Bazen insan öyle bir noktaya geliyor ki ne kadar çok bildiğini fark ettikçe, o kadar o bilginin ağırlığı omuzlarına çökmeye başlıyor. Bir yandan her şeyi anlamaya, çözmeye, kontrol etmeye çalışıyorsun; diğer yandan hayat, hiçbir zaman tam kontrol edilebilen bir şey olmadığını yüzüne yüzüne hatırlatıyor. Bu iki hâl arasında sıkışmışlık, aslında hepimizin zaman zaman yaşadığı çok insani bir duygu. Ve sanırım en yorucu olan şey, bu hissin gelip geçici bir dalga değil, bazen günlerce insanın içinden çıkmayan bir sis gibi dolaşması. Ne tam ilerleyebiliyorsun ne de olduğun yerde kalabiliyorsun. Bir tür ara bölgede yaşamak gibi.
Kontrol Etme İsteği ve Hayatın Belirsizliği Arasında Sıkışmak
İnsanın yapısı gereği en temel ihtiyaçlarından biri kontrol ihtiyacı. Neler olacağını bilmek istiyoruz, çünkü bilmek güven veriyor. Hayatta ne kadar plan yaparsak yapalım, işler çoğu zaman planladığımız gibi gitmiyor.
İşte tam burada bir gerilim başlıyor:
“Kontrol etmek istiyorum ama hayat kontrol edilmiyor.”
Bu gerilim sürdükçe kişi zihinsel olarak sürekli tetikte kalıyor.
“Ya şöyle olursa?”, “Bunu böyle yapmalı mıyım?”, “Acaba doğru mu?” gibi bitmeyen sorular bir süre sonra gerçek bir yorgunluğa dönüşüyor.
Sanki zihnin hiç uyumuyor, sürekli bir şeyleri takip ediyor, tartıyor, hesaplıyor. Hatta bazen öyle bir noktaya geliyor ki kontrol etme isteği, kontrol etmeye çalıştığımız şeylerin aslında hiçbir zaman bizim alanımızda olmadığını fark ettikçe daha da güçleniyor.
Bir paradoks gibi:
Ne kadar çok zorlarsak, hayat o kadar kendi bildiğini okuyor.
Bu belirsizlik kaygısı, modern insanın en görünmez ama en yaygın sorunlarından biri bence.
Bilmenin Ağırlığı: Farkındalığın Taşıdığı Yük
Bilmek bazen özgürleştirici olsa da çoğu zaman sorumluluk da getiriyor. Daha çok bildikçe, daha doğru karar verme baskısı da artıyor. Mesela ilişkilerde, kendinde, çevrende.
Farkındalığın arttıkça, “Artık daha iyi davranmalıyım, daha doğru seçimler yapmalıyım, aynı hataları tekrarlamamalıyım” gibi bir iç ses ortaya çıkıyor. Ama işin ironik tarafı şu: Ne kadar bilirsek bilelim, yine de hata yapan, şaşıran, afallayan bir insan olmaktan kaçamıyoruz.
Bu da bilginin yarattığı yükü daha ağır hissettiriyor. İnsan bazen kendi farkındalığının altında kalıyor.
Buna “aşırı farkındalık yorgunluğu” diyorlar.
Bazen kendi iç dünyamı bu kadar hızlı okuyabilmem bile yoruyor beni. Bir duygumun nereden geldiğini bilmek, o duyguyla ilgili sorumluluk hissettirmeye başlıyor.
“Artık bunu biliyorsun, o zaman böyle davranmalısın,”
gibi bir iç baskı yaratıyor.
Oysa bilmek her zaman iyileştirmiyor; bazen sadece daha net acıtıyor. Her şeyi görüp duyup anlamaya çalışmanın yorgunluğu.
Bilmemenin Boşluğu: Huzursuz Ama Bir O Kadar Gerçek
Bilmemenin kendisi ise bambaşka bir yorgunluk. Bir boşluk hissi. Fakat bu boşluk sanıldığı gibi tamamen sessiz bir alan değil.
Aksine, bilinmezlik çoğu zaman gürültülü bir yer.
Zihin boşlukta kalınca senaryolar üretmeye başlıyor ve bu senaryoların çoğu maalesef karamsar oluyor. Bu da insanı tuhaf bir şekilde gerçeklikten uzaklaştırıyor.
Yaşadığın anın içinde olmak yerine, olabilecek milyonlarca ihtimalin içinde yaşamaya başlıyorsun.
Bu zihinsel göç hâli, bilmemeye tahammül edemeyen herkesin ortak kaderi bence. İnsan doğası gereği boşluk sevmez, tamamlamak ister. Bilmediğimiz şeylere kendi tahminlerimizi yapıştırıyoruz. Bu da kaygıyı artırıyor.
Yani bilmemek, aslında zihnen boşluk yaratmıyor; duygusal olarak daha da dolu bir yer hâline geliyor.
İkisinin Arasında Sallanmak: Aslında Yaşamın Kendisi
Bir noktadan sonra insan şunu fark ediyor:
Bu iki uç arasında sıkışmak aslında hayatın ta kendisi.
Çoğu yetişkinin asıl hikâyesi, bu iki uç arasında kendine bir yer bulma çabasıyla geçiyor.
Kimsenin tam anlamıyla bilge olmadığı ama kimsenin tamamen cahil de olmadığı garip bir ara formdayız hepimiz.
Belki de büyümek dediğimiz şey, bu salınıma daha kolay eşlik etmeyi öğrenmek.
Ne tamamen bilen tarafına geçebiliyoruz, ne de tamamen bilmeyen tarafına.
Bu salınımı yanlış yorumladığımızda kendimizi yetersiz hissediyoruz.
“Neden böyleyim?”, “Neden karar veremiyorum?”, “Neden sürekli düşünüyorum?” gibi sorularla kendimizi sıkıştırıyoruz.
Oysa bu bir arıza değil.
Bu çok insani bir hâl.
Aşırı Farkındalık Yorgunluğu ve Biraz Sakinleme İhtiyacı
Belki de bu yorgunluğu azaltmanın yolu, kendimizi sürekli çözmekten biraz vazgeçmek. Her duyguyu analiz etmeye, her düşünceyi anlamlandırmaya, her belirsizliği kontrol etmeye çalışmak yerine bazen kendimizi salınıma bırakmak gerekiyor.
Kendini bırakmak pes etmek değil; sadece insan olmanın sınırlılıklarını kabul etmek.
Her şeyi düşünerek çözmeye çalışmanın insanı nasıl içten içe tükettiğini fark ettiğinde, biraz geri çekilmek bile bir iyileşme hâli olabiliyor.
“Kabulleniş” çoğu zaman pasif bir şey gibi görünür ama aslında en aktif süreçlerden biri olabilir.
Çünkü kendini salabildiğin noktada:
-
Bildiklerinin yükü hafifliyor,
-
Bilmediklerinin boşluğu ise daha az ürkütücü geliyor.
Sonuç: İnsan Olmanın Salınımı
Özetle, bilmek de yorucu, bilmemek de. Ama ikisinin arasında gidip gelmek; yani zaman zaman ağırlığı taşımak, zaman zaman boşluğa düşmek, tam olarak insan olmanın bir parçası.
Belki çözüm, bu salınımı durdurmaya çalışmak değil;
sallanmanın ritmine uyum sağlamakta.
Çünkü:
-
Her şeyi bilmek zorunda değiliz,
-
Her şey kontrolümüzde olmak zorunda değil,
-
Ve belirsizlik sandığımız kadar düşman değil.
Hayat, bu iki hâlin arasında gidip gelirken anlam kazanıyor aslında.
Bilmeye çalışırken yorulmak, bilmemeye dayanamazken bocalamak…
Hepsi bizim deneyimimiz.
