Hepimizin bildiği üzere sosyal medya, artık hayatımızın kocaman bir parçası haline gelmiştir. Sosyal medya ile ilişkimiz adeta bir ‘toksik ilişki’ gibidir. Onunla vakit geçirirken keyif alırız; ancak çoğu zaman sonrasında içimizde bir burukluk ya da pişmanlık hissi oluşur. Peki sosyal medya gerçekte bize ne yapıyor? Benliğimizde neden bu kadar karmaşık duygulara sebep oluyor?
Sosyal medyanın etkisi gün geçtikçe üzerimizde daha da hissedilir hale gelmiştir. Çünkü sosyal medya artık sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda kimliğimizi, ilişkilerimizi ve yaşam tarzımızı etkileyen bir platform haline gelmiştir.
Benlik Kavramı ve Sosyal Medya
Bireyin kim olduğu hakkında sahip olduğu inançların ve şemaların tümüne birden ‘benlik’ (self) kavramı denmektedir (Taylor vd., 2012). Bu makalede sosyal medyanın benlik algısı üzerindeki etkisi ele alınmaktadır.
Benlik algısı, bireyin kendisi hakkındaki değerlendirmelerinin bir bütünüdür ve sosyal medya bu değerlendirmelere olumlu ya da olumsuz katkılar sunabilmektedir. Dijital dünyada geçirilen zaman arttıkça, bireyin kendi içsel algısı ile dış dünyadan aldığı yansımalar arasındaki etkileşim daha da belirginleşmektedir.
Sosyal medya, yalnızca bireylerin değil, toplumların değerlerini, iletişim biçimlerini ve hatta toplumsal normları da dönüştürmektedir.
Ergenlik Döneminde Sosyal Medyanın Etkisi
Araştırmalar göstermektedir ki sosyal medyadan en çok etkilenen yaş grubu ergenlerdir. Bunun temel sebebi, benlik algısının büyük ölçüde ergenlik döneminde şekillenmesidir.
Ergenlikte kişi, kim olduğunu, ne istediğini ve hayat amacını keşfetmeye çalışırken sosyal medya üzerinden aldığı geri bildirimler bu süreçte kritik rol oynar. Olumlu geri bildirimler benlik saygısını güçlendirebilirken, olumsuz yorumlar benlik algısını zedeleyebilir.
Ayrıca, ergenlerde kıyas yapma eğilimi yetişkinlere göre çok daha fazladır. Sosyal medya, bireylerin kendini başkalarıyla kıyaslaması için geniş bir ortam sunar. Çoğu zaman farkında olmadan yaptığımız kıyaslamalar ile özgüvenimize zarar verebilir ve kendi değerimizin farkındalığını olması gereken noktada yaşamayabiliriz. Bu kıyaslar az da olsa bireyin kendine olan saygısını pozitif yönde de etkileyebilir.
Bu nedenle ergenlerin sosyal medyayı nasıl kullandıkları, onların ilerideki sosyal ilişkilerini, öz güvenlerini ve yaşam doyumlarını da etkileyebilmektedir. Benlik saygısının düşük olması, bireylerin daha içe kapanık bir tutum sergilemesine ve gerçek sosyal ilişkilerden uzaklaşmasına yol açabilir. Benlik saygısının yüksek olması ise sosyal medya paylaşımını arttırdığı gözlemlenmiştir.
Bununla birlikte, sosyal medya etkisinin yaş ilerledikçe sosyal medyadan izole olma ve etkilerini tolere etme becerisi artmaktadır. Özetle, sosyal medyayı aktif kullanan yetişkinlerde kıyas yapma eğilimi daha az görülmektedir.
Gerçek ve İdeal Benlik Arasındaki Fark
Sosyal medyada gördüğümüz hayatlar, çoğu zaman bizim ‘ideal benliğimizi’ şekillendirir. Özellikle sürekli idealize edilmiş içeriklere maruz kalmak, kişinin kendi hayatını olduğundan daha yetersiz görmesine sebep olabilir.
Bunun sonucunda bireyin gerçek benliği ile ideal benliği arasındaki fark büyüdüğünde psikolojik sıkıntılar ortaya çıkabilir. Bu durum kaygı, yetersizlik hissi ve depresyon gibi ruhsal sorunlara yol açabilmektedir.
Nitekim sosyal medya bağımlılığı tanısı almış bireylerde depresyon ve anksiyete oranlarının yüksek olduğu araştırmalarla ortaya konmuştur.
Sonuç
Sonuç olarak, sosyal medya günümüz toplumunda kaçınılmaz bir gerçekliktir. Bireylerin benlik algısı üzerinde güçlü etkiler yaratarak hem gelişim süreçlerine katkı sunmakta hem de çeşitli riskler barındırmaktadır. Özellikle ergenlik döneminde benlik gelişimi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
Yetişkinler bu etkileri daha tolere edebilse de, gerçek benlik ile ideal benlik arasındaki farkın büyümesi psikolojik bunalımlara yol açabilmektedir. Dolayısıyla, hem bireyler hem de eğitim kurumları, aileler sosyal medya kullanımında daha bilinçli olmalılar.
Bu nedenle sosyal medyanın bilinçli kullanımı, dijital detoks uygulamaları ve sağlıklı sınırlar koymak, psikolojik iyi oluşun korunması açısından hayati öneme sahiptir.
Epiktetos’un da dediği gibi: kendini başkalarıyla kıyaslayan insan, huzurunu kendi elleriyle bozar.
Kaynakça
-
Taylor, S. E., Peplau, L. A., & Sears, D. O. (2012). Sosyal Psikoloji. Ankara: İmge Kitabevi.
-
Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents. Preventive Medicine Reports, 12, 271-283.
-
Valkenburg, P. M., & Piotrowski, J. T. (2017). Plugged In: How Media Attract and Affect Youth. Yale University Press.
