Geçen gün sahnede gitar çalan bir arkadaşımı izliyordum. Parmakları o kadar hızlı hareket ediyordu ki gözlerimle bile takip etmekte zorlandım. Dışarıdan bakınca bu sadece büyüleyici bir şov gibi. O an durup düşündüm: “Bu kızın kafasının içinde şu an neler oluyor, nasıl olur da bu kadar hızlı o tuşlara basabiliyor?” Çoğumuz müziği sadece ruhun gıdası olarak bilsek de ya da genelde yetenek deyip geçsek de işin aslı sandığımızdan çok daha karmaşık aslında. Nörobilim, müziği beynin tamamını aynı anda çalıştıran en kapsamlı egzersiz olarak tanımlıyor. Burada işin rengi değişiyor, devreye nöroplastisite giriyor. Yani beynimiz doğuştan gelen, değişmez bir donanım değil; tam tersine deneyimle yeniden şekillenebilen, değişip dönüşebilen bir yapı. Düzenli enstrüman pratiği de bu esnekliği kullanarak beyni hem yapısal hem de işlevsel olarak adeta yeniden inşa ediyor (Wan & Schlaug, 2010).
Beyin Otobanı: İletişim Hızlanıyor
Zihinsel Spor Salonu: Gri Madde Artışı
Hani spora gidip ağırlık çalıştığımızda kaslar şişer, tişörte sığmazsın ya; şaşırtıcı bir şekilde beynimiz de tam olarak böyle çalışıyor. Bilim dünyasında Gaser ve Schlaug’un (2003) yaptığı araştırmalar, profesyonel müzisyenlerin beyinlerinde, özellikle hareketi kontrol eden “Motor Korteks” ve işitsel bölgelerde “gri madde” hacminin belirgin şekilde arttığını ortaya koymuştur.
Ancak işin en heyecan verici kısmı, bu değişimin sadece parmak hızıyla sınırlı olmamasıdır. Beynin bu bölgelerindeki gri madde artışı, psikolojik olarak bilişsel kapasitenin de genişlemesi anlamına gelir. Yani enstrüman çalışmak, sadece iyi bir müzik kulağı yaratmakla kalmaz; aynı zamanda hafıza, odaklanma (dikkat) ve disiplin gibi zihinsel kasları da güçlendirir. Bir bakıma, notalarla yapılan her egzersiz, beynin genel işlemci hızını artıran bir yazılım güncellemesi gibidir (Gaser & Schlaug, 2003).
Duygusal Kulak: Empati ve Sosyal Beceri
Müzisyenlik sadece notaları doğru basmak değildir; aynı zamanda “sessizliği” ve sesteki o ince titreşimleri duyabilmektir. Peki bu yetenek günlük hayatta ne işe yarar? Strait ve Kraus (2011) tarafından yapılan araştırmalar, müzik eğitimi alan bireylerin, gürültülü ortamlarda bile konuşmaları ayırt etme konusunda çok daha başarılı olduğunu gösteriyor.
Ancak asıl işin güzel yanı, bu hassasiyetin Duygusal Zeka (EQ) ile olan bağlantısıdır. Müzisyenlerin kulakları, sesteki çok ufacık milimetrik frekans değişimlerini bile yakalamaya alışkın olduğu için, karşılarındaki kişinin ses tonundaki gizli hüznü, öfkeyi veya endişeyi bir “müzisyen olmayan” birine göre çok daha hızlı fark edebilir. Yani iyi bir müzik kulağı, aslında kişiye sosyal ilişkilerde “satır aralarını duyma” ve daha güçlü bir empati kurma yeteneği kazandırır (Strait & Kraus, 2011).
Sonuç
Peki, tüm bunlardan cebimize ne alıp çıkacağız? Müzik dinlemek harika, evet; ama bir enstrümanı eline almak, beynine yapabileceğin en büyük kıyaklardan biri. “Benim yaşım geçti” ya da “Yetenek yok bende” diye düşünmeyin. Bilim çok net konuşuyor: Beynimiz değişmeye her zaman aç. İlla bir Fazıl Say olmanıza gerek yok; akşamları işten veya okuldan gelince o gitarı yarım saat tıngırdatmak bile beyninizin pasını silmeye, zihni genç tutmaya yetiyor. Bence o köşede tozlanan enstrüman kılıfını açmanın tam vakti. Beyniniz size sonra teşekkür edecektir.
Kaynakça
-
Gaser, C., & Schlaug, G. (2003). Brain structures differ between musicians and non-musicians. The Journal of Neuroscience, 23(27), 9240-9245.
-
Schlaug, G., Jäncke, L., Huang, Y., Staiger, J. F., & Steinmetz, H. (1995). Increased corpus callosum size in musicians. Neuropsychologia, 33(8), 1047-1055.
-
Strait, D. L., & Kraus, N. (2011). Can you hear me now? How neural processing of speech elements relates to auditory processing disorders. Psychological Science, 22(4), 555-565.
-
Wan, C. Y., & Schlaug, G. (2010). Music making as a tool for promoting brain plasticity across the life span. The Neuroscientist, 16(5), 566-577.
