Aile, her bireyin birbirini sürekli etkilediği ve dinamizmi hiç bitmeyen bir sistemdir. Bu yapının içinde zaman zaman bazı üyeler farkında olmadan birbirine daha fazla yakınlaşabilir ve diğerlerini dışarıda bırakabilir. Literatürde “koalisyon”, iki kişinin üçüncü kişiye karşı bilinçli ya da farkında olmadan oluşturduğu birlik olarak tanımlanır. İttifak çoğu zaman görünmezdir; ancak iletişim dili, yakınlık düzeyi ve çatışmalar bu yapıyı ele verir.
Bu noktada şu soru belirir:
Aile içinde gerçekten “yanımda olan kim?” sorusu kimin zihninde daha çok yer kaplıyor olabilir?
Koalisyonların bulunduğu ailelerde duygusal atmosfer belirgin biçimde değişir. Bir ebeveyn–çocuk yakınlaşması diğer ebeveynde dışlanmışlık, değersizlik, yalnızlık ve öfke yaratabilir. Koalisyon içinde olan taraflar kısa vadede rahatlama hissetse bile uzun vadede aile içi çatışmalar, sınırların belirsizleşmesi ve güvensizlik artar.
Bir çocuk ebeveynlerden biriyle ittifak kurduğunda gerçekten rahatlar mı, yoksa yetişkin rolünü taşımaya mı başlar?
Ebeveyn–Çocuk Koalisyonları ve Görünmez Yük
Ailelerde en sık rastlanan koalisyon türü ebeveyn–çocuk ittifakıdır. Çocuk kimi zaman ebeveynler arası çatışmayı yumuşatmak ya da bir ebeveyni korumak için farkında olmadan arabulucu rolü üstlenir. Bu durum çocuğun güven duygusunu zedeler ve gelişimsel yük oluşturur. Uzun vadede çocuk, ilişkilerde aşırı sorumluluk alma, onay arayışı ya da kaçınma davranışları geliştirebilir.
Çocuk gerginliği taşırken kendi çocukluğundan neler kaybediyor olabilir?
Koalisyon çoğu zaman çocukta bir “sadakat ikilemi” yaratır. Bir ebeveyni desteklemek diğerine ihanet gibi hissettirebilir. Bu durum suçluluk, kaygı, huzursuzluk ve içsel çatışmaya neden olur. Bir süre sonra çocuk kendi duygularını geri plana iterek aile sisteminin yükünü taşımaya başlar.
Ailede kim kendini duyulmayan ses olarak hissediyor olabilir?
Koalisyonun dışında kalan aile üyesi çoğunlukla değersiz, dışlanmış ve yalnız hisseder. Kardeşlerden biri desteklenirken diğerinin geri planda kalması adaletsizlik, kıskançlık ve kırgınlık yaratabilir. Uzun vadede aile üyeleri arasında görünmez duvarlar örülür; iletişim azalır, güven ve yakınlık zayıflar.
Sorunlar konuşulurken çocuk oyuncu değil tanık olsaydı ne değişirdi?
Aile Danışmanlığında Koalisyonların Çözülmesi
Aile danışmanlığında amaç, aile içinde sınırları yeniden düzenlemek, sağlıklı rol dağılımı kurmak ve koalisyonu çözerek herkes için güvenli bir iletişim alanı oluşturmaktır. Danışmanlık sürecinde çocuk yükü taşımaktan çıkar, sorumluluk tekrar yetişkinlere aktarılır. Ebeveyn–çocuk koalisyonlarının gevşetilmesi hem ebeveynlik hem partnerlik ilişkisinde iyileşme sağlar.
-
Roller net olmalı; çocuk arabulucu konuma sokulmamalıdır.
-
Sorunlar konuşulurken çocuk taraf yapılmamalı, yetişkin sorumluluğu ebeveynde kalmalıdır.
-
Açık iletişim ve duyguların ifade edilmesi çatışmaları azaltır.
-
Gerilim fark edildiğinde profesyonel destek almak süreci hızlandırır.
Bu öneriler ile süreci sağlıklı yürütme eğilimi sağlanırken, aynı zamanda koalisyonlar erken fark edildiğinde aile sistemi onarılabilir ve ilişkisel bağlar güçlenebilir. Sağlıklı aile yapısı açık iletişim, sınırların korunması, empati ve sorumluluk paylaşımı ile mümkündür.
Bu Evde Yükü Kim Taşıyor?
Aile dışarıdan bakıldığında sıcak ve güven veren bir birliktelik gibi görülse de, içeride her bireyin duyguyu, davranışı ve iletişimi birbirini şekillendiren bir sistem vardır. Bu sistemde roller net olduğunda aile sağlıklı işler; ancak rol ve sınırlar karıştığında çocukların omuzlarına yetişkinlere ait yükler binebilir. Böyle durumlarda sessizce sorulması gereken soru şudur: Bu evde yükü kim taşıyor?
Roller karıştığında çocuk, olması gerekenden önce olgunlaşır ve aile sisteminde yetişkinin alanına geçer. Çocuk, ebeveynlerin duygusal yüklerini taşımaya, ortamı sakinleştirmeye, ilişkide denge kurmaya çalışabilir. Dışarıdan bakıldığında uyumlu ve güçlü görünse de içinde taşıdığı yük zamanla ağırlaşabilir. Çünkü çocuk güçlü olmak için değil, çocuk olmak için vardır.
Görünmez sorumluluk alan çocuklar çoğu zaman “iyi evlat” gibi algılanır. Oysa iyi görünmenin altında yorgun bir ruh ve erken büyümenin ağırlığı olabilir. Çocuk; oyun, özgürlük ve güven ister. Eğer aile içi sınırlar bulanıklaşmışsa çocuk duygusal destek veren, sırdaş olan, ebeveyn yerine geçen konumda kalabilir. Bu durum uzun vadede suçluluk, kaygı, aşırı sorumluluk alma ve ilişkilerde bakım verici rolüne kayma gibi etkiler doğurabilir.
Bu süreçte amaç suçlu bulmak değil; sistemi fark edip düzenlemektir. Aile danışmanlığında çocuk üzerindeki yük fark edildiğinde önce roller netleştirilir. Yetişkin sorumluluğu yetişkine, çocukluk çocuğa teslim edilir. Ebeveyn duygusal destek için yine yetişkin ilişkilerine yönlendirilir ve çocuk aile içi çatışmaların tarafı yapılmaz. Böylece çocuk yeniden çocuk olma hakkına kavuşur.
Sağlıklı aile yapısında yük paylaşılır fakat çocuk taşımak zorunda bırakılmaz. Çocuk aileyi toparlayan kişi değil, sevgi ve güven ortamında gelişen bireydir. Bu nedenle en sağlıklı aile, sorumlulukların yetişkinlerde kaldığı, çocuğun çocuk kalabildiği ailedir.
Öneriler
-
Çocuğa yetişkin duygusu ve sorumluluğu yüklenmemelidir.
-
Ebeveyn kendi duygusal düzenleme sürecini yetişkin ilişkileri ile sağlamalıdır.
-
Çocuk aile içi çatışmalara dahil edilmemeli, taraf hâline getirilmemelidir.
-
Evde yük dağılımı fark edildiğinde profesyonel destek alınabilir.
Kaynakça
Bowen, M. (1978). Family Therapy In Clinical Practice. Jason Aronson.
Minuchin, S. (1974). Families And Family Therapy. Harvard University Press.
