Bazen bir kaybın sesi hiç çıkmaz. Ne bir cenaze vardır ne de taziyeye gelen kalabalıklar… Kimse siyahlar giymez, kimse günlerce süren yaslardan söz etmez. Oysa bir odanın köşesinde sessizce kaldırılan küçücük bir bebek kıyafeti, telefondan silinemeyen ultrason görüntüsü ya da kullanılmayı bekleyen bir isim, bazen en yüksek çığlıktan daha fazla şey anlatır.
Gebelik haberi alındığında yalnızca yeni bir yaşam başlamaz; aynı zamanda iki insanın ortak hayali de filizlenmeye başlar. Bir odanın nasıl dekore edileceği konuşulur, bebeğin kime benzeyeceği hayal edilir, geleceğe dair planlar yapılır. Düşük yaşandığında ise kaybedilen yalnızca gebelik değildir. Çiftlerin birlikte kurduğu gelecek, ebeveyn olma hayali ve çoğu zaman kimse tarafından görülmeyen umutları da yarım kalır.
Toplumda gebelik kaybı çoğunlukla fiziksel bir sağlık sorunu olarak değerlendirilir. Anne adayının iyileşme süreci takip edilir, tıbbi kontroller yapılır ve çoğu zaman iyi niyetle kurulan tek cümle şudur:"Üzülmeyin, yine olur."Oysa yasın en zor tarafı, yerine yenisinin gelebilecek olması değildir. Yas, varlığına alışılmaya başlanmış bir hayalin yokluğuna uyum sağlamaya çalışmaktır. Bu nedenle düşük yalnızca bireysel bir kayıp değil, aynı zamanda evliliğin de sınandığı önemli yaşam olaylarından biridir.
Gebelik kaybından sonra aynı evde yaşayan iki insan çoğu zaman aynı acıyı yaşamaz; daha doğrusu aynı acıyı farklı dillerde yaşarlar. Kadın için bu kayıp yalnızca zihinsel değildir. Bedeni gebeliğe hazırlanmış, hormonları değişmiş, annelik duygusu filizlenmeye başlamıştır. Kayıp gerçekleştiğinde yalnızca kalbi değil, bedeni de yas tutar. Bu nedenle ağlaması, öfkelenmesi, uzun süre konuşmak istemesi ya da tam tersine sessizleşmesi oldukça doğaldır.
Erkek ise çoğu zaman görünmeyen bir rolün içine girer. Eşini ayakta tutmaya çalışırken kendi üzüntüsünü erteleyebilir. Ağlamamayı, güçlü görünmeyi ya da sürekli çözüm üretmeyi destek olmak sanabilir. Oysa bastırılan her duygu, ilişkinin görünmeyen köşelerinde sessizce birikmeye devam eder. İşte tam da bu noktada çiftler birbirlerini yanlış anlamaya başlar. Kadın, eşinin yeterince üzülmediğini düşünebilir. Erkek ise "Artık toparlanmalıyız." derken aslında kendi acısıyla nasıl baş edeceğini bilemediğini fark etmeyebilir. Oysa psikolojide uzun yıllardır bildiğimiz önemli bir gerçek vardır: Yasın doğru ya da yanlış yaşanış biçimi yoktur. Aynı kayıp, iki farklı insanda iki farklı hikâye yazabilir. Bazı insanlar konuşarak iyileşir. Bazıları susarak… Bazıları sürekli ağlar. Bazıları ise aylar sonra beklenmedik bir anda dağılır. Yasın takvimi yoktur.
Ne yazık ki toplumun beklentileri bu sürece çoğu zaman eşlik etmez. Çiftler daha hastaneden çıkmadan "Bir sonrakini düşünün.", "Demek ki hayırlısı değilmiş." ya da "Gençsiniz, yine olur." gibi cümlelerle karşılaşabilirler. İyi niyetle söylenen bu sözler, çoğu zaman acıyı hafifletmek yerine görünmez hâle getirir. Çünkü yas yaşayan bir insanın ilk ihtiyacı çözüm değildir. Anlaşılmaktır.
Düşük sonrasında evlilikte en sık karşılaşılan değişimlerden biri iletişimin bozulmasıdır. Bazı çiftler kaybı hiç konuşmamayı seçer. Sanki konuşulmazsa yaşanmamış gibi olacaktır. Bazıları ise aynı konuşmayı defalarca yapar; "Neden oldu?", "Biz farklı bir şey yapabilir miydik?" sorularına cevap arar. Oysa bu soruların çoğunun kesin bir cevabı yoktur.
Gebelik kayıplarının önemli bir bölümü anne ya da babanın kontrolü dışında gelişen biyolojik nedenlerden kaynaklanır. Buna rağmen suçluluk duygusu çoğu zaman bilimsel gerçeklerden daha güçlü hissedilir. Kadın, içinden defalarca "Keşke daha çok dinlenseydim." diyebilir. Erkek ise "Onu koruyamadım." düşüncesiyle sessizce mücadele edebilir. Suçluluk, yasın en ağır yüklerinden biridir. Bir diğer zorlanma alanı ise yeniden umut edebilmektir. Bazı çiftler mümkün olan en kısa sürede yeniden gebelik planlamak ister. Çünkü yeni bir başlangıcın acıyı azaltacağını düşünürler. Bazıları ise yeniden aynı kaybı yaşama ihtimali nedeniyle uzun süre çocuk sahibi olmayı konuşmak bile istemez. Burada doğru ya da yanlış bir zaman yoktur. İyileşme, takvim yapraklarına göre ilerlemez. Hazır oluşa göre ilerler.
Bu süreçte çiftlerin birbirlerine verebilecekleri en büyük destek, çözüm üretmekten çok tanıklık edebilmektir. "Geçecek." demek yerine, "Yanındayım." diyebilmek… "Düşünme." demek yerine, "Ne hissediyorsan hissetmen normal." diyebilmek… Bazen uzun konuşmalardan çok daha iyileştiricidir. Psikolojik araştırmalar, travmatik yaşam olaylarının her zaman ilişkileri zayıflatmadığını göstermektedir. Aksine, zor zamanlarda birbirine güvenebilen çiftlerde empati, duygusal yakınlık ve ilişki dayanıklılığı artabilmektedir. Acıyı paylaşmak kaybı ortadan kaldırmaz. Ama yalnızlığı azaltır ve çoğu zaman iyileşme tam da burada başlar.
Bir düşükten sonra hayat kaldığı yerden devam ediyor gibi görünür. İnsanlar işe gider. Ev işleri yapılır. Misafirler gelir. Takvim ilerler. Fakat çiftlerin içinde zaman bir süreliğine durabilir. Çünkü bazı kayıplar gözle görülmez; yalnızca hissedilir. Gebelik kaybı yaşayan çiftlerin en çok ihtiyaç duyduğu şey, birbirlerini değiştirmeye çalışmaları değil, birbirlerini anlamaya çalışmalarıdır. İyileşmek; yaşanan bebeği unutmak değildir. Onun bıraktığı izi inkâr etmeden yaşamın yeniden akmasına izin verebilmektir. Belki de güçlü evlilikler hiç yara almayan evlilikler değildir. Yaralandığında birbirinin yarasını görmeye cesaret edebilen evliliklerdir. Öneriler
Düşük sonrasında hem bireysel iyileşmeyi hem de evlilik ilişkisini desteklemek için şu adımlar yol gösterici olabilir:
Yasınızı karşılaştırmayın. Eşinizin daha az ağlaması daha az üzüldüğü anlamına gelmez. Her birey kaybı kendine özgü şekilde yaşar. Duygularınıza alan açın.Üzüntü, öfke, suçluluk, özlem ve belirsizlik hissedebilirsiniz. Bunların her biri yasın doğal parçalarıdır. Birbirinizi düzeltmeye değil, dinlemeye çalışın. Çoğu zaman insanların çözüme değil, anlaşılmaya ihtiyacı vardır. Kendinizi suçlamayın.Gebelik kayıplarının büyük kısmı anne veya babanın kontrolü dışında gelişen biyolojik nedenlerle meydana gelir. İletişimi sürdürün.Sessizlik bazen koruyucu gibi görünse de uzun vadede duygusal uzaklaşmaya neden olabilir. Yeniden gebelik konusunda acele etmeyin. Fiziksel iyileşmenin yanında duygusal hazır oluş da önemlidir. Gerekirse profesyonel destek alın. Eğer yas süreci günlük yaşamınızı, ilişkinizi ya da ruh sağlığınızı uzun süre etkiliyorsa psikolojik destek almak güçsüzlük değil, iyileşmeye atılan önemli bir adımdır.
Unutulmamalıdır ki bazı acılar tamamen geçmez; ancak zamanla taşınabilir hâle gelir. Yas, sevginin bıraktığı izdir. O izi silmeye çalışmak yerine onunla yaşamayı öğrenebilen çiftler, yalnızca kayıplarını değil, birbirlerini de yeniden keşfedebilirler.
