Koşullu Sevgiyle Çocuk Büyütmenin Görünmeyen Sonuçları
Bir çocuğun kalbi, eğer büyüdüğü evde sevgiyi sürekli görüyorsa genişler; sevgi sürekliyse kendini güvende hisseder ve dünyaya açılır. Sevgi, çocuğun iç dünyasında bir dayanak noktasıdır. Ancak bu sevgi belirli şartlara bağlandığında, çocuk için güvenli olmaktan çıkar. Koşullu Sevgi olan ortamlarda bulunan çocuk, olduğu haliyle var olmayı değil; ortamdakiler tarafından kabul görmek için değişmesi gerektiğini öğrenir. Böylece çocukluk; merak, keşfetme ve gelişme alanı olmaktan çıkıp, sürekli ortamlara, birilerine uyum sağlama çabasına dönüşür.
Koşullu sevgi; ebeveynler tarafından çocuğuğu disiplin etmek, terbiye etmek, başarıya teşvik etmek ya da çocuğu “hayata hazırlama” gerekçeleriyle çoğu zaman fark edilmeden uygulanır. Oysa fark edilmeden uygulanan bu yaklaşım, çocukta derin ve kalıcı izler bırakır.
Bu makale, koşullu sevginin sadece çocuğun davranışlarında görünen etkilerini değil, çocuğun iç dünyasında yarattığı sessiz sonuçlarla ele almayı amaçlamaktadır.
Koşullu Sevgi Ne Anlatır?
Koşullu sevgi, çocuğa doğrudan söylenmese bile dolaylı olarak güçlü bir mesaj hissettir: “Olduğun hal yeterli değil.” Koşullu sevgi olan evde büyüyen çocuk; başarıya, itaate, usluluğa, beklentilere uymaya ya da ebeveyni memnun etmeye bağlanır. Çocuk, kabul görmek için hangi yönlerini göstermesi, hangilerini gizlemesi gerektiğini zamanla öğrenir.
Bu süreçte çocuk kendini izlemeye başlar. Davranışlarını, duygularını ve hatta düşüncelerini kontrol eder. Çocuk için sevgi artık Güvenli Bağ değil; kaybedilme ihtimali olan bir ödüldür. Böyle bir ortamda büyüyen çocuk için sevilmek, temel bir hak değil; kazanılması gereken bir başarı hâline gelir.
İç Dünyada Oluşan Kırılmalar
1. Değerin Şarta Bağlıdır
Koşullu sevgiyle büyüyen çocuk, değerli olmanın doğuştan gelen bir hak olduğuna değil, belirli şartların yerine getirilmesiyle kazanıldığına inanır. “Başarılı olursam daha çok görülürüm”, “Uyumlu olursam sevilirim” düşüncesi zamanla çocuğun zihinde yer edinir. Bu durum, çocuğun kendi varlığını sorgulamasına ve sürekli kendini etrafındakilere kanıtlama ihtiyacı hissetmesine neden olur.
2. Duygularla Temasın Zayıflar
Bu çocuklar, bazı duygularının ebeveynlerinin tarafından kabul edilmediğini erken yaşta fark eder. Öfke, hayal kırıklığı, kıskançlık ya da üzüntü gibi duygularını çocuk bastırılır. Çocuğun kendi duyguları ev içerisinde kabul edilmez ve ebeveynleri hangi duygudaysa çocuk da o duyguda olmak zorundadır. Çocuk, kendi duygularının sevgiye zarar verdiğini düşünür ve duygularını yok saymayı öğrenir. Çocuğun bastırdığı her duygu, kendi iç dünyasıyla bağ kurmasını engeller. Bun çocuk yetişkinliğe geçtiğinde, ne hissettiğini anlamakta zorlanabilir ve çoğu zaman o an ki “doğru” duyguyu hissetmeye çalışır.
3. Sürekli Tetikte Olmak
Ebeveynleri, akrabaları, arkadaşları tarafından gelen sevginin her an geri çekilebileceği düşüncesi, çocuğu sürekli alarmda tutar. Çocukta hata yapma korkusu, eleştiriye karşı hassasiyet ve yanlış anlaşılma kaygısı böylelikle oluşmaya başlar. Bu çocuklar genellikle sakin değil; kontrollü davranmayı öğrenirler. Rahatlamak yerine kendini tutmayı öğrenirler.
Davranışlara Yansıyan Etkileri
1. Kendini Kanıtlama Döngüsü
Bazı çocuklar aldığı sevgiyi kaybetmemek için aşırı çaba gösterirler. Sürekli üretir, başarılı olur, güçlü görünmeye çalışırlar. Yorulduklarını fark etmeden ilerlerler. Ancak ne kadar ilerlerse ilerlesinler iç dünyalarında derin bir boşluk hissi her zaman taşırlar; çünkü aldıkları sevgi hâlâ koşulla bağlıdır ve böylelikle hiçbir başarı tam anlamıyla yeterli gelmez.
2. Görünmez Olmayı Seçmek
Bazı çocuklar ise aldıkları sevgiyi kaybetmemek için risk almaktan kaçınırlar. Yanlış yapmamak için geri çekilir, isteklerini bastırır, dikkat çekmemeyi öğrenirler. Bu çocuklar çoğu zaman “sorunsuz ve sessiz” olarak tanımlanır. Oysa bu sessizliğin sebebi, zamanında çocuğun ihtiyaçların görünmez oluşundan gelir.
3. İlişkilerde Kendinden Vazgeçme
Koşullu sevgiyle büyüyen çocuklar, yetişkinlikte de aldığı sevgiyi kaybetmemek için kendi sınırlarını görmezden gelerek esnetir. Terk edilmemek için susar, kendi ihtiyaçlarını görmezden gelerek uyum sağlamayı seçer. Sevgiyle bağ kurmak yerine, alınan sevgiyi korumaya çalışırlar.
Uzun Vadede Ne Bırakır?
Koşullu sevgiyle büyüyen çocuk yetişkin olduğunda, içinde bitmeyen bir “yetersizlik” duygusu olabilir. Bu duygu; tükenmişlik, değersizlik, kaygı ve kimlik karmaşasıyla kendini gösterebilir. Kişi çoğu zaman şu soruyla baş başa kalır: “Ben gerçekte kimim?, Ben başkalarının benden beklediği kişi miyim?”
Çocuğun Koşulsuz Kabulü Ne Değildir?
Çocuğu koşulsuz kabul etmek; sınırsız, kuralsız ya da sorumsuz büyümesi anlamına gelmez. Çocuğun davranışlar sınırlandırılabilir, hataları konuşulabilir ve bu hataların sonuçları öğretilebilir. Eleştirilen şey davranış olmalıdır, çocuk değil.
Çocuğa, “Sen yanlışsın” demek yerine, “Bu davranışın doğru değil” demek çocuğun, kendini tanıma ve anlama biçimini belirler. Çocuğun temel Öz Değer algısı bu şekilde korunur.
Koşullu sevgiyle büyüyen çocuklar, sevgiyi bir bağ değil; hassas bir denge oyunu gibi yaşar. Bu yüzden hayatları kaygı ve kontrol ile geçer. Düşmemek için kendini kontrol etmesi gerekir, hata yapmamak için kendini ezdirir. Oysa bir çocuğun en temel ihtiyacı, sevilmek için şekil değiştirmek ve kendinden vazgeçmek zorunda kalmadığını bilmektir.
Çocuklar, sevgi kazanmak için bir şey yapmamalı; sadece var oldukları için sevmelidirler.
