Çocukluğumuzdan beri bizlere uyumlu, yardımsever ve nazik olmamız öğütlendi. Bu davranışları gerçekleştirirken takdir edilsek de çoğumuzun göz ardı ettiği bir beceri vardı; hayır diyebilmek. Pek çoğu için hayır diyebilmek ağızdan çıkması en zor kelimedir. Arkadaşınızın ısrarcı ricalarına, patronunuzun mesai dışındaki talebine veya ailenizin sizin adınıza aldığı kararlara hayır diyemediğinizde, kendi zamanınızdan, enerjinizden ve en önemlisi özsaygı değerinizden feragat etmiş oluyorsunuz.
Neden Hayır Demek Bu Kadar Zorlayıcı?
Bu zorluğun temelinde reddedilme korkusu ve onaylanma ihtiyacı vardır. ‘Bencil olduğumu düşünürler’, ‘Hayır dersem sevilmem ve dışlanırım’, ‘Karşımdaki hayır dersem kırılır’ gibi düşüncelerimiz aslında hayır deme davranışını gerçekleştiremememizin altında yatan sebeplerdir. Bu sebepler insanları memnun etmeliyim baskısını açığa çıkarır. Ancak buradaki en büyük çelişki başkalarını memnun etmeye çalışırken, süreklilikle kendimizi memnun etmeyi unutmamızdır.
Sınır Çizmek Bencillik Anlamına Gelir mi?
Burada ayrımı yapılması gereken hayır deme davranışının karşı tarafa bir bencillik yapma eylemi olmadığı, kendi sınırlarımızı korumak için koyduğumuz bir mesafe olduğudur. Eğer enerjimiz, sabrımız ve ruh sağlığımız yerinde değilse, hiçbir insana fayda sağlayamayız. Sınır çizmek, çoğu zaman hem ilişkilerimizin kalitesini arttırır hem de kurduğumuz iletişimi sağlıklı kılar. Çünkü sınırlarımızın net olmadığı durumlarda, içten içe öfke ve kırgınlıkla da mücadele etmeye başlarız. İçimizden hayır geçtiği durumlarda evet demek, pasif-agresif davranışlar sergilememize ve gizli öfke duymamıza neden olur. Sınır çizmek ilişkilerimize şeffaflık, dürüstlük ve sağlıklı bir mesafe getirir.
İnsanlar genellikle biz neye izin verirsek onu yaparlar. Sınır çizmediğimizde insanlara benim vaktimi ve duygularımı istediğin şekilde kullanabilirsin alt mesajını veririz. Sınır çizdiğimizde ise insanlar bizim nerede başlayıp nerede bittiğimizi bilir. Çizdiğimiz bu çizgi değerlerimizi, inançlarımızı ve önceliklerimizi korur. Öz saygımızı güçlendirir. Sınır çizmek başkalarına karşı bencil olmak değildir, insanları bizi tüketemeyecekleri bir mesafede tutmaktır.
Hayır Diyebilmek Ne Kazandırır?
Başkalarının önceliklerine hayır dediğimizde, kendi hayallerimize ve hedeflerimize yoğunlaşabileceğimiz bir alan açarız. Zaman yönetimi ve odaklanma becerilerimize olumlu etkileri olur. Sürekli olarak başkalarının istekleri doğrultusunda hareket etmek, bir süre sonra tükenmişlik yaşamamıza sebep olabilir. Hayır diyebilmek, psikolojik dayanıklılık kapasitemizi arttırmada pozitif bir rol oynayabilir. Hayır diyebilen insanlar daha kaliteli ilişkilerin içinde bulunurlar çünkü insanlar isteyip istemedikleri şeyleri açıklıkla söyleyebildikleri için onları kullanmaya çalışamazlar.
Hayır Diyebilme Yöntemleri
Örneğin bir arkadaşın senden bir proje hakkında yardım talep ediyor ancak sen bunu türlü sebeplerden dolayı gerçekleştiremeyeceksin. Arkadaşına ‘sandviç tekniği’ kullanarak cevap verebilirsin. Bu teknikte öncelikle olumlu bir cümle kurulur. Bu teşekkür etmek olabilir. Daha sonra hayır denir. Ardından alternatif başka bir teklifte veya iyi dileklerde bulunulur. Bu örnekten devam edecek olursak cümlen şu şekilde olabilir; Beni bu projeye dahil etmek istemen çok gurur verici. Ancak şu anki iş yüküm nedeniyle buna vakit ayıramayacağım. Eminim harika bir ekip kuracaksın, başarılar dilerim.
Bir diğer teknik olarak ‘sınırlandırma’ veya ‘kısmi evet’ten bahsedelim. Eğer yardım etmek istiyor ama tüm talebi karşılayamıyorsan, sınırlarını sen belirlersin. Burada talebin tamamına değil, senin için uygun olan kısmına onay verebilirsin. Örneğin iş arkadaşın görevin dışında bir raporu yazmanı istediğinde, vaktin sınırlıysa ama yine de yardım etmek istiyorsan şu cümleyi kullanabilirsin: Raporun tamamını yazamam ama istersen verileri analiz etmen konusunda sana yarım saat yardımcı olabilirim.
Pek çok kişi ‘hayır’ dedikten sonra uzun açıklamalar yapar. Açıklama yapmak, aslında karşı tarafa “Beni ikna etmen için bir açık kapı bırakıyorum” mesajını verebilir. Bunu önlemek için kısa net nazik bir şekilde hayır diyebilirsin. Komşun temizlik konusunda senden yardım istedi ve sen yorgunsan direkt şu cümleyi kullanabilirsin: Komşum sana yardım edemeyeceğim. Hayır demek başlı başına bir cümledir. Arkasından mazeret sıralamak zorunda değilsin. Ayrıca yapamayacağın bir şey için olumlu konuşmak, karşı tarafı beklentiye sokabilir. Net olmak en büyük nezaket göstergelerinden bir tanesidir.
Sonuç Olarak
Hayat, başkalarının beklentilerini karşılamak için harcanamayacak kadar kısa ve kıymetlidir. Kendi ihtiyaçlarınıza, dinlenmenize ve tutkularınıza sahip çıkmak bir ayıp değil, bir sorumluluktur. Unutmayın; siz kendi sınırlarınızın sahibi olmazsanız, hiç kimse o sınırları sizin yerinize savunmayacaktır.
