttiği sorular bulunmakta.
2. Odaklanmak (Focusing)
Güven ortamı oluştuktan sonraki adım, görüşmenin amacını tam olarak netleştirmektir. Odaklanmak, danışanın değişim istediği alanlar ile danışmanın profesyonel hedefleri arasında ortak bir paydaşta buluşma sürecidir. Danışanlar genellikle birden fazla karmaşık durumla ve sorunlarla gelebilirler; odaklanma evresinde bir öncelikler hiyerarşisi oluşturulur. Bu basamakta “Nereye gidiyoruz?” sorusu ile ilerlemeye çalıştığımız evredir.
3. Ortaya Çıkarmak (Evoking): Değişim Dilinin Uyanışı
Ortaya çıkarmak, MG (Motivasyonel Görüşme)’nin “kalbi”dir. Temel amaç, danışanın kendi içsel değişim dili (change talk) harekete geçirmektir. Psikolojik açıdan bireyler, kendi ağızlarından çıkan ifadelere, dışarıdan gelen tavsiyelerden daha fazla inanma, kabul etme eğilimindedirler. Danışman, stratejik yansıtmalar yaparak danışanın ikili duygularını belirginleştirir.
4. Planlamak (Planning)
Planlama, danışanın motivasyonunun zirveye ulaştığı ve değişim dilinin zirveye geldiği noktada başlar. Bu aşamada artık “Neden değişmeliyim?” sorusundan “Nasıl değişebilirim?” sorusuna geçildiği evredir. Plan, danışanın düzeyine uygun olmalıdır.
Vaka Uygulaması: T. Bey, sağlığı için bir adım atmaya hazır olduğunu ifade eder. Müdahale: Danışman, “Sizin için çok zorlayıcı olmayacak küçük bir adım ne olabilir?” diye sorar. T. Bey, haftada üç gün öğle aralarında 20 dakika yürümeyi ve porsiyon küçültmeyi planlar. Danışman, bu SMART (belirgin, ölçülebilir, ulaşılabilir) hedefi onaylayarak danışanın öz-yeterlik inancını pekiştirir.
Sonuç ve Değerlendirme
Motivasyonel Görüşme, dümdüz bir süreçten ziyade sarmal bir yapıya sahiptir. İlerledik diye hep aynı düzlemde gitmek zorunda değiliz. Bazen ilerleyemeyiz ya da birkaç adım geriye düşebiliriz. Bu gibi durumlarda ne yapılması gerektiğine de dikkat etmek gerekir. Moral düşüklüğü, stres faktörünün artması, kendine kızgınlık gibi durumlar oluşmaması için önlemler alınarak, bu gibi durumlarda böyle olabileceğini açıklayarak sürecin sağlıklı bir şekilde ilerlemesi çabalamalıysız. İncelediğimiz vakada da görüldüğü üzere, danışman T. Bey’e ne yapması gerektiğini dikte etmemiştir. Bunun yerine; katılım sağlayarak ilişkiyi kurmuş, odaklanarak yönü belirlemiş, ortaya çıkararak içsel gücü harekete geçirmiş ve planlayarak bu gücü somut eyleme dönüştürmüştür. Bu sistematik yaklaşım, modern psikolojik danışmanlık uygulamalarında danışanların direnç göstermek yerine kendi değişim süreçlerinin mimarı olmalarına olanak tanıyan en etkili yöntemlerdendir.
Akademik literatürde bu çalışma süreci, bireyin özerkliğine duyulan saygının bir yansıması olarak kabul edilir. Kişi, değişimi dışsal bir baskı (doktor azarı, aile baskısı, eş, sevgili, vb.) olarak değil, kendi değerleriyle örtüşen, gönüllü bir seçim olarak gördüğünde değişim kalıcı hale gelir. Sonuç olarak; katılım sağlayarak güven inşa etmek, odaklanarak karmaşayı gidermek, ortaya çıkararak motivasyonu körüklemek ve plan ile eyleme dökme süreci, sadece seans ortamlarda değil, insan davranışının söz konusu olduğu her alan ve yerde dönüştürücü bir güce sahiptir. Modern psikolojik danışmanlıkta MG (Motivasyonel Görüşme), danışanı pasif bir alıcıdan ziyade kendi hayatının aktif bir değişim aktörüne dönüştüren en sağlam köprülerden biri olmaya devam etmektedir.
