Çocuğunuz Okula Başladı: Peki Şimdi Siz Ne Yapacaksınız?
Uyum haftası geride kaldı. Çocuklar sınıflarını gördü, öğretmenleriyle tanıştı, okulun kapısından içeri girdi. Ancak bir çocuğun okula başlaması, yalnızca okul binasına ve sınıfına alışması anlamına gelmiyor.
Asıl süreç şimdi başlıyor.
Çünkü okulun düzenli yaşamın bir parçası hâline gelmesiyle birlikte çocuk; ayrılmayı, beklemeyi, sıra almayı, arkadaşlık kurmayı, yardım istemeyi, kendi eşyalarını takip etmeyi ve günün sonunda yeniden eve dönmeyi öğreniyor.
Bütün bunlar aynı anda gerçekleşirken bazı çocukların zorlanması oldukça anlaşılır. Burada ebeveynin rolü, çocuğun karşılaştığı her güçlüğü ortadan kaldırmak değil; bu güçlüklerle baş edebilmesi için uygun koşulları oluşturmak.
Peki bunu günlük yaşamda nasıl yapabiliriz?
Sabahları rutini çocuğun yerine kurmayın, birlikte kurun.
Okul günlerinin daha kolay başlaması için sabahı mümkün olduğunca öngörülebilir hâle getirmek işe yarayabilir. Kıyafet ve çantanın akşamdan hazırlanması, sabah yapılacakların her gün benzer sırayla ilerlemesi çocuğun neyle karşılaşacağını bilmesini kolaylaştırır.
“Hazırlan artık.” gibi genel ve tekrarlanan yönergeler yerine, özellikle küçük çocuklarda daha somut ve tek aşamalı yönergeler kullanılabilir:
“Önce pijamalarını çıkarıyoruz, sonra giyiniyoruz.”
Bu yaklaşım yalnızca sabahı kolaylaştırmaz; çocuğun kendi rutinini giderek bağımsız biçimde yönetmesine de fırsat verir.
Ayrılıkları uzatmak yerine güvenli ve tutarlı vedalar oluşturun.
Okul kapısında çocuğun ağlaması karşısında vedayı sürekli uzatmak, yeniden sarılmak, tekrar tekrar açıklama yapmak ya da gizlice uzaklaşmak ebeveyn için de çocuk için de süreci zorlaştırabilir.
Bunun yerine kısa, açık ve tutarlı bir veda rutini oluşturulabilir.
Örneğin:
“Ayrılmak şu an zor geliyor olabilir. Seni okuldan sonra alacağım.”
Çocuğun duygusunu kabul etmek ile okula gitme kararını her seferinde yeniden tartışmaya açmak aynı şey değildir. Çocuk, yetişkinin kararlı ve güven veren tutumundan da yararlanır.
Okuldan eve dönen çocuğa hemen sorular yöneltmeyin.
“Bugün ne yaptınız?”, “Öğretmenin ne söyledi?”, “Arkadaşın oldu mu?” gibi sorular ebeveynin çocuğun gününü anlamasına yardımcı olmak için doğal olarak aklına gelebilir. Ancak çocuk okulda geçirdiği uzun bir günün ardından eve geldiğinde öncelikle dinlenmeye, yemek yemeye, hareket etmeye veya serbest oyuna ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle eve dönüşü küçük bir “sorgulama” seansına dönüştürmek yerine çocuğa geçiş için zaman tanımak daha işlevsel olabilir.
Daha sonra konuşmak istediğinizde tek bir açık uçlu soruyla başlayabilirsiniz:
“Bugün seni güldüren bir şey oldu mu?”
Çocuk anlatmak istemiyorsa bunu zorlamamak da önemlidir. Bazı çocuklar yaşadıklarını konuşarak değil, oyunları aracılığıyla ifade eder.
Arkadaşlık kurmayı yalnızca “hadi git, oyna” diyerek öğretmeyin.
Okula başlayan çocuk için akran ilişkileri yeni bir öğrenme alanıdır. Bir gruba nasıl katılacağını, oyuncağı nasıl isteyeceğini, sırasını nasıl bekleyeceğini ya da istemediği bir davranış karşısında nasıl sınır koyacağını her çocuk kendiliğinden bilmeyebilir.
Bu nedenle evde oyun sırasında sosyal durumları canlandırmak oldukça işlevsel olabilir.
Örneğin:
“Ben de oynayabilir miyim?”
“Sıra bende mi?”
“Bunu birlikte yapalım mı?”
“Bunu istemiyorum.”
gibi cümleler oyun içinde prova edilebilir.
Çocuğa yalnızca “arkadaş edinmesini” söylemek yerine, arkadaşlık kurarken kullanabileceği davranışları öğretmek daha somut bir destek sunar.
Çocuğun yapabileceği işleri onun yerine yapmayın.
Okula başlayan çocuk için bağımsızlık yalnızca akademik becerilerle ilgili değildir. Ayakkabısını giymek, çantasını taşımak, eşyalarını toplamak, öğretmenine ihtiyacını kendisinin söylemek gibi günlük beceriler de okul yaşamının önemli bir parçasıdır.
Ebeveyn olarak “Ben yapayım, daha hızlı olur.” demek çoğu zaman çok kolaydır.
Ancak çocuğa biraz daha fazla zaman tanımak, kendi başına yapabildiği şeylerin artmasına fırsat verir.
Bazen çocuğun ihtiyacı daha fazla yardım değil, yardım edilmeden yapabilmesi için biraz daha fazla zamandır.
Okuldan sonra yaşanan her güçlüğün nedenini okulda aramayın.
Bazı çocuklar okuldan çıktıktan sonra daha huzursuz, ağlamaya daha yatkın veya ebeveynine daha fazla ihtiyaç duyar hâle gelebilir.
Böyle anlarda öncelikle en temel ihtiyaçlara bakmak gerekir:
Aç mı? Susuz mu? Yoruldu mu? Dinlenmeye mi ihtiyacı var?
Çocuk bütün gün boyunca dikkatini, davranışlarını ve duygularını düzenlemek için çaba harcamış olabilir. Eve geldiğinde kendisini daha güvende hissettiği ortamda daha fazla destek istemesi mümkündür.
Bu nedenle her davranış değişikliğini hemen bir probleme dönüştürmek yerine önce çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamak ve günün geri kalanını daha sakin bir akışa dönüştürmek işe yarayabilir.
Ebeveynin görevi çocuğun hiç zorlanmamasını sağlamak değildir.
Okula başlamak çocuk için yeni bir yaşam düzenine geçiştir. Bu geçişte ebeveynin her güçlüğü ortadan kaldırmaya çalışması, kısa vadede kolaylaştırıcı görünse de uzun vadede çocuğun kendi becerilerini kullanabileceği alanı daraltabilir.
Buradaki temel soru:
“Çocuğumun bu sorunu nasıl ortadan kaldırırım?”
yerine bazen:
“Çocuğum bu durumla baş edebilmeyi nasıl öğrenebilir ve ben ona ne kadar destek olmalıyım?”
olabilir.
Çocuğun yerine konuşmak yerine konuşması için fırsat vermek, ayakkabısını onun yerine giymek yerine zaman tanımak, arkadaşının yaşadığı problemi hemen çözmek yerine çözüm üretmesine yardımcı olmak…
Bunların hepsi çocuğun bağımsızlık gelişimini destekleyen küçük ama önemli adımlardır.
Okula uyum, yalnızca çocuğun okul kapısından ağlamadan girmesi değildir.
Bir çocuğun zaman içerisinde kendi ihtiyaçlarını ifade edebilmesi, ilişkiler kurabilmesi, günlük sorumluluklarına katılabilmesi ve zorlandığı durumlarda yeniden denemeyi öğrenebilmesidir.
Bu süreçte çocuğun yanında yürüyen yetişkinin de öğrenmesi gereken bir şey vardır:
Ne zaman yardım edeceğini, ne zaman bekleyeceğini ve ne zaman biraz geri çekileceğini bilmek.
Çünkü bazen çocuğun gelişimini destekleyen en önemli yardım, onun yerine yapmak değil;
yapabileceğine güvenip ona alan açmaktır.
