Her Günüm Dolu, Ama Neden İçim Boş?

Sabah uyandığımızda gözümüzü açar açmaz elimiz ilk telefona gidiyor. Bildirimler, mesajlar, sosyal medya… Gün daha başlamadan zihnimiz dolmuş oluyor. Gün içinde koşturuyoruz; bir iş bitiyor, diğeri başlıyor. Akşam oluyor, yatağa giriyoruz… ve garip bir his: Boşluk.

Yorgunuz ama sanki hiçbir şey yapmamış gibiyiz. Hayat dolu ama içimiz boş. Danışanlarımla çalışırken sık sık duyduğum bir cümle var: Her şeyim var ama bir şey eksik gibi. İşte tam da burada, modern zamanın sessiz ama güçlü bir tuzağıyla karşılaşıyoruz: sürekli meşgul olma hali.

Yoğunluk Bağımlılığı: Duramama Hali

Son yıllarda klinik gözlemlerimde dikkatimi çeken bir şey var: İnsanlar artık sadece yoğun değil, yoğun olmaya bağımlı hale gelmiş durumda. Boş bir an kalınca hemen telefonuna sarılan, hafta sonunu plansız geçiremeyen, dinlenince huzursuz olan danışanlar… İlginç olan şu: Çok yoruldum diyorlar ama gerçekten dinlenmeye geçtiklerinde de rahatlayamıyorlar.

Çünkü zihnin arka planında çalışan bir inanç var: Eğer üretmiyorsam, yeterince yeterli ve önemli değilim. Bu noktada yoğunluk artık bir gereklilik değil, kimliğin bir parçası haline geliyor. Sürekli bir şey yapıyor olmak, kişinin kendini iyi hissetmesinin tek yolu gibi algılanıyor. Ama sorun şu: Bu sistem sürdürülebilir değil.

Peki Neden Böyleyiz?

Bunun tek bir nedeni yok, ama birkaç güçlü etken var. İlk olarak sosyal medya içeriklerinde sürekli üretken, mutlu, başarılı insanlar görüyoruz. Birileri sabah 5’te kalkıp spor yapıyor, bir başkası yeni bir proje başlatıyor, bir diğeri tatilde bile “verimli” olmaya devam ediyor. Bu görüntüler bilinçli olarak analiz edilmese bile zihinde şu mesajı bırakıyor: Herkes bir şey yapıyor, ben ne yapıyorum?

Sonra kıyas başlıyor. Ve kıyasın olduğu yerde genellikle yetersizlik hissi doğuyor. Bir diğer önemli faktör ise içinde yaşadığımız sistem. Modern yaşam, özellikle de kapitalist yapı, değeri üretim üzerinden tanımlıyor. Ne kadar üretirsen, o kadar varsın gibi bir algı oluşuyor. Dinlenmek, yavaşlamak, durmak… Bunlar çoğu zaman “tembellik” olarak etiketleniyor. Bu da insanı içsel motivasyondan uzaklaştırıyor. Yani bir şeyi gerçekten istediği için değil, yapması gerektiği için yapmaya başlıyor. Ve bir süre sonra kişi kendi duygularıyla bağını kaybediyor. Kendi duygularıyla bağını kaybeden bir insan nasıl boşlukta hissetmez ki ve bu boşluk hissinin getirdiği tükenmişliği…

Görünmeyen Tükenmişlik

Tükenmişlik deyince çoğu insanın aklına aşırı çalışma, bitkinlik ve çökmüş bir ruh hali gelir. Ama artık daha sinsi bir tükenmişlik biçimiyle karşı karşıyayız. Danışanlarımda sık gördüğüm bazı belirtiler var:

• Sürekli bir yorgunluk hali ama ne kadar uyusa da geçmiyor.

• Eskiden keyif aldığı şeylerden artık zevk alamama.

• Boş kalmamak için sürekli bir şeylerle oyalanma örneğin telefon, dizi, sosyal medya.

• İçten içe bir boşluk hissi. Asla geçirdiği günden tatmin olamama…

Ve en çarpıcı olanı: Bir şeyler yanlış ama ne olduğunu bilmiyorum. Bu durum çoğu zaman fark edilmiyor çünkü kişi hâlâ işlevselliğini sürdürülebilir görünüyor. İşine gidiyor, sorumluluklarını yerine getiriyor. Ama içsel olarak tükenmiş durumda.

Aslında Ne Eksik?

Burada önemli bir soru var: Gerçekten ne eksik? Çoğu zaman cevap daha fazla iş, daha fazla başarı ya da daha fazla aktivite değil. Eksik olan şey genellikle anlam. Yani kişinin yaptığı şeylerle kurduğu duygusal bağ. Kendi duygularını hissedebilme kapasitesi. Yavaşlayabilme becerisi. Ve en önemlisi, gerçek bağlantılar.

İnsan sürekli hareket halindeyken kendi isteklerinin kendi ihtiyaçlarının farkına varamaz. Sürekli meşgulken ne hissettiğini fark edemez. Bu yüzden birçok kişi aslında neye ihtiyacı olduğunu bile bilmiyor.

Peki Ne Yapabiliriz?

Burada klasik kendine zaman ayır tavsiyelerinden bahsetmek istemiyorum. Çünkü mesele sadece zaman ayırmak değil. Öncelikle şunu kabul etmek gerekiyor: Boşluk bir düşman değil. Tam tersine, bir sinyal. Zihnin ve bedenin aslında seni uyarıyor sana dur biraz sakinleş mesajını veriyor.

Sürekli dolu olmak sağlıklı bir şey değil. Hatta çoğu zaman bir kaçış biçimi. İnsan bazen durmamak için kendini meşgul eder. Çünkü durduğunda yüzleşeceği duygular vardır. Ama o duygularla temas kurmadan iyileşmek mümkün değil. Belki de başlangıç için en basit ama en zor soruyla temas etmek gerekiyor: Ben gerçekten ne hissediyorum?

Bu sorunun cevabı hemen gelmeyebilir. Hatta başta hiçbir şey hissetmiyor gibi bile gelebilir. Ama bu da bir cevaptır. Size bir soru: Bir insan neden bir şey hissetmiyorum gibi geliyor der? Çünkü kendinden uzaklaşan insan hayatta anlam kaybı yaşar rutine sıkışır ve en önemlisi duygularıyla yüzleşemez. Belki de mesele düşündüğümüz kadar karmaşık değildir. Belki de sorun çok yorulmamız değil… Hiç durmamamızdır.

Kaynakça 

• Aydın, G., & Eker, D. (2019). Tükenmişlik sendromu ve baş etme yöntemleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 11(3), 312–330.

• Baltaş, A. (2018). Stres ve başa çıkma yolları. Remzi Kitabevi.

• Fromm, E. (2017). Sahip olmak ya da olmak. Say Yayınları.

• Kabat-Zinn, J. (2018). Mindfulness: Bilinçli farkındalık. Pegasus Yayınları.

• Sennett, R. (2014). Karakter aşınması. Ayrıntı Yayınları.

• Türk Psikologlar Derneği (2020). Tükenmişlik ve ruh sağlığı üzerine değerlendirme raporu.