NEDEN BAZI İNSANLARA MIKNATIS GİBİ ÇEKİLİR VE ONLARIN YANINDA ‘EVİMİZDE’ HİSSEDERİZ?
Hiç düşündünüz mü neden bazı insanların yanında evimizde gibi hissederiz? İlk kez gördüğümüz birinin yanında sanki onu kırk yıldır tanıyormuş gibi hissettiğimiz anlar olur; garip bir huzur kaplar içimizi. Kelimeler henüz havada asılıyken zihnimiz o kişiye “evimde” gibi hissettiriyor etiketini çoktan yapıştırmıştır bile. O insanlarla birlikteyken kendimizi konfor alanımızda gibi hissederiz; oysaki belki ilk kez karşılaştık, belki de ilk kez sohbet ettik. İlk olmasına rağmen sanki onu yıllardır tanıyormuşum gibi hissettiğim kalıbını mutlaka içimizden bir kez olsun geçirmişizdir. Peki, hiç tanımadığımız bu insanların yanındayken hissettiğimiz bu ‘kırk yıldır tanıyormuşum’ gibi hissiyatı romantik bir rastlantı mıdır yoksa zihnimizin derinliklerinde saklanan biyolojik bir senkronizasyonun eseri mi?
Bilim bu büyüleyici “Tanıdık Yabancı” hissine Duygusal Rezonans diyor. Laboratuvar ortamında yapılmış olan birçok çalışmanın da gösterdiği gibi; ruhlarımız birbirine dokunmadan önce kalp atışlarımız aynı anda senkronize olmaya başlar, sinir sistemlerimiz uyumlanmaya başlar. Aslında o ilk anda hissettiğimiz çekim, vücudumuzun bu senkronizasyonu başlatmak için verdiği bir sinyaldir. Çekim, bizi bir araya getiren o görünmez kuvvetken, bizi o kişinin yanında evimizde gibi hissettiren şey, kalplerimizin bu çekime boyun eğip aynı ritimde atmaya başlamasıdır.
UC Davis Üniversitesi araştırması (2013 yılında Kaliforniya Üniversitesi (Davis) araştırmacıları) 32 çifti bir laboratuvar ortamına aldılar. Bu deneyde çiftler birbirine dokunmadan, sadece karşılıklı oturup birbirlerinin gözlerine baktılar. Bu sırada kalp atışları ve solunum ritimleri takip edildi. Birkaç dakika içinde çiftlerin kalp atışlarının aynı ritme girdiği ve nefes alışverişlerinin senkronize olduğu görüldü. Rastgele eşleştirilmiş çiftlerde bu senkronizasyon gerçekleşmedi. Yani bu durum aradaki bağın yansımasıdır.
Vücut Dili Senkronizasyonu; birine karşı çekim hissettiğimizde zamanla farkında olmadan onun hareketlerini kopyalamaya başlarız. Örneğin, bacak bacak üstüne attığında aynı şekilde bunu aynalarız; bu senkronizasyonun ilk fiziksel adımıdır. Beynimiz “seninle aynı dalga boyundayım” sinyalini böyle verir ve ayna nöronlarımız ateşlenir. Ayna nöronlar, karşımızdaki kişinin sadece hareketlerini değil, duygularını da kopyalamamızı sağlar. Biriyle o ‘ev’ hissini yaşadığımızda, aslında ayna nöronlarımız o kişinin sakinliğini, güvenini ve kalp ritmini kopyalıyor demektir. Bu nöronlar sayesinde iki beyin tek bir ortak işletim sistemi gibi çalışmaya başlar. İşte bu ortak çalışma bizi frekanslara götürür.
Yüksek frekanslı çekim: Vücut burada adrenalin ve kortizol salgılar. Kalp çarpıntısı artar, avuç içleri terler; ancak bu çekim türünün yabancılık kısmı da vardır. Beyin bunu uyarı olarak algılar ve belirsizlik merkezini uyarır. Karşındaki kişi hala yabancıdır; ancak beyin tetiktedir, bu gizemi çözmek için yüksek bir enerji harcar.
Düşük frekanslı çekim: Burada bir çarpışma değil, uyumlanma vardır. Beyin artık savunma yapmayı bırakır. Güvendeyim hissi oluşur, nabız sakinleşir. Yüksek frekans heyecan, düşük frekans ise aidiyettir. Ayna nöronlarımız bizi bu iki çekim türüne götürür. Bazı insanlar bizde yüksek frekanslı bir fırtına koparıp belirsizliği getirirken, bazı insanlar da (ki bu çok daha nadirdir) düşük frekanslı huzuru sunar. İşte o an ayna nöronlarımızın yarattığı senkronizasyon, çekimin güvenle birleştiği ‘Ev Hissine’ götürür bizleri.
Peki, vücudumuz bu evdeyim kararını fiziksel olarak nasıl verir? İşte burada da devreye Vagus Siniri girer. Bilimde Vagal Tonus olarak bilinen bu durum, aslında ruhsal dünyamız ile fiziksel güvenliğimiz arasındaki o gizli köprüdür. Stephen Porges’in Polivagal teorisine göre, birinin yumuşak ses tonu, samimi bakışları ve yaydığı dingin enerji, bizim Vagus sinirimizi bir şalter gibi açar. Vagal tonusumuz yükseldiğinde beynimiz savaş ya da kaç modundan çıkarak dinlen ve bağlan moduna geçer. Yani birinin yanında hissettiğimiz o eşsiz huzur, aslında Vagus sinirimizin sinir sistemimize fısıldadığı o kısa cümledir: “Gardını indir, artık güvendesin.”
Barbara Fredrickson ve Bethany Kok tarafından 2013 yılında yapılan bir deneyde yüksek Vagal Tonus ile insanların başkalarıyla kurduğu duygusal bağ arasındaki pozitif döngü kanıtlanmış oldu. Bu deneyde araştırmacılar bir grup insanı dokuz hafta boyunca takip ettiler. Katılımcıların her gün yaşadıkları sosyal etkileşimleri ve hissettikleri olumlu duyguları kaydetmelerini istediler. Aynı zamanda bu kişilerin Vagal tonus seviyeleri (kalp hızı değişkenliği üzerinden) düzenli olarak ölçüldü. Deneyin sonunda, başlangıçta Vagal tonusu yüksek olan kişilerin, başka kişilerle çok daha hızlı ve derin ‘pozitif rezonans yani bahsettiğimiz o evimizdeymişiz gibi hissi’ kurabildiği görülmüştür. Araştırma şunu kanıtlamıştır ki sosyal bağ kurdukça Vagal tonus yükseliyor, Vagal tonus yükseldikçe de bir sonraki yabancıyla evimizdeymişiz gibi hissetme kapasitemiz artıyor. Yani bu bir kas gibi çalıştıkça güçleniyor. Deney sonuçlarına göre Vagal tonuslarımız ne kadar aktifse, karşımızdaki kişiye ‘o görünmez ipleri’ örmemiz de o kadar kolaylaşır. Yani birinin yanında hissettiğimiz o anki güven, aslında Vagus sinirimiz geçmişteki bağlarımızla güçlenmiş bir antrenmandır. Yani senin Vagal tonusun yüksekse, karşındakini de sakinleştirirsin, güven verirsin.
Ancak Vagus sinirinin açtığı bu güven kapısından içeri sızan asıl güç, Oksitosin Köprüsüdür. Bilimin bağ kurma hormonu olarak tanımladığı oksitosin, birinin yanında hissettiğiniz o derin aidiyetin kimyasal onayıdır. Vagus sinirimiz sakinleşip ‘burası güvenli’ sinyalini verdiğinde, beynimiz oksitosin salgılayarak karşımızdaki kişiyle aramızda görünmez bir köprü kurar. Bu köprü kurulduğunda karşımızdaki sadece bir yabancı olmaktan çıkar; hormonlarımızın, genetiğimizin ve ruhumuzun tanıdığı bir limana dönüşür. Yani ev hissi, sadece romantik bir yakıştırma değil, Vagus sinirinin sağladığı o derin güvenlik hissiyle oksitosinin yarattığı aidiyetin mükemmel ittifakıdır.
OKSİTOSİN VE GÜVEN DENEYİ (Kosfeld ve Diğerleri, 2005)
Zürih Üniversitesi’nde yapılan bu çalışma, oksitosinin sadece romantik bir duygu olmadığını, doğrudan “yabancıya duyulan güven” üzerindeki biyolojik etkisini kanıtladı.
Deneyin yapılışı: Araştırmacılar bir grup katılımcıya burun spreyi yoluyla oksitosin, diğer gruba ise etkisiz bir madde (plasebo) verdi; ardından katılımcılar bir yatırım oyunu oynadılar. Oyunda tanımadıkları birine para emanet etmeleri gerekiyordu (bu mutlak bir güven testidir). Oksitosin spreyi sıkan katılımcılar, plasebo grubuna göre yabancılara %17 daha fazla güvendiler ve paralarını çok daha yüksek oranlarda emanet ettiler. Oksitosin, beynin korku merkezi olan Amigdala’yı sakinleştirmişti. Yani yabancı birine karşı duyulan o doğal “tehdit” algısı kırılmış, yerine “güven” sinyalleri geçmişti.
“Bilimsel veriler de gösteriyor ki; oksitosin devreye girdiğinde zihnimizdeki ‘yabancı’ algısı yıkılır. 2005 yılında Zürih Üniversitesi’nde yapılan bu deneyde, oksitosin seviyesi artan bireylerin tanımadıkları insanlara karşı çok daha hızlı güven duyduğu kanıtlanmıştır. İşte o ilk bakışta hissettiğimiz ‘ev hissi’, aslında beynimizin amigdala bölgesindeki korku sinyallerini oksitosinle susturup, yerine huzuru koyma sanatıdır.
Sonuç olarak, hayatımıza giren o bazı özel insanların yarattığı o ‘kırk yıllık tanıdık hissi’ tesadüflerin çok ötesindedir. Görünmez iplerle birbirine bağlanan ayna nöronlarımız, Vagus sinirimizin sağladığı o derin güvenlik hissi ve oksitosinin mühürlediği aidiyet duygusuyla birleştiğinde; biyolojimiz bize en büyük gerçeği fısıldar. Ev sadece dört duvardan oluşan bir yer değil; kalbinizin ritminin bir başkasıyla senkronize olduğu yerdir. Kimin yanında Vagal Tonusunuzun yükseldiğine ve kalbinizin hangi ritimde yankılandığına dikkat edin; çünkü bazen en güvenli liman, daha önce hiç tanımadığınız bir yabancının bakışlarında saklı olabilir.
Kaynakça
- Fredrickson, B. L., & Kok, B. E. (2013). Upward spirals of the heart: Autonomic flexibility, as indexed by vagal tone, reciprocally and prospectively predicts positive emotions and social connectedness. Psychological Science. (Vagal Tonus ve sosyal bağ arasındaki pozitif döngü deneyi). Helm, J. L., Sbarra, D., & Ferrer, E. (2012/2013). Assessing Model-Based Pulse Rate Relationships within Couples. University of California, Davis. (Çiftlerin kalp atışı ve solunum senkronizasyonu üzerine yapılan çalışma). Kosfeld, M., Heinrichs, M., Zak, P. J., Fischbacher, U., & Fehr, E. (2005). Oxytocin increases trust in humans. Nature. (Zürih Üniversitesi'nde yapılan Oksitosin ve güven deneyi). Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. W. W. Norton & Company. (Vagus siniri ve sinir sisteminin "güven" modu üzerine temel teori).
