Alfred Adler, İnsanı Tanıma Sanatı kitabında çok temel bir noktaya değinir; insan ruhu her zaman bir amaca doğru koşar ve toplu yaşamanın asıl sebebi bir güvenlik arayışıdır. İnsanın hem bedenen hem de zihnen ayakta kalabilmesi, bir topluluğun koruyucu çemberine girmesine bağlıdır. Aslında bu durum, Charles Darwin’in evrimsel teziyle de birebir uyuşuyor. Doğada zayıf ve korumasız olan canlılar tek başlarına hayatta kalamazlar; varlıklarını ancak bir sürü veya topluluk içinde, iş birliği yaparak sürdürürler. Peki, insanı vahşi doğada bu kadar çaresiz kılan şey ne? İnsanın bir aslan gibi parçalayıcı pençeleri, bir boğa gibi keskin boynuzları ya da tek başına avlanıp kendini koruyabileceği kalın, postlu bir bedeni yok. Biyolojik olarak bu kadar çıplak ve zayıf doğan bir varlığı tek başına ormana fırlatırsanız, bu onun mutlak ölümü demektir. İşte bu yüzden insan, madden hiçbir zaman tek başına yaşayamaz.
Hayatın bu ortak işleyişi ve mesleki iş bölümü, sanayileşmeyle birlikte şehir hayatında en üst seviyeye ulaştı. Eski çağlarda ya da geleneksel köy yaşantısında insan, hayatta kalabilmek için her şeyi tek başına sırtlamak zorundaydı. Ekmeğini kendisi pişirmek, suyunu taşımak, tarlasını tek başına ekip biçmek zorundaydı. Fakat her yaşamsal ihtiyaca tek başına koşmaya çalışmak, insan organizmasını bedenen çok ağır yıpratan bir yüktür. Her şeyi tek başına üstlenmek, zamanla kronik bedensel ağrılara ve insanı erkenden tüketen iskelet sistemi hasarlarına yol açar. Modern şehir hayatı ise insana büyük bir konfor sunuyor. İhtiyaçların farklı meslek grupları tarafından karşılanması, bireyi bu ağır bedensel yıpranma sürecinden koruyor ve omuzlarındaki fiziksel hayatta kalma yükünü hafifletiyor. Darwin’in de dediği gibi, topluluk halinde yaşamanın insan hayatını bu denli kolaylaştıran, bedeni koruyan ve hayatı güzelleştiren hayati bir işlevi var. Fakat insanı asıl sarsan çelişki tam da burada başlıyor; toplumun sunduğu bu pratik ve kolay hayat, ruhsal ihtiyaçları karşılamaya yetmediği anlarda kriz çıkıyor.
İnsan henüz kendi benlik inşasını bile tamamlamadan, içine doğduğu ailenin veya akraba çevresinin içinde ilk ağır kırılmalarını yaşar. Ortada hiçbir haklı sebep yokken işitilen zehirli bir laf ya da haksızlık ruhu paramparça eder. Modern çağda, bu incinmişliğin ortasındaki bireye sosyal medya, kitaplar veya televizyon ekranları sürekli aynı şeyi akıl fikir vererek fısıldıyor: “Sınırlarınızı çizin, kurban psikolojisinden çıkın, kendi dünyanıza odaklanın.” Yeni çağ, bireyden kendi sınır kalelerini inşa etmesini bekliyor. Ancak bu telkinlerle uyanan insan, Adler’in bahsettiği o toplumsal güvenin çoktan bittiğini fark ediyor. Ortada görünürde hiçbir somut tehdit veya anlık bir huzursuzluk yokken bile, geçmiş yaraların yüküyle bedenin istemsizce kasılması ve sürekli bir tetikte olma hali tam olarak bu güven kaybının fiziksel bir kanıtıdır. Ruhun yaşadığı bu güvensizlik, insanı kendi dünyasına çekilmeye ve katı duvarlar örmeye zorlar.
Bu noktada karşımıza Doğu ve Batı kültürleri arasındaki o köklü ilişkisel dinamik farkı çıkıyor. Doğu kültürü; ailenin, akrabanın ve komşuluğun iç içe geçtiği, aidiyet duygusunun yüksek olduğu toplulukçu bir yapı sunar. Ancak bu sıcak ve yakın ilişki ağları, zaman zaman bireysel sınırların çiğnenmesine ve ilişkisel haksızlıkların çok daha kolay üretilmesine zemin hazırlıyor. Birey, en yakınlarından psikolojik şiddet görse bile topluluk bağlarını koparmamak adına bu zehirli ilişkilere bağımlı kalmaya devam ediyor. Batı kültürü ise —özellikle İskandinav coğrafyasındaki gibi mesafeli yapılarda— bireyselliği ve sınır dokunulmazlığını merkeze alıyor. İnsanlar birbirinin sınırlarına saygı duyuyor, ilişkiler daha mesafeli ve güvenli ilerliyor.
Tabii ki bu durum, Batı dünyasının her anlamda kusursuz bir güvenli liman olduğu anlamına gelmez. Büyük metropollerdeki sokak suçları, hırsızlıklar ya da asayiş sorunları, Doğu şehirlerinden çok daha kırılgan ve tehlikeli bir tablo çizebilir. Dolayısıyla buradaki asıl mesele sokakların asayiş polisiyle korunması değil; ilişkilerin içindeki o psikolojik güvenliktir. Bireyin kendi kimliğine, kararlarına ve alanına saygı duyulmasıdır. Doğu dünyasında yakınlık ararken sürekli sınır ihlallerine ve ilişkisel darbelere maruz kalan bir ruhun yüzünü daha mesafeli kültürlere dönme arzusu, bir özentilik değildir; tamamen bu ilişkisel güvenlik arayışının bir sonucudur. İnsan, sınırlarının korunduğu o mesafeli ama saygılı iş birliğinde nefes alabileceğini hissediyor.
Oysa Adler’in de hatırlattığı gibi, ait olduğumuz topluluğun kuralları bize ters gelmeye başladığında, o bağlar artık bizi korumayı bırakıp sadece zarar verdiğinde, insan için tek bir karar anı gelir. Toplum yasaları boynumuza geçirilmiş mutlak zincirler değildir. Kendimizi doğuştan huzursuz veya uyumsuz ilan etmek yerine, bizi bu tetikte olma haline mahkum eden bağımlılıkları sorguladığımız an, yeni çağın gerektirdiği o sağlıklı bireyselliği inşa etmemiz mümkün olacaktır. Belki de artık o eşiğe gelinmiştir; insan için gitme vaktidir. Ya kurallarıyla ve değerleriyle gerçekten güvende ve ait hissedeceği yeni bir ruhsal topluluğu bulma vakti ya da modern çağın sunduğu o mesafeli, işlevsel dünyayı kabul edip kendi korunaklı, bireysel evrenini yaratma vaktidir.
