Bazen başlamak için kelimeler cesaret bulamaz dökülmeye. Bir fırça tutmak, boyaya dokunmak, müziği açmak, dans etmek ya da kalemi eline almak; ifadenin başka bir duyudan başlamasıdır. Sanat terapisi, sonuca giden yolda süreci ilmek ilmek hissettiğimiz bir yolculuk bütünüdür aslında. Birçok sanatçı için sanat, özgür duyguların ve düşüncelerin davranış aracılığıyla dışa vurulduğu bir ifade alanıdır. Sanatın iyileştirici gücü kişiden kişiye farklılık gösterir. Dans etmek birine iyi gelirken, bir başkasına yazmak ya da boyamak iyi gelebilir. İyi oluş kişiseldir. Buna engel olabilecek en büyük set ise estetik kaygıdır. Bu kaygıdan arınmış sanat anlayışı, sanatın terapiye uyarlanabilir olmasını sağlar.
İfade Köprüsü ve Estetik Kaygı
Özgürce sanat yapmak, insanın içinde biriken enerjiyi dışa vurmasına alan açar. Kelimelerle ifade edemediğimiz duyguların açığa çıkmasına köprü olur. Temas hâlinde olmak, bu köprüdeki akışı gerçek kılar. Estetik kaygı ise o köprüyü tıkar; duyguların ve düşüncelerin davranış yoluyla akmasına engel olur. Bu nedenle özgür bir süreç deneyimlemek, sanat ve iyi oluşun birleştiği temel bir etkendir. Birçok büyük sanatçının, yaşadıkları ruhsal zorluklarla baş edebilmek için sanatı bir iyileşme aracı olarak kullandıkları bilinmektedir.
Dışavurumcu Bir Terapi Ekolü Olarak Sanat
Sanat terapisi, bir terapist eşliğinde sanatın araç olarak kullanıldığı dışavurumcu bir terapi ekolüdür. Bu dışavurumcu teknik; travmaların işlenmesi, duyguların ifade edilerek dönüştürülmesi, rahatlama sağlanması ve yaratıcılığın geliştirilmesi gibi amaçlarla uygulanabilmektedir. Kimileri bu süreci kişisel gelişiminin bir parçası olarak farkındalık kazanmak amacıyla deneyimlerken, kimileri de terapi süreçlerinin bir parçası olarak sanat terapisine katılmaktadır. Sanat terapisi bireysel olarak uygulanabildiği gibi grup çalışmaları şeklinde de yürütülebilmektedir.
Bireysel ve Grup Dinamiklerinde Sanat Terapisi
Bireysel sanat terapisi, kendi teknikleriyle terapi sürecini yapılandırabilen bir ekoldür. Bunun yanı sıra, terapist bu alanda yetkin ise mevcut terapi süreçlerine eklektik olarak da dâhil edilebilir. Grup şeklinde yapılandırılan sanat terapilerinde, belirli sayıda katılımcı aynı tema üzerinde çalışır. Bu süreç paylaşıma daha açık bir alan yaratır. Paylaşım yapmaktan çekinen bir katılımcı, gruptaki bir başka kişinin ifadesiyle “aynı şeyleri yaşayan sadece ben değilmişim” düşüncesine ulaşabilir. Bu durum yalnızlık hissini azaltabilir, çekinceleri yumuşatabilir ve kişiyi paylaşıma daha açık bir noktaya taşıyabilir. Kendi terapi sürecine hiç başlamamış biri için grup sanat terapisi, terapinin kapısını aralayan güvenli bir başlangıç da olabilir.
Çift İlişkilerinde Görsel İletişim
Peki, çiftlerle sanat terapisi nasıl uyarlanabilir? İlişkiler çoğunlukla hissetmek ve temas etmek üzerinden şekillenir; sanat terapisi de tam olarak bu alanlara hitap eder. İlişkilerde partnerler arasında genellikle “nasıl hissedildiğinin konuşulması” üzerinden çatışmalar yaşanır. Sanat terapisi ise bu noktada “nasıl hissettiğini göster” alanını açar. İlişkiye bakmak için sanat kullanılır. Her partner kendi sürecine girer ve ortaya çıkan çalışmalar üzerinden kişiler arası farklar daha somut bir şekilde ele alınabilir.
Paylaşımlı çalışmalarda çiftler, birbirlerinin çalışmalarını belirli aşamalarda devam ettirebilir; bir partnerin bıraktığı yerden diğerinin devam etmesi gibi. Bu tür çalışmalar, ilişkideki bütünlüğün ve etkileşimin görsel bir temsilini ortaya koyar. Çiftlerle yapılan sanat terapisi çalışmalarında temel amaç, partnerlerin birbirleriyle ilgili farkındalık kazanmalarıdır.
Günlük Hayatın içindeki Sanat ve iyi Oluş
Özünde sanat ve terapi hem ayrı ayrı hem de bir arada ifade aracılığıyla iyi oluş hâline hizmet eder. İnsan, sanat eserlerine ilham olan bir doğanın içinde yaşar. Tarihî yapılar, ağaçlar, deniz, bazen rengârenk bir gün batımı… Bu unsurlarla farkında olmadan temas ettiğimizde huzur bulduğumuzu ifade ederiz. Sanat yapmak, sanatı görmek ya da sanatı fark etmek… Aslında bütün mesele, çevremize ve kendimize dair farkındalık kazanmaktır. Sanat terapisine yönelen kişi, çalışılan temaya özel bir içgörü ve farkındalık kazanacağının bilincindedir. Peki, neden günlük hayatta var olan sanatın ruhumuzda yaratabileceği iyilik hâlinin farkındalığında olmakta zorlanırız?
İçsel Bir Deneyim Yolculuğu
Sanat, doğadan gelen özüyle hayatın birçok alanında karşımıza çıkar. Yapılan resimler, boyanan tuvaller, edilen danslar ya da hazırlanan çiçek buketleri… Her biri kendi temasında bir farkındalık amacına hizmet eder. Bir çiçek buketini kendimiz yaptığımızda yalnızca sonuca değil, o buketin oluş sürecine ve emeğine de tanıklık ederiz. Peki, bu buketi kendimize neden hediye ederiz? Kendimizle ilgili neyi kutlamak isteriz? Ya da hangi konuda motivasyona ya da desteğe ihtiyaç duyarız? Tüm bunları düşünerek çiçekleri bir araya getirmek dahi başlı başına bir farkındalık kazanımıdır. Sanat terapisi, düşünsel yönümüzü destekleyerek bize içsel bir deneyim yolculuğu sunar.
