Not: Bu yazı, “güçlü çocuklar” anlatısının arkasında kalan sessiz yorgunluka dair bir tanıklık denemesidir.
Klinik odada, terapi koltuğunda ya da gündelik hayatın içinde sıkça karşılaştığımız ama nadiren adını koyduğumuz bir çocukluk biçimini görünür kılma niyetiyle kaleme alınmıştır.
Bu metin; tek bir vakayı değil, birçok hayatın ortak duygusal izini taşır.
Ebeveynin Duygusal Yükünü Taşıyan Çocuklar: Erken Olgunlaşmanın Bedeli
Bazı çocuklar büyümez.
Büyütülür.
Henüz duygularının adını koyamadan, başkalarının duygularını taşıması beklenen çocuklar vardır. Onlardan güçlü olmaları istenmez; buna gerek bile kalmaz. Çünkü ortam, çocuğun güçsüz olmasına izin vermez.
Evde süregelen bir gerginlik vardır. Kimi zaman sessiz, kimi zaman patlayıcı. Söylenmeyen cümleler, yarım kalan tartışmalar, bastırılmış duygular… Ve bu duyguların arasında, adeta sezgisel bir radar geliştiren bir çocuk.
O çocuk, kimin üzgün olduğunu anlar. Kimin öfkesinin yaklaşmakta olduğunu hisseder. Hangi davranışın ortamı sakinleştireceğini bilir. Bunlar çocuğun doğuştan gelen özellikleri değildir. Bunlar, duygusal olarak dengesiz bir ortamda hayatta kalmak için öğrenilmiş becerilerdir.
Psikolojide bu süreç “parentifikasyon” kavramıyla açıklanır. Ancak bu yazıda kavram, akademik bir tanımdan ziyade yaşantısal boyutuyla ele alınmaktadır.
Çocukluğun Sessiz El Değiştirmesi
Parentifikasyon çoğu zaman dramatik değildir. Bağırış çağırışla değil, alışkanlıkla olur. Çocuk, ebeveynin duygusal boşluğunu fark eder. Önce küçük destekler verir: susar, uyum sağlar, ortamı yumuşatır. Zamanla bu destek, bir rol haline gelir. Rol derinleştikçe çocuk kendi ihtiyaçlarını geri plana iter.
Bu noktada önemli olan şudur:
Çocuğa “büyü” denmez ama çocuk, büyümesi gerektiğini anlar.
Bu çocuklar talimat almaz; atmosferi okur. Ve atmosfer, çocuğa şunu öğretir: “Benim duygularım ikinci planda.”
Bazı çocuklar güçlü oldukları için erken büyümez; erken büyümek zorunda kaldıkları için güçlü görünürler.
Erken Olgunluk: Bir Savunma Mekanizması
Toplum erken olgunluğu över ama psikolojik açıdan bakıldığında bu olgunluk, çoğu zaman bir savunma düzenlemesidir. Çocuk, kontrol edemediği bir duygusal kaosun içinde kontrol edebileceği tek alanı seçer: kendisini.
Duygularını kısar, tepkilerini filtreler, ihtiyaçlarını küçültür. Bu çocuklar genellikle “problem çıkarmaz.” Çünkü problem çıkarmanın bir bedeli olduğunu çok erken öğrenmişlerdir. Bu çocukların en büyük korkusu, yük olmaktır.
Koşullu Değer ve Sevgi Sarmaşığı
Ebeveynleşmiş çocuklar için sevgi çoğu zaman koşulludur. Sessiz olursan, anlaşılır olursan, güçlü olursan…
Zamanla çocuk şu denklemi kurar: “Ne kadar az ihtiyaç duyarsam, o kadar kabul edilirim.” Bu denklem yetişkinliğe taşınır. Bu bireyler çoğu zaman dinlenirken huzursuz olur çünkü dinlenmek, çocuklukta öğrenilmemiş bir haldir; hatta kimi zaman yasaklıdır.
Duygusal Zeka Mı, Duygusal Yük Mü?
Bu kişiler sıklıkla “duygusal zekâsı yüksek” olarak tanımlanır. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Sağlıklı gelişimde çocuk önce regüle edilir, sonra regüle etmeyi öğrenir. Parentifikasyonda ise çocuk, regüle edilmeden regüle etmeye zorlanır.
Başkalarının duygularını taşımayı bilirler ama kendi duygularının ağırlığını tanımazlar. Yetişkinlikte bu çocuklar sıklıkla tanıdık bir rolün içine düşer. Verirler, anlarlar, taşırlar ama çoğu zaman şu cümleyle terapiye gelirler:
“Ben hep güçlü olan tarafım. Ama biri benim için güçlü olmuyor.”
Güçlü görünmenin bedeli, çoğu zaman yalnız kalmaktır.
İyileşme: Gücü Yeniden Tanımlamak
İyileşme, güçlü olmaktan vazgeçmek değildir. Gücün tanımını değiştirmektir. Artık güç; her şeyi taşımak değil, paylaşabilmek, durabilmek, yardım isteyebilmektir.
Geri Dönmek Değil, Ona Yer Açmak
Kimse çocukluğunu geri alamaz ama çocukluğuna yer açabilir. Ve belki de ilk kez şu cümle içselleşir: “Benim de korunmaya hakkım var.”
Erken olgunlaşan çocuklar dünyayı ayakta tutmaz ama çoğu zaman kendi dünyalarını ayakta tutmak için fazlasıyla çabalarlar.
Bazı çocuklar büyümez; sadece yük taşımayı öğrenir ve bunu olgunluk sanarak hayat boyu sürdürür. Erken büyüyenlerin hikayesi, gücün değil; bastırılmış ihtiyaçların, ertelenmiş kırılganlığın ve hiç sorulmayan “sen nasılsın?” sorusunun hikayesidir.
Ve belki de iyileşme, bu yükleri ne kadar iyi taşıdığımızda değil; artık onları bırakmaya ne zaman cesaret edebildiğimizde, bu soruyu ilk kez kendimize sormaya başladığımız yerde sessizce başlar.
Bu yazı, onların sessiz emeğine bir tanıklık olsun.
