Travma denildiğinde çoğu zaman akla fiziksel şiddet, cinsel istismar ya da açık biçimde yaşanan büyük kayıplar gelir. Oysa klinik pratikte, herhangi bir “kötü olay” anlatmaksızın derin bir değersizlik, yalnızlık ve anlaşılmama hissiyle başvuran çok sayıda yetişkin bulunmaktadır. Bu noktada sıkça karşılaşılan soru şudur: “Benim yaşadıklarım travma sayılır mı?”
Duygusal ihmal, çoğu zaman fark edilmeden, adı konulmadan ve hatta “normal” aile dinamikleri içinde gelişen bir travma türüdür. Fiziksel olarak orada olan ancak duygusal olarak erişilemeyen ebeveyn figürleriyle büyüyen çocuklar, ihtiyaçlarının görülmediği, duygularının karşılanmadığı bir bağlanma ortamında gelişir. Bu deneyimler, yetişkinlikte benlik algısından ilişkisel örüntülere kadar pek çok alanda kalıcı izler bırakabilir.
Duygusal ihmal, yüksek sesle yaşanmaz. İz bırakmaz gibi görünür. Ancak yetişkinlikte ilişkilerde, benlik algısında ve duygularla kurulan ilişkide kendini tekrar tekrar hatırlatır.
Duygusal İhmalin Sessiz Doğası
Duygusal ihmal, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının fark edilmediği, adlandırılmadığı ya da karşılanmadığı bir gelişim ortamında büyümesidir. Burada kasıt, ebeveynin kötü niyetli olması değil; duygusal olarak erişilebilir olamamasıdır.
Bu tür ailelerde çocuk çoğu zaman “problem çıkarmayan”, “kendi kendine yeten” ya da “olgun” olarak tanımlanır. Ancak bu olgunluk, çoğu zaman erken öğrenilmiş bir uyum stratejisidir. Çocuk, duygularını paylaşmanın bir karşılığı olmadığını deneyimledikçe, onları içerde tutmayı öğrenir. Bu öğrenme, yetişkinlikte de devam eder (Schore, 2015).
Bağlanma ve Yakınlıkla Kurulan Zor İlişki
Duygusal olarak erişilemeyen ebeveynlerle büyüyen çocuklar, genellikle ihtiyaçlarını ifade etmenin işe yaramadığına dair örtük bir öğrenme geliştirir. Bu öğrenme, yetişkinlikte iki temel örüntüye yol açabilir:
Bir grup birey, yakın ilişkilerde aşırı bağlanma, onay arama ve terk edilme korkusu yaşarken; diğer bir grup, duygusal yakınlıktan kaçınma, bağımsızlık vurgusu ve mesafe koyma eğilimi gösterebilir. Her iki örüntü de, güvenli bağlanmanın gelişemediği erken ilişki deneyimlerinin bir yansımasıdır (Mikulincer & Shaver, 2016).
Benlik Algısı: Görülmeyen Çocuğun iç Sesi
Duygusal olarak görülmeyen çocuk, zamanla kendini de görmemeyi öğrenir. Duyguların önemsenmediği bir ortamda büyüyen birey, kendi içsel deneyimlerini değersizleştirme eğilimi geliştirir. Bu durum yetişkinlikte güçlü bir içsel eleştirmen sesi, “yeterli değilim” düşüncesi ve kronik bir eksiklik hissi olarak kendini gösterebilir.
Dışarıdan bakıldığında işlevsel, sorumluluk sahibi ve başarılı görünen bu bireyler, iç dünyalarında çoğu zaman dinmeyen bir yetersizlik duygusu taşırlar. Bu nedenle duygusal ihmal, sıklıkla depresyon ya da anksiyete belirtileriyle iç içe geçer ve ayırt edilmesi zorlaşır (Young ve ark., 2003).
İlişkilerde Tekrarlanan Döngüler
Duygusal ihmalin yetişkinlikteki bir diğer yansıması, tekrar eden ilişki örüntüleridir. Kişi ya sürekli veren, anlayan ve idare eden rolde kalır ya da yakınlık derinleştiğinde geri çekilir. Çoğu zaman bu döngüler, “yanlış insanları seçiyorum” düşüncesiyle açıklanmaya çalışılır. Oysa klinik açıdan bakıldığında, burada söz konusu olan tanıdık olanın tekrar edilmesidir. Zihin, bildiği ilişki biçimlerine yönelir; tanıdık olan her zaman sağlıklı olmasa bile daha güvenli hissedilir (Van der Kolk, 2014).
Sonuç
Duygusal ihmal, iz bırakmayan ama etkisi derin olan bir travma türüdür. Görünür bir olay olmaması, bu deneyimin etkilerini daha az gerçek kılmaz. Aksine, adı konulamayan bu sessiz travmalar, bireyin benlik algısını, ilişkilerini ve duygusal düzenleme kapasitesini uzun yıllar boyunca etkileyebilir.
Bu nedenle “travma” kavramını yeniden düşünmek önemlidir. Her yara kanamaz; bazıları sessizce taşınır. Duygusal ihmalin fark edilmesi, bireylerin kendilerini daha şefkatli bir yerden anlamlandırabilmeleri ve ilişkisel farkındalık döngülerini dönüştürebilmeleri için önemli bir başlangıçtır.
Kaynakça
-
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
-
Schore, A. N. (2015). Affect regulation and the origin of the self. Routledge.
-
Van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score. Viking.
-
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
