Sürekli Pozitif Olma Zorunluluğunun Psikolojik Yansımaları
Modern kültürde mutluluk, yalnızca öznel bir iyi oluş hali olmaktan çıkarak normatif bir beklentiye dönüşmüştür. Bireylerden yalnızca iyi hissetmeleri değil, aynı zamanda iyi hissettiklerini görünür biçimde sergilemeleri beklenmektedir. Özellikle sosyal medya ortamları, pozitif duyguların kamusal performansını teşvik eden bir yapı sunmaktadır. Bu bağlamda ortaya çıkan “sürekli pozitif olma zorunluluğu”, birey üzerinde görünmez fakat etkili bir psikolojik baskı oluşturabilmektedir.
Bu yazı, söz konusu mutluluk baskısını; duygu düzenleme kuramı, sosyal karşılaştırma kuramı ve kabul temelli yaklaşımlar çerçevesinde ele almakta ve depresif belirtilerle olası ilişkisini tartışmaktadır.
Duygusal Bastırma ve Psikolojik Maliyet
Duygu düzenleme literatüründe önemli bir yere sahip olan süreç modeli, duyguların farklı aşamalarda düzenlenebileceğini ileri sürmektedir (Gross, 1998). Bu modele göre bastırma (suppression), duygusal tepkinin dışa vurumunu engellemeye yönelik bir stratejidir. Ancak bastırmanın uzun vadede artmış fizyolojik stres, düşük öznel iyi oluş ve daha yüksek depresif belirtilerle ilişkili olduğu gösterilmiştir (Gross & John, 2003).
Sürekli pozitif olma beklentisi, bireyi özellikle bastırma stratejisine yönlendirebilir. Üzüntü, öfke veya kaygı gibi duygular sosyal olarak “istenmeyen” kategorisine yerleştirildiğinde, birey yalnızca bu duyguları deneyimlemekle kalmaz; aynı zamanda bu duyguları deneyimlediği için kendini eleştirebilir. Bu meta-duygusal değerlendirme süreci, psikolojik yükü artırabilir.
Sosyal Karşılaştırma ve Mutluluğun Performansı
Sosyal karşılaştırma kuramına göre bireyler kendi değerlerini ve yeterliliklerini başkalarıyla kıyaslayarak değerlendirirler (Festinger, 1954). Sosyal medya platformları bu karşılaştırmaları yoğunlaştırmakta ve çoğunlukla yukarı yönlü karşılaştırmaları teşvik etmektedir. İnsanlar başkalarının seçilmiş ve idealize edilmiş mutluluk anlarına maruz kalmaktadır.
Bu durum, mutluluğun içsel bir deneyimden ziyade sosyal bir performans olarak algılanmasına yol açabilir. Araştırmalar, sosyal medya kullanımının artmasının daha düşük öznel iyi oluş ve artmış depresif belirtilerle ilişkili olabileceğini göstermektedir (Twenge, Joiner, Rogers, & Martin, 2018). Bu ilişki, özellikle sosyal karşılaştırma eğilimi yüksek bireylerde daha belirgin hale gelmektedir.
Deneyimsel Kaçınma ve Psikolojik Esneklik
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) çerçevesinde psikolojik esneklik, bireyin olumsuz içsel deneyimlere açık olabilme kapasitesi ile tanımlanır (Hayes, Strosahl, & Wilson, 1999). Deneyimsel kaçınma ise rahatsız edici duygu ve düşüncelerden kaçınma çabasını ifade eder ve çeşitli psikopatolojilerle ilişkili bulunmuştur.
Sürekli mutlu olma zorunluluğu, deneyimsel kaçınmayı artırabilir. Birey olumsuz duyguları ortadan kaldırmaya çalıştıkça, bu duyguların yoğunluğu paradoksal biçimde artabilir. Bu durum, psikolojik esnekliğin azalmasına ve depresif belirtilerin güçlenmesine zemin hazırlayabilir.
Mutluluğun Aşırı Değerlenmesi ve Paradoks
Pozitif psikoloji hareketi, iyi oluşun bilimsel olarak incelenmesine önemli katkılar sunmuştur (Seligman, 2011). Ancak mutluluğun kültürel düzeyde aşırı yüceltilmesi, paradoksal sonuçlar doğurabilmektedir. Mutluluğu aşırı derecede önemsemenin daha düşük iyi oluş ve daha yüksek yalnızlık ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (Mauss ve diğerleri, 2011).
Bu bulgular, mutluluğun kendisinden ziyade mutluluğa atfedilen zorunluluk anlamının problematik olabileceğini düşündürmektedir. Mutluluk bir hedef olmaktan çıkıp bir yükümlülüğe dönüştüğünde, doğal duygusal dalgalanmalar patolojik olarak yorumlanabilir.
Sonuç ve Genel Değerlendirme
Duygusal dalgalanma insan doğasının bir parçasıdır. Sürekli pozitif olma beklentisi, bireyin duygusal repertuarını daraltabilir ve olumsuz duygulara yönelik ikincil bir yargı üretmesine neden olabilir. Literatür, duygusal bastırmanın, deneyimsel kaçınmanın ve yukarı yönlü sosyal karşılaştırmanın depresif belirtilerle ilişkili olduğunu göstermektedir.
Dolayısıyla mesele yalnızca mutsuzluk değil; mutsuzluğun kabul edilemez olarak algılanmasıdır. Ruh sağlığı, sürekli iyi hissetmekten ziyade, tüm duygulara psikolojik alan açabilme kapasitesi ile ilişkilidir.
KAYNAKÇA
Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.
Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348–362.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (1999). Acceptance and commitment therapy: An experiential approach to behavior change. New York, NY: Guilford Press.
Mauss, I. B., Tamir, M., Anderson, C. L., & Savino, N. S. (2011). Can seeking happiness make people unhappy? Paradoxical effects of valuing happiness. Emotion, 11(4), 807–815.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish. New York, NY: Free Press.
Twenge, J. M., Joiner, T. E., Rogers, M. L., & Martin, G. N. (2018). Increases in depressive symptoms, suicide-related outcomes, and suicide rates among U.S. adolescents after 2010. Clinical Psychological Science, 6(1), 3–17.
