“Pamuk Prenses” hikayesini birçoğumuz çocukluğumuzda duymuşuzdur. Hikaye kısaca, ana karakter Pamuk Prenses’in kötü karakter olan Cadı tarafından elma ile zehirlenmesi ve bir prens tarafından kurtarılması şeklinde özetlenebilir. Masalı yeniden değerlendirdiğimde dikkatimi çeken nokta, Pamuk Prenses’in uyanmasının tek çözüm yolunun bir prens tarafından öpülmesi gerekiyor olmasıydı. Siz de bu durumu romantik ilişki dinamiklerinde erkeğin “kurtarıcı”, kadının ise “korunması gereken” rolde konumlandırılmasına benzettiniz mi? Toplumsal cinsiyet rollerinin çocukluğumuzdan itibaren zihinlerimize ilmek ilmek işlendiğini daha önce fark etmiş miydiniz?
Ah, o masallar… Birçok kadın ve erkeğin bu hikayeler eşliğinde büyümesi ve bu kalıpların çocukluk döneminden itibaren olağanmış gibi sunulması toplumsal cinsiyet rollerinin ne kadar erken benimsendiğini göstermektedir. Kadın-erkek eşitliğinin farkında olduğumuz, kadınların her alanda güç kazandığı çağdaş bir dünyada yaşamamıza rağmen zaman zaman bilinçaltımızda neden hala bu cinsiyet kalıplarıyla hareket ettiğimizi hiç düşünmüş müydünüz?
Toplum tarafından içselleştirilen bu cinsiyet önyargı ve beklentilerinin bireysel düzeyde nasıl psikolojik etkiler yarattığını, kadın ve erkek perspektiflerinden inceleyelim.
Kadının Perspektifinden
Kim olduğumuz ya da kim olacağımız, zaman zaman hayatta verdiğimiz mücadeleler ve travmatik deneyimlerimizle şekillenir. Bu zorlukların üstesinden ancak bir erkeğin merhameti, şefkati ve sevgisi sayesinde gelinebileceği yönündeki mesajlar; bireyin kendi gücünü fark etmesini ve geliştirmesini geri planda bırakırken, iyileşme ve kurtuluşu dışsal bir figürde aramasına sebep olmaktadır. Beklenen erkek figürünün ortaya çıkmaması ya da partner tarafından sunulan sevginin yaşanan travmaları ve sorunları aşmak için yeterli olmaması durumunda kişi yoğun bir hayal kırıklığı ve çaresizlik duygusu yaşayabilir. Bu durum, bireyin hem benliğini kaybetmesini hem de ilişkilerden gerçekçi olmayan beklentiler içerisine girmesine yol açabilmektedir.
Pamuk Prenses gerçek hayatta yaşasaydı muhtemelen ya uyanamazdı ya da uyandığında asıl kabusu başlamış olurdu. Çünkü masallarda her şey bir öpücükle düzelirken gerçek yaşamda travmalar, kırılganlıklar ve psikolojik yaralar yalnızca sevgi gösterisiyle ortadan kalkmaz. Partnere yüklenen bu “kurtarıcı rol” iyileşmeyi başka bir kişinin vereceği ilgi ve sevgiye bağlarken kişinin kendi baş etme kapasitesini görünmez kılar. Özetle, gerçek hayattaki Pamuk Prenses’in mücadelesi, uyandıktan sonra başlar.
Erkeğin Perspektifinden
Erkeklere çocukluğundan itibaren yüklenen güçlü olma zorunluluğu, masküleniteye dair katı yönlendirmeler psikolojik olarak oldukça yıpratıcıdır. İdeal erkeklik kimliğine ulaşmanın yolu; kırılganlık göstermemek, her zaman güçlü durmak, aile ile partneri koruma zorunluluğu olarak öğretilir. Ancak daha hümanist bir bakış açısıyla bakacak olursak, erkeklerin de duygusal dünyaları vardır ve hayatlarında bireysel olarak üstesinden gelmeleri gereken zorluklar bulunur. Öğretilen toplumsal normlar kendi his ve düşüncelerini ifade etmelerini engellerken, psikolojik ve duygusal gelişimlerinde yıpratıcı sonuçlara sebebiyet verebilir. Yaşanılan hislerin görmezden gelinmesi başlangıçta fark edilmese de zamanla biriken öfke, saldırganlık, içe kapanma veya kaçma gibi davranışlar ile bastırılmış duyguların somut sonuçları olarak ortaya çıkabilir. Bu durum, kişinin hem ruh sağlığını hem de romantik ilişkilerini olumsuz etkiler.
Dengeli Bağlar Kurmak
Toplumsal cinsiyet rolleri, kurduğumuz duygusal bağları karşılıklı paylaşım ve eşitlik temelinden uzaklaştırabilir. Duygusal destek, koruma içgüdüsü sevginin beraberinde getirdiği doğal parçalardır. Aynı zamanda ilişkilerin derinleşmesine, güven ve yakınlık duygusunun güçlenmesine yardımcı olmaktadır. Ancak romantik ilişkiler sorumluluk veya koruma üzerine kurulmuş bir görev olarak görülmemeli; aksine birlikte büyüdüğümüz ve birbirimize eşlik ettiğimiz bir yolculuk olarak değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım, bireylerin iç dünyalarını keşfetmelerine ve duygusal farkındalıklarını arttırmalarına olanak tanırken, aynı zamanda kurulan bağların dengeli, güçlü ve sürdürülebilir olmasını sağlar.
Tecrübe ettiğimiz zor günlerin, acı hatıraların ve travmalarımızın çözümü Pamuk Prenses masalındaki gibi bir kurtarıcıya bağlı değildir. Sevgi elbette iyileştirir. Fakat iyileşme önce kendi ruhumuzda başlamış olmalıdır. Her birey kendi hikayesinin kahramanıdır, deneyimlediği ilişkide kırılgan ve güçlü yanlarıyla birlikte var olabilir.
Aşk, bireyin kendini ve partnerini özgürce tanımlayabildiği, hislerin ve eylemlerin doğal akışında yaşandığı büyülü bir duygudur. Kurduğumuz romantik ilişkilerde deneyimlediğimiz bu his, hiçbir kalıba sığmaz. Üzerimize yüklenen beklenti ve rollerden bağımsızlaşarak kendi masalımızı özgün ve eşsiz bir şekilde yazmanın yolu: klişe ve stereotiplerden uzakta, benliğimizi ve sevgimizi ortaya koyarak mümkündür.
