Yaşantımızda karşılaştığımız bazı insanlar, birine bağlandıklarında güven hissi yaşayamazlar. Aşk, sevgi ve güven zannettikleri duygular, kaybetme korkusu, aşırı düşünme, anksiyete ve geri çekilme ile başlar. Çünkü çocukluk yıllarımızdan bu yana, hiçbir birey sevgiyi aynı şekilde deneyimlemez. Bağlanma stilleri, ilişkilerde neden farklı davrandığımızı açıklayan ve anlamaya çalışan psikolojik bir çerçevedir.
Bağlanma teorilerinin kökenlerine inecek olursak, öncelikle John Bowlby ve Mary Ainsworth’e değinmek gerekir. John Bowlby’in bağlanma teorisi, çocuk ile bakımveren arasında gelişim çağında oluşan duygusal bağın önemini vurgular. Bu bağlar, empati gibi diğer duygusal gelişim ve hayatta kalma açısından kritik olan duygular için önemli bir temel oluşturur. Bu bağların artı ve eksi yanları, bireyin gelecekteki ilişkilerinde kendini gösterir.
Biyolojik olarak, çocukların bağ kurma ihtiyacını savunan Bowlby, özellikle yaşamın ilk 2-2,5 yılının bir çocuk için çok kritik olduğunu belirtir. Bu dönemde bakımverenden yeterli duygusal bağ göremeyen bireylerin, gelecekteki ilişkilerinde ve psikolojik süreçlerinde zorluklar yaşayacağını öne sürmüştür. Bowlby, evrensel bir dürtü ile doğduğumuzu ve çocukların başkalarıyla iletişim kurma çabasının hayatta kalmalarına yardımcı olacak bir mekanizma olduğunu ifade eder. 1935 yılında Lorenz ile gerçekleştirdiği bilişsel deneyde, ördek yavrularının annelerinden ayrılmaması ile canlıların bu şekilde adapte olduğunu kanıtlamıştır.
Bu karşılıklı bağ kurma süreci, bakımveren kişinin çocuğa karşı ne kadar farkındalıkla dolu olduğunu da gösterir. Bowlby, ağlama, gülümseme, korkma, sarılma ve takip etme gibi duyguların yanı sıra, bakıcıya karşı tehdit ve ihmal durumlarında hangi duyguların ortaya çıktığını da anlatmıştır. Bağlanma alanında çocuğun yaşadığı sıkıntı, korku ve belirsizlik gibi duygular, onun ilk rolüdür. Bu role güvenli sığınak denir. Burada önemli olan, ihtiyaç duyulduğunda çocuğun yanında olmaktır. Eğer birincil bakıcıdan ayrılma gerçekleşirse ve yeterli duygusal destek sağlanamazsa, çocuk yoksunluk yaşar.
Bowlby, bu ilk yıllarda bağlanma oluşmazsa, olumsuz etkilerin kalıcı olabileceğini belirtmiştir. Başarısız veya kopuk bir anne-çocuk bağının ciddi sonuçlarından biri, başkalarına karşı suçluluk duygusu veya güçlü duygular gösterememe durumu olan sevgisiz psikopati olarak tanımlanmıştır. Mary Ainsworth ise bu konuyu farklı bir şekilde ele almıştır. Ainsworth’a göre, Orijinal Garip Durum Sınıflandırmasında üç bağlanma stili bulunmaktadır:
- Güvenli: Çocuk, bakıcısından ayrıldığında sıkıntı gösterir; ancak bakıcısı geri döndüğünde kolayca sakinleşir. Yabancıya kıyasla ebeveynini tercih eder, ancak yabancıyla da etkileşim kurabilir.
- Kaygılı: Çocuk, bakıcısı ayrıldığında yüksek düzeyde sıkıntı gösterir, ancak bakıcının geri dönmesiyle rahatlamaz. Yabancıya karşı temkinlidir ve keşif davranışlarını fazla göstermez.
- Kaygılı-Kaçıngan: Çocuk, bakıcısına karşı yabancıya kıyasla çok az tercih gösterir. Bakıcısı ayrıldığında tepki vermez ve geri döndüğünde onunla temasa geçmeyi reddeder. Keşfetmeye pek ilgi göstermez.
Düzensiz Bağlanma Tarzı ise, bireyin sosyal davranışlarında tutarlılık eksikliğini ima eder. Ainsworth’un çalışmaları, bağlanma bağının kalitesini belirlemede bakıcının eylemlerinin önemini vurgular. Ayrıca, bağlanma stillerinin artık sadece çocukluğa özgü olmadığı; yetişkinlikteki ilişki kalıplarımızı da etkilediği düşünülmektedir.
İnsanlar çoğu zaman partnerleriyle değil, çocukluklarında öğrenemedikleri güven duygusuyla savaşır. Bağlanma stilleri bir kader değildir. Ancak ilişkilerde ve kişilerde tekrar eden davranışlarımızı anlamak, çoğu zaman iyileşmenin ilk adımıdır.
