Psikoloji literatüründe öne çıkan isimler incelendiğinde, tarihsel anlatının çoğunlukla erkek araştırmacılar üzerinden şekillendiği görülmektedir. Bununla birlikte, psikolojinin kuruluş ve gelişim sürecinde kadın psikologlar da kuramsal, deneysel ve uygulamalı alanlarda önemli katkılar sunmuştur. Ancak bu katkılar, uzun yıllar boyunca sınırlı görünürlük kazanmış ya da ikincil konumda değerlendirilmiştir.
Psikoloji, bilimsel bir disiplin olarak 1800’lerin ortalarından sonlarına doğru ortaya çıkmış; kadınların bu alandaki varlığı ise en az 1890’lara kadar uzanmaktadır. Bu süreçte kadın psikologlar, alana adım atabilmek için yalnızca akademik değil, toplumsal bariyerleri de aşmak zorunda kalmıştır. Uzun süre erkek meslektaşlarıyla aynı fırsatlara sahip olmalarını engelleyen zorlayıcı uygulamalarla karşılaşmışlardır. Resmî unvanlara erişimde yaşanan kısıtlamalar ile eğitim ve araştırma olanaklarındaki eşitsizlikler, kadınların araştırma faaliyetlerini kısıtlamıştır. Bu süreçte pek çok kadın psikolog akademik ve toplumsal sınırlılıklara rağmen alanda yer edinmeye çalışmış; deneysel, klinik ve kuramsal çalışmalarıyla psikoloji disiplinin gelişimine katkı sağlamışlardır. İşte bu azimli kadınlardan bazıları:
Psikolojinin Gelişimine Katkı Sağlayan Kadın Psikologlar
Mary Whiton Calkins (1863-1930)
Harvard Üniversitesi’nde psikoloji alanında doktora çalışmalarını tamamlamış ancak dönemin uygulamaları nedeniyle resmi doktora unvanı verilmemiştir. Amerikan Psikoloji Birliği’nin ilk kadın başkanı olmuştur. Wellesley College’de ilk psikoloji laboratuvarını kurmuştur.
Margaret Floy Washburn (1871-1939)
Psikoloji alanında doktora derecesi alan ilk kadın olarak bilinmektedir. Başlıca araştırma alanları hayvan bilişi ve temel fizyolojik süreçler olmuş, karşılaştırmalı psikoloji alanının gelişmesine katkı sağlamıştır. Vücut hareketlerinin düşünceyi etkilediğini öne süren bir motor biliş teorisi geliştirmiştir.
Melanie Klein (1882-1960)
Çocuk psikanalizi alanında çalışmış ve nesne ilişkileri kuramının gelişimine katkı sağlamıştır. Oyun terapisinin psikanalitik çerçevede kullanılmasına yönelik yaklaşımıyla tanınmaktadır.
Sabina Spielrein (1885-1942)
Psikanalizin öncülerinden biridir. Yıkıcı ve yaratıcı dürtüler üzerine olan çalışmalarıyla Jung ve Freud’u etkilemiştir.
Karen Horney (1885-1952)
Freud’un kadınlar hakkındaki görüşlerine karşı çıkarak feminist psikolojinin temellerini atmıştır. Kaygı, özgüven, kadın kimliği ve ilişkiler üzerine önemli kuramsal çalışmalar yapmıştır.
Leta Stetter Hollingworth (1886-1939)
Zekâ ve üstün zekâlı çocuklar üzerine yaptığı araştırmalarla öncü olmuştur. Kadın psikolojisi alanındaki çalışmalarıyla, kadınların erkekler kadar zeki ve yetenekli olduğunu gösteren araştırmalar yapmıştır. Hem psikolojide hem de toplumda kadınlara bakış açısında bir değişim katalizörü olmuştur.
Anna Freud (1895-1982)
Sigmund Freud’un kızı olmakla birlikte, kendi kuramsal çalışmalarıyla tanınan bir psikanalisttir. Çocuk psikanalizi konusunda uzmanlaşmış; çocukların rüyaları, savunma mekanizmaları ve travma sonrası stres bozukluğu gibi konular üzerine çalışmalar yürütmüştür. Çocukların ruh sağlığının anlaşılmasına önemli katkılarda bulunmuş ve psikolojiye değerli bir bakış açısı sunmuştur.
Bluma Zeigarnik (1901-1988)
Hafıza üzerine yürüttüğü bir çalışma sonucunda, kesintiye uğrayan işlerin daha iyi hatırlanmasıyla ilgili olan “Zeigarnik Etkisi”ni keşfetmiştir.
Mary Ainsworth (1913-1999)
Güvenli bağlanmanın çocukların duygusal gelişimi üzerindeki etkilerini araştırmıştır. “Yabancı Ortam Deneyi” olarak bilinen tekniği geliştirmiştir. Bu teknik sonucunda; güvenli, kaygılı ve kaçınmacı bağlanma stillerini tanımlamıştır. Çalışmaları, çocuk gelişimi ve klinik psikoloji alanlarında önemli bir temel oluşturmuştur.
Mamie Phipps Clark (1917-1983)
Irk, öz saygı ve çocuk gelişimi üzerine araştırmalar yapmıştır. Eşi Kenneth Clark ile birlikte yürüttüğü “Clark bebek deneyi” ile ırksal ayrımcılığın çocukların öz saygısı üzerindeki etkilerini göstermişlerdir.
Eleanor Maccoby (1917-2018)
Cinsiyet farklılıklarının psikolojisi alanındaki öncü çalışmalarıyla; sosyalleşme, toplumsal cinsiyet rolleri, ebeveyn-çocuk ilişkilerini ve çocuk gelişimini incelemiştir.
Psikoloji tarihindeki bu öncü kadınlar, dönemlerindeki eşitsizliklere rağmen azimle çabalayarak hem psikoloji biliminde hem de kadın-erkek eşitliği alanında önemli gelişmelere katkı sağlamışlardır. Bilim dünyasındaki cinsiyet ayrımcılığına rağmen bilimsel çalışmalar yürütmüş ve gelecek nesillere ilham vermişlerdir. Onların çabaları, kadınların bilim alanındaki rolünün önemini vurgulamış ve cinsiyet eşitliği mücadelesine katkıda bulunmuştur. Bu nedenle psikoloji tarihindeki ilk kadın psikologlar, yalnızca bilim dünyasına değil, tüm topluma önemli bir miras bırakmışlardır. Başarıları, kadınların her alanda potansiyellerini gerçekleştirebileceğini göstermiş ve bilim dünyasının kapılarının daha geniş bir biçimde açılmasına katkı sağlamıştır.
Kaynakça
Aldridge, J., Kilgo, J., & Jepkemboi, G. (2014). Four hidden matriarchs of psychoanalysis: The relationship of Lou von Salome, Karen Horney, Sabina Spielrein and Anna Freud to Sigmund Freud. International Journal of Psychology and Counselling, 4(6), 32–39.
Best, D. L., & Gibbons, J. L. (2022). Women across the history of cross-cultural psychology: Research and leadership. Journal of Cross-Cultural Psychology, 53(7–8), 976–992. https://doi.org/10.1177/002202212211XXXX
Boring, E. G. (1950). A history of experimental psychology (2nd ed.). Norwalk, CT: Appleton-Century-Crofts.
Lenghart, D. (2024). Pioneering women in psychology: The overlooked contribution of selected well-known and lesser-known women in the field of psychology. Socio-Economic and Humanities Studies, 19(1), 71–89. https://doi.org/10.61357/sehs.v19i1.9
Goodwin, J. C. (2015). A history of modern psychology. Hoboken, NJ: Wiley.
Hare-Mustin, R. T., & Marecek, J. (1990). Making a difference: Psychology and the construction of gender. New Haven, CT: Yale University Press.
Isanski, B. (2011). The history of women in psychology. Association for Psychological Science. https://www.psychologicalscience.org/observer/the-history-of-women-in-psychology
Keppel, B. (2002). Kenneth B. Clark in the patterns of American culture. The American Psychologist, 57(1), 29–37.
Miles-Cohen, S. E., Brown, K. S., Shullman, S. L., & Coons, H. L. (2020). American Psychological Association (APA) leadership institute for women in psychology: Herstory, impacts, and next steps. The Psychologist-Manager Journal, 23(3–4), 139–162. https://doi.org/10.1037/mgr0000174
Nikolaeva, N. (2011). B. W. Zeigarnik and pathopsychology. Psychology in Russia: State of the Art, 4, 176–192. https://doi.org/10.11621/pir.2011.0010
O’Connell, A. N., & Russo, N. F. (1990). Women in psychology. New York, NY: Greenwood Press.
O’Connell, A. N., & Russo, N. F. (1991). Women’s heritage in psychology: Past and present. Psychology of Women Quarterly, 15(4), 495–504. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1991.tb00404.x
Scarborough, E., & Furumoto, L. (1987). Untold lives: The first generation of American women psychologists. New York, NY: Columbia University Press.
Scarborough, E., & Rutherford, A. (2018). Women in the American Psychological Association. In W. E. Picker & A. Rutherford (Eds.), 125 years of the American Psychological Association (pp. 321–357). Washington, DC: American Psychological Association.
Segal, H. (1988). Introduction to the work of Melanie Klein. London, UK: Institute of Psychoanalysis.
Shiraev, E. (2011). A history of psychology: A global perspective. London, UK: SAGE Publications.
Smith, W. B. (2006). Karen Horney and psychotherapy in the 21st century. Clinical Social Work Journal, 35(1), 57–66. https://doi.org/10.1007/s10615-006-0046-6
