Mizofonide Nevrotizm ve Duygu Düzenleme
Mizofoninin Yunanca etimolojisine baktığımızda misos (nefret) ve phonia (ses) kelimelerinden türediğini görürüz. Bu durum, sese karşı toleransın azalması şeklinde tanımlanır. Ancak burada her sese karşı olan duyarlılıktan ya da basitçe “ses sevmemekten” değil, belirli seslere karşı olan seçicilikten bahsedilir (Siepsiak ve Dragan, 2019). Bu seslere şapırdatarak yemek yeme, nefes alma, burun çekme, klavye ve kalem tıklatma ile horlama gibi sesler örnek verilebilir. Kişiler bu tür belirli seslere maruz kaldığında yalnızca rahatsızlık duymaz; aynı zamanda bir dizi ani, kontrol edilemeyen ve yoğun semptomlarla karşılaşır. Öfke, sinirlilik ve kaygı gibi güçlü duygular ortaya çıkar. Hatta en baskın duygu çoğu zaman öfkedir. Bununla beraber bazı somatik belirtiler de meydana gelir. Kişi tüm vücudunda gerginlik ve baskı, kalp hızında ve vücut ısısında artış, fiziksel ağrı ve nefes almada zorluk yaşayabilir. Yani durum yalnızca psikolojik değildir; vücut da alarma geçer.
Bu tür belirtilere ek olarak, sesin kaynağını yok etme arzusu veya sesi çıkaran kişiye karşı yoğun bir nefret duygusu eşlik edebilir. Kişi misofonik durumdan kaçınma eğilimindedir. Bu durum korkuyla değil, kişinin kendisini koruma isteğiyle açıklanır. Yani mizofoni bir fobi olarak tanımlanmaz. Kişi sesten kaçınamadığı durumda ise sese yoğun bir öfke ve tiksinti duyarak katlanır. Bu durum bireyin günlük yaşamında önemli ölçüde aksaklığa neden olabilir. Her ne kadar nadir olsa da kişi bazen duygularının kontrolünü sağlayamaz ve sesin kaynağına karşı sözlü veya fiziksel saldırganlık dürtülerini ortaya çıkarabilir. Hastalar çoğu zaman kendi tepkilerini aşırı bulur ancak kontrol edemediklerini ifade ederler. Bu nedenle mizofoni, psikoz, gerçeklikten kopma ya da bilişsel bozuklukla açıklanabilecek bir olgu değildir (Siepsiak ve Dragan, 2019).
Seslere karşı olan duyarlılık genelde kişinin öznel deneyimi, geçmişi ve içinde bulunduğu durumun bağlamıyla ilişkilidir. Kişiler yakınlarının çıkardığı seslere karşı daha fazla duyarlıyken, yabancı birinin çıkardığı aynı sesten daha az rahatsız olabilirler. Sesin bir bebek veya bir hayvan tarafından çıkarılması durumunda mizofonik tepkiler yaşamadıklarını belirten kişilerin semptomları genelde yakın çevreyle sınırlı kalmaktadır. Tetikleyicilerin akustik özellikleri değişse de genellikle nefes ve çiğneme sesi gibi yumuşak ve düşük yoğunluklu seslere karşı tetiklenme oranı daha fazladır. Yani bu durum, yüksek seslere karşı hassasiyet olarak tanımlanan hiperakuzi ile karıştırılmamalıdır (Siepsiak ve Dragan, 2019).
Mizofoni diğer bozukluklarla komorbid olabilir. Eski araştırmalar mizofoniyi OKB spektrumuna yerleştirmeye çalışmıştır; çünkü OKB ile benzer semptomlar (takıntılı düşünceler, kaçınma davranışı, öfke sorunları) görülebilmektedir. Ancak günümüzde OKB ile bağlantısının zayıf olduğu ve mizofoninin OKB’nin bir türü olarak görülmeyeceği düşüncesi netlik kazanmıştır. Her mizofonili bireyde görülmese de mizofoninin anksiyete, depresyon ve travma belirtileriyle birlikte görülme olasılığı toplum ortalamasına göre daha yüksek olabilmektedir (Siepsiak ve Dragan, 2019).
Ancak son çalışmalar, nevrotizm ve duygu düzenleme güçlüğünün mizofoniyi açıklamada güçlü belirleyiciler olduğunu ortaya koymaktadır. Nevrotizm, bir kişilik özelliği olmakla birlikte, kişinin tehditlere, belirsizliğe ve stresli olaylara karşı ne kadar hassas tepki verdiğini gösterir. Nevrotik bireylerin olumsuz olaylara karşı eşikleri daha düşüktür. Daha kolay kaygılanır ve öfkelenirler, stresten daha fazla etkilenir ve olumsuz duyguları daha sık yaşarlar. Yapılan araştırmalar, bu kişilerin mizofoni belirtileri geliştirmeye daha yatkın olduğunu göstermektedir (Cassiello-Robbins ve ark., 2020). Fakat her nevrotik birey mizofoni yaşamaz. İşte burada duygu düzenleme devreye girer. Duygu düzenleme, hissettiğimiz duyguları yönetebilme becerisidir. Duyguyu bastırmak değil; onu tanımak, anlamlandırmak, kabul etmek ve işlevsel biçimde ifade edebilmektir.
Mizofonik birey açısından bakıldığında ses tek başına problem değildir. O sesin tetiklediği yoğun öfke, tiksinti veya gerginliğin kişinin nasıl yönettiği de önemlidir. Yapılan araştırmalara göre nevrotizm mizofoniyi doğrudan artıran bir özellik değildir. Kişi yoğun negatif duygulara ek olarak duygu düzenleme güçlüğü yaşadığında mizofoni belirtileri artmaktadır. Yani iki nevrotik bireyden biri aynı sese karşı rahatsızlık hissedip yine de idare edebilirken, duygu düzenleme güçlüğü yaşayan diğer birey aşırı öfke duyup tamamen sese odaklanabilir ve kendini sakinleştirmekte zorlanabilir (Cassiello-Robbins ve ark., 2020).
Kısacası mizofonisi olan bireyler yalnızca belirli sesleri sevmeyen kişiler değildir. Bu kişiler genellikle olumsuz duyguları daha yoğun yaşar ve duygular ortaya çıktığında onları düzenlemekte daha fazla zorlanır. Bu sebeple tetikleyici sesler daha güçlü öfke, gerginlik ve sıkıntı yaratır.
Kaynakça
- Cassiello-Robbins, C., Anand, D., McMahon, K., Guetta, R., Trumbull, J., Kelley, L., & Rosenthal, M. Z. (2020). The mediating role of emotion regulation within the relationship between neuroticism and misophonia: A preliminary investigation. Frontiers in Psychiatry, 11, Makale 847 . https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00847
- Siepsiak, M., & Dragan, W. (2019). Misophonia – a review of research results and theoretical concepts. Psychiatria Polska, 53(2), 447–458. https://doi.org/10.12740/PP/92023
