Son birkaç yıldır insanların en büyük problemi, başarısız olmak değil, yeterince gelişememiş gibi hissetmeleridir. Sabah rutinleri, verimli olma videoları, “that girl” listeleri, bitmek bilmeyen podcastler ve kişisel gelişim kitapları… İnsan nereye baksa daha disiplinli, daha üretken, daha başarılı, daha fit ve daha sosyal bir versiyonuna dönüşmeye çalışıyor.
Bir noktadan sonra hayat, yaşamaktan çok sürekli kendini güncelleme projesine dönüşüyor. Kimse olduğu haliyle duramıyor artık. Sürekli düzeltilecek bir şey varmış gibi hissediliyor. Daha iyi uyumalısın, daha sağlıklı beslenmelisin, daha çok kitap okumalısın, daha bilinçli olmalısın, daha sakin kalmalısın, daha az telefona bakmalısın. Sanki insan olmak başlı başına eksik bir şeymiş gibi davranılıyor. Ve en kötüsü şu: Bunların çoğu gerçekten mantıklı olan şeyler. Problem tam olarak burada başlıyor.
Dinlenmenin Bile Performansa Dönüşmesi
Artık insanlar gerçekten dinlenemiyor çünkü zihinleri sürekli bir şeyleri kaçırıyormuş hissiyle dolu. Birkaç saat telefona bakınca suçluluk hissediliyor, bütün günü evde geçirince sanki boşa harcanmış gibi hissediliyor. İnsan bazen sadece yorulduğu için durmak istiyor ama durduğu anda aklına yapması gerekenler geliyor. Bu düşünce ilk başta motive edici gibi duruyor ama bir süre sonra insanın bütün boşluklarını işgal etmeye başlıyor. Çünkü artık hiçbir şey yeterli hissettirmiyor. Bir hedef bitiyor, hemen yenisi gerekiyor. Spor yapıyorsun ama daha fit olmalısın. Ders çalışıyorsun ama daha planlı çalışmalısın. Kitap okuyorsun ama daha “kaliteli” kitaplar okumalısın.
İnsan bir süre sonra gerçekten ne istediğini unutuyor. Çünkü yaptığı şeylerin ne kadarı kendisi için, ne kadarı geri kalma korkusundan belli değil.
Verimli Olma Takıntısı
Sosyal medya, özellikle bu konuda insan psikolojisini çok etkiliyor. Çünkü artık başarı sadece başarılı olmak değil; başarılı görünmek de. Herkes sabah 5’te kalkıyor gibi, herkes hayatını kontrol altına almış gibi, herkes hedeflerine ulaşmaya çok yaklaşmış gibi görünüyor. Kimse yatağında saatlerce tavana baktığı anları paylaşmıyor. Kimse bütün gün hiçbir şey yapmak istemediği zamanları göstermiyor. Ama insanlar başkalarının düzenlenmiş hayatlarını kendi gerçek hayatlarıyla kıyaslıyor. Bu da sürekli bir eksiklik hissi yaratıyor.
Bir noktadan sonra insanlar dinlenmeyi bile zaman kaybı gibi görmeye başlıyor. Çünkü modern dünyada boş durmak neredeyse “geri kalmak” ile eş anlamlı hale geldi. Sürekli üretmek, sürekli aktif olmak, sürekli motive görünmek gerekiyor gibi bir algı oluştu. Halbuki insan zihni sürekli performans gösterebilecek şekilde çalışmıyor. Ama günümüzde tükenmişlik bile bazen yeterince verimli olamamanın kişisel bir başarısızlığı gibi hissettiriliyor.
Kendini Geliştirmek mi, Kendinden Memnun Olamamak mı?
Kişisel gelişim aslında kötü bir şey değil. İnsan tabii ki kendini geliştirebilir, yeni alışkanlıklar kazanabilir, hayatını düzene sokmak isteyebilir. Ama bazı insanlar için bu durum hiçbir zaman bitmeyen bir memnuniyetsizliğe dönüşüyor. Çünkü mesele artık gelişmek değil, sürekli daha iyisi olmak zorundaymış gibi hissetmek.
Bir insan kendini geliştirmeye çalışırken bile kendinden nefret edebilir. Ve bence sosyal medyada en az konuşulan şeylerden biri bu. Bazı insanlar spor yapıyor çünkü kendini seviyor değil, kendinden utanıyor. Bazıları ders çalışıyor çünkü öğrenmeyi seviyor değil, başarısız görünmekten korkuyor. Bazıları sürekli üretmeye çalışıyor çünkü durursa kendini değersiz hissedecek. Yani dışarıdan bakınca disiplin gibi görünen şey bazen tamamen kaygı olabiliyor.
Hep Daha Fazlası
Hiçbir şey tamamlanmış gibi hissettirmiyor. Çünkü hep daha iyisi var. Daha güzel biri, daha başarılı biri, daha sosyal biri, daha zeki biri mutlaka karşına çıkıyor. Bu yüzden insanlar ulaştıkları şeylerden keyif almak yerine sıradaki eksiklerine odaklanıyor. Mezun oluyorsun, bu sefer iş baskısı başlıyor. Bir hedefe ulaşıyorsun, hemen yenisi gerekiyor. İnsan bulunduğu yere alışamadan yeni bir eksiklik hissi oluşuyor. Ve kişi sürekli kendini optimize etmeye çalışırken hayatla bağını kaybedebiliyor.
Çünkü her anını geliştirilmesi gereken bir proje gibi görmek gerçekten yorucu. İnsan bazen sadece yaşamak istiyor ama onu bile “en doğru şekilde” yapmaya çalışıyor.
Yorulmanın Yeni Adı
Bence günümüzde birçok insan gerçekten ne hissettiğini bile ayırt edemiyor artık. Çünkü sürekli bir şeyleri yetiştirmeye çalışan bir zihnin içinde yaşamak, insanı yavaş yavaş kendi hayatının seyircisine çeviriyor. Sabah kalkar kalkmaz yapılacaklar listesi düşünen, boş kaldığında huzur yerine panik hisseden bir sürü insan var. Halbuki insan zihni sürekli optimize edilecek bir uygulama değil. Bazı dönemler dağınık olabilir, bazı dönemler hiçbir şey net gelmeyebilir. Ama artık herkes hayatını kusursuz bir sabah rutiniyle toparlayabileceğine inanıyor gibi.
Belki de bu yüzden insanlar gerçekten yorulduğunu bile geç fark ediyor. Çünkü tükenmişlik artık çöküp kalmak gibi görünmüyor; mesajlara geç cevap vermek, hiçbir şeye heyecan duymamak, sürekli ertelemek ya da günün sonunda neden yorulduğunu anlayamamak şeklinde yaşanıyor. Ve en garip kısmı şu: İnsan bazen hiçbir şey yaşamadan bile tükenebiliyor. Çünkü sürekli daha iyi biri olmaya çalışmak bile tek başına yeterince yorucu bir şey.
Sonuç
Belki de bazı insanlar gerçekten başarısız olduğu için değil, sürekli kendini düzeltmeye çalıştığı için yoruluyordur. Çünkü unuttuğumuz bir gerçek var: Daha iyi bir versiyonunuz henüz çıkmadı ve muhtemelen hiçbir zaman çıkmayacak. Siz zaten, tüm eksikliklerinizle, yaşanmakta olan o versiyonun ta kendisisiniz. Ve belki de bazen ihtiyaç duyulan şey yeni bir sabah rutini değil; hiçbir şeyi düzeltmeye çalışmadan bir gün geçirebilmektir.
