tarih: 08/06/2026
yazar: Yasincan Yıldırım
konu: Ruh Sağlığı
Asya’da modern psikoloji, Batı’dan alınan fikirlerin 19. yüzyılın sonlarından itibaren bölgeye taşınmasıyla başladı. Örneğin Hindistan’da ilk psikoloji laboratuvarı 1915’te Kalküta’da kuruldu (5). Çin’de ise Psikoloji Derneği 1921’de (Çince Chinese Psychological Society, CPS) kurularak resmî örgütlenmeye gidildi (6). Japonya’da 1927’de Japon Psikoloji Derneği (JPA) kuruldu ve birkaç yıl içinde psikoloji ana bilim dalları açıldı (7). Kore’de 1946’da Chosun Psikoloji Cemiyeti kurulmuş, 1953’te bugünkü adı Korean Psychological Association olan yapı oluşturulmuştur (8). Türkiye’de modern psikoloji 1930’lu yıllarda İstanbul Üniversitesi’nde başlamış, Türk Psikologlar Derneği ise 1976’da resmî olarak kuruldu (9). Bu gelişmeler ışığında, aşağıdaki zaman çizelgesi Asya psikolojisinin başlıca dönüm noktalarını göstermektedir:
Rus Psikoloji Derneği (RPO) Rusya 1885,
1915: Hindistan’da N.N. Sengupta ilk psikoloji laboratuvarını kurdu
1921: Çin Psikoloji Derneği kuruldu
1925: Hindistan Psikoloji Derneği (IPA) kuruldu
1927: Japonya Psikoloji Derneği (JPA) kuruldu
1946: Kore’de Chosun Psikoloji Cemiyeti (ilk psikoloji örgütü) kuruldu
1953: Bu örgüt resmen Korean Psychological Association adını aldı
1959: Endonezya’da Ikatan Sarjana Psikologi (ISPsi) kuruldu
1962: Filipinler Psikoloji Derneği (PAP) Filipinler
Hong Kong Psikoloji Derneği (HKPS) Hong Kong 1968
1976: Türkiye’de Türk Psikologlar Derneği (TPD) kuruldu
Malezya Psikoloji Derneği (PSIMA) Malezya 1988
2006: ASEAN Bölge Psikoloji Birliği (ARUPS) kuruluşu
Bölgesel Karşılaştırma
Doğu Asya (Çin, Japonya, G. Kore vb.) – Bu bölge psikoloji araştırmalarının en üretken olduğu alanlardandır. Çin Psikoloji Derneği’nin (1921) 25.000 üyeden oluşan büyük bir organizasyon olduğu; Acta Psychologica Sinica ve Psychological Science gibi hakemli dergiler yayımladığı bilinmektedir (15) (16). Çin’de 2022 itibarıyla yapılan psikoloji yayınları sayısı dünya ikinciliğine ulaşmıştır (2). Japonya Psikoloji Derneği (1927) yaklaşık 8.000 üyeye sahip olup aktif konferans ve yayın faaliyetleri sürdürmektedir (7). Güney Kore’de KPA 1946’dan beri faaliyet gösterir; 1968’de Korean Psychological Journal yayın hayatına başlamış, dernek 70. kuruluş yılını 2016’da kutlamıştır (17) (18). Bu ülkelerde gelişmiş laboratuvarlar ve ileri teknolojik altyapı (örneğin Çin’de fMRI gibi görüntüleme çalışmaları) psikolojinin güçlü yanlarındandır (19). Ayrıca East Asia kültürünün gelişim ve işlevsellik üzerindeki etkisi üzerinde yapılan araştırmalar bölgenin önemli katkısıdır (1).
Güneydoğu Asya (Endonezya, Filipinler, Malezya, Tayland vb.) – Psikoloji birçok ülkede 1950–60’larda kurulmaya başlamıştır (Endonezya 1953, Filipinler 1955 gibi) (20). Bölgesel işbirliğini güçlendirmek için (21) ARUPS (2006) gibi birlikler oluşturulmuş, 2008–2015 arası ASEAN kongreleri düzenlenmiştir. Araştırma temaları genellikle toplumsal travmalar (örneğin 2004 tsunamisi sonrası ruh sağlığı), din ve geleneksel inançlar odaklıdır (22). Örneğin Endonezya’da ilk psikoloji bölümü 1960’ta açılmış, sonraki yıllarda psikolojik araştırmalar din, dinamik sosyal yapılar ve eğitim psikolojisi konularına yönelmiştir (13) (22). Endonezya Psikoloji Derneği (HIMPSI) 1959’da kurulmuş, günümüzde 37 vilayeti kapsayan bir çatı örgüttür (12).
Güney Asya (Hindistan, Pakistan, Bangladeş vb.) – Hindistan, çok sayıda üniversitesi ve büyük bir psikolog topluluğuyla bölgenin lideridir. Indian Psychological Association (IPA) 1925’te kuruldu (10). Altmışları itibarıyla kast, dinî kimlik ve kalkınma gibi toplumsal temalar üzerine anketler yapılmıştır (23). Günümüzde Hindistan psikolojisinde pozitif psikoloji (iyilik hali, mutluluk), eğitim psikolojisi, sosyal kimlik (kast sistemi) ve kültürel temelli yaklaşımlar yoğun ilgi görmektedir (24) (25). Örneğin Hint düşünce sistemleri (dharma, yoga) psikanalizden farklı olarak psikolojik araştırmalarda ele alınmakta, yerel kavramların çalışılması vurgulanmaktadır (25). Pakistan gibi komşu ülkelerde de benzer eğilimler gözlemlenir (Pakistan Psikoloji Derneği 1990’larda kurulmuştur). Bölgesel işbirliğini sağlamak için Güney Asya Psikologları Birliği benzeri yapılar kurulması önerilmektedir.
Orta Asya (Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan vb.) – Eski Sovyetler Birliği üyesi olan bu ülkelerde psikoloji, 1990 sonrası bağımsızlık döneminde hızlı büyümüştür. Örneğin Rus psikolog A. Luria’nın 1930’larda Özbekistan ve Kırgızistan’da yaptığı çalışmalar, bölgenin tarihsel psikoloji mirasının bir parçasıdır (26). Günümüzde devlet üniversitelerinde psikoloji bölümleri yaygınlaşmakta, özellikle eğitim psikolojisi ve hastalık psikolojisi gibi alanlarda araştırmalar artmaktadır. Literatürde Orta Asya’ya özgü kapsamlı analizler kısıtlı olmakla birlikte Sovyet geleneği devam etmektedir.
Batı Asya/Ortadoğu (Türkiye, İran, Arap ülkeleri vb.) – Bu bölge farklı seyirler göstermektedir. Arap ülkelerinde psikoloji eğitimi ve araştırması bütçe ve siyasi sorunlar nedeniyle sınırlıdır; örneğin Lübnan’daki Amerikan Üniversitesi bünyesindeki psikoloji bölümünde ekonomik kriz nedeniyle akademisyen kaçışı yaşanmıştır (3). Bölgedeki psikologlar genellikle yurtdışında eğitim almakta, bölgesel psikoloji konferansları nadiren düzenlenmektedir. Buna karşılık Türkiye, yaklaşık 100.000 psikoloğu ile bölgenin en güçlü profesyonel örgütlerinden birine sahiptir (27). Türkiye Psikologlar Derneği (1976) afet psikolojisi, toplumsal cinsiyet ve göç konularında aktif projeler yürütmekte; ayrıca her iki yılda bir ulusal kongre düzenlemektedir (9) (27). İran’da da psikoloji hızlı gelişmiş, yükseköğretimde yaygın kurslar ve klinik hizmetler vardır (örneğin Tahran ve Şiraz üniversitelerinde güçlü psikoloji bölümleri). Orta Doğu’da ayrıca İsrail, gelişmiş araştırma kurumlarıyla ayrı bir ekosistem oluşturur.
Ana Araştırma Temaları
Pozitif Psikoloji ve Ruh Sağlığı
Kültürel Kimlik ve Toplum Psikolojisi
Klinik ve Toplum Sağlığı Psikolojisi
Eğitim ve Örgütsel Psikoloji
Yerli Psikoloji ve Bilinç Araştırmaları
Uygulama Alanları
Klinik Psikoloji ve Danışmanlık
Endüstri ve Örgüt Psikolojisi
Eğitim Psikolojisi
Sağlık Psikolojisi ve Toplum Sağlığı
Sosyal ve Toplumsal Psikoloji
Bibliyometrik Bakış
Asya psikolojisinde yayın eğilimi genel olarak artış göstermektedir. Örneğin son yıllarda Çin’in yayın hacmi hızla yükselmiş, 2022’de dünya sıralamasında ikinci olmuştur (2). Pozitif psikoloji çalışmalarının Asya’daki dağılımına bakıldığında (2000–2021) Doğu Asya %34 ile en büyük payı alırken, Güneydoğu Asya %18, Güney Asya %15, Batı Asya %8 ve Orta Asya %5 paya sahiptir (38). Ülke düzeyinde Çin (109 makale), Rusya (102) ve Hindistan (75) en çok makale üretenler arasında yer almıştır (39). Bu örnekler tüm psikolojiyi kapsamasa da, Asya’da disiplinin her yıl istikrarlı biçimde büyüdüğünü gösterir. Yayınlar arasındaki atıf, ortak yazarlık ve uluslararası iş birliği oranları bölgeden bölgeye değişmektedir. Örneğin Çinli araştırmacılar sıklıkla ABD ve Avrupa ile ortak yayın yaparken, Ortadoğu’daki psikologlar daha çok Batı bağlantılı çalışmalara katılmak zorunda kalmaktadır (41). Türkiye gibi bazı ülkelerde ise bölgesel işbirliği platformları oluşturulmuş (ör. Balkan ve İslam Ülkeleri Psikoloji Birliği) ve dil bariyerini aşmak için çeviri-atölyeleri düzenlenmektedir. Genel trend, Asya araştırmacılarının giderek daha fazla uluslararası dergilerde görülmesi yönündedir.
Kaynakça
(1) (19) Asian Psychology Coming of Age – Association for Psychological Science – APS
https://www.psychologicalscience.org/observer/asian-psychology-coming-of-age
(2) (6) (15) (16) About CPS – Chinese Psychological Society
https://english.psysoc.org.cn/about/
(3) (28) (41) Psychology in the Arab Region: A Critical Perspective on Challenges and Ways Forward – Association for Psychological Science – APS
https://www.psychologicalscience.org/observer/gs-psychology-arab-region
(21) About – ASEAN REGIONAL UNION OF PSYCHOLOGICAL SOCIETIES
https://arups.asia/about/
(5) (25) Indian Psychology-Exploring The Historical Roots, Emerging Trends and Future Implications |PDF | Psychology | Bhagavad Gita
https://www.scribd.com/document/900209318/IndianPsychology-ExploringtheHistoricalRootsEmergingtrendsandFutureComplications
(7) (10) The Establishment of Psychological Organizations – Revisiting the History of Psychology
https://ecampusontario.pressbooks.pub/rhop/chapter/psychological-organizations/
(8) (17) (18) Korean Psychological Association
https://www.koreanpsychology.or.kr/eng/introduction/history.html
(9) (27) iupsys.net
https://www.iupsys.net/wp-content/uploads/2023/02/Turkish-Psychological-Association-About-Us.pdf
(12) Welcome | HIMPSI – HIMPSI
https://himpsi.or.id/
(13) (22) Religion and the Development of a More Contextually Responsive Discipline: The Case of Indonesian Psychology – Association for Psychological Science – APS
https://www.psychologicalscience.org/observer/gs-religion-and-development-indonesian-psychology
(20) journal.ugm.ac.id
https://journal.ugm.ac.id/buletinpsikologi/article/download/7488/5822
(23) Roots and Realities: The Indian Experience of Social Psychology | by Sivaranjani Iyer | Medium
https://iyersivaranjani.medium.com/social-psychology-4182448e13a2
(24) jiaap.in
https://jiaap.in/wp-content/uploads/2024/07/1-Seema.pdf
(26) [PDF] HISTORY OF EMERGENCE AND FORMATION OF SCIENTIFIC …
http://scientists.uz/uploads/202306/B-36.pdf
(38) (39) journals.asianresassoc.org
https://journals.asianresassoc.org/index.php/ajir/article/download/3665/1154/17793
