Günümüz dünyasında giderek artan olumsuz olaylar ve felaket haberleri, bireyleri sürekli bir belirsizlik ve kaygı döngüsünün içerisine sürüklemektedir. Bilginin yerini giderek yüzeysel bir bakış açısının aldığı ve toplumsal duyarlılığın zayıfladığı bir ortamda, felaketlere ilişkin yoğun medya maruziyeti bireylerin dayanıklılıklarını olumsuz etkilemekte ve uzun vadede psikolojik sağlamlıklarını zedeleyebilen önemli bir toplumsal stres kaynağı haline gelmektedir. Toplumun çeşitli kesimlerince paylaşılan bu kaygı durumu psikoloji literatüründe kolektif kaygı olarak tanımlanmaktadır.
Kolektif Kaygı
Kaygı bireylerin yaşam deneyimleriyle bağlantılı olarak kişiden kişiye değişkenlik gösterebilen; sıkıntı, endişe ve huzursuzluk ile tanımlanan her insanın yaşadığı doğal bir duygudur. Her bireyin kendine özgü olarak kaygılandığı ve korku duyduğu durumlar bulunabilmektedir. Bireysel kaygı çoğu zaman sadece kişinin kendisini ve bazen de yakın çevresini etkilemektedir. Ancak kaygının yalnızca bireysel düzeyde ele alınması her zaman yeterli değildir. Bu durumda ‘kolektif kaygı’ dediğimiz durum ortaya çıkmaktadır. Kaygının kolektif bir biçimde yaşanması ve farklı insanların hayatlarında etkiler göstermesi bireyin kendi endişelerinin yanında diğer insanların endişelerini de içselleştirmesine zemin hazırlar.
Böylelikle toplumun geniş kesimlerinde birbirini etkileyen ortak bir endişe duygusu ortaya çıkar. Özellikle bilgi kirliliği artması ve felaket içerikli haberlerin yoğun biçimde dolaşıma girmesi, bu ortak endişenin hızla yayılmasına zemin hazırlayabilmektedir. Elbette bu durum, yaşadığımız bazı olayların gerçekten felaket olmadığı anlamına gelmemektedir. Günümüzde savaşlar, doğal afetler, ekonomik krizler ve toplumsal belirsizlikler bireylerin ruh sağlığını etkileyebilecek birçok olayı beraberinde getirmektedir. Ancak sürekli felaket söylemlerine maruz kalmak, zamanla her olayı bir kriz veya felaket olarak algılama eğilimini güçlendirmekte ve bireylerin kaygı döngüsünün devam etmesine neden olabilmektedir.
Psikolojik Sağlamlığı Korumak
Bu noktada ‘psikolojik sağlamlık’ kavramı önem kazanmaktadır. Psikolojik sağlamlık, stres içerikli durumlara adaptasyon becerisini ve olay yaşandıktan sonra toparlanabilme kapasitesini içermektedir. Kısa sürede toparlanabilme ve yaşama devam edebilme çaresizlik hissini azaltır. Bunu başarabilen bireyler karşılaştıkları güçlükleri tamamen ortadan kaldırmasalar da bu durumla başa çıkmak için çeşitli stratejiler geliştirebilirler. Sosyal destek, umut, kişisel ve duygusal farkındalık, problem çözme becerilerinin bilinçli kullanımı psikolojik sağlamlığın güçlenmesinde önemli rol oynar.
Bu durumda yapmamız gereken şey maruz kaldığımız her türlü kaygı verici söylemi içselleştirirken dikkat etmek ve bir filtreden geçirmektir. Filtreden geçmeksizin içe alınan her kaygı verici unsur, bireylerde buhran duygusunu artırmakta ve kişiyi içinden çıkılması zor bir nevroza sürükleyebilmektedir. Bu nedenle bireylerin bilgiye erişirken seçici davranmaları, güvenilir kaynaklara yönelmeleri ve psikolojik sınırlarını koruyabilmeleri büyük önem taşımaktadır.
Sonuç
Sonuç olarak, birçok mecrada hızla yayılan felaket haberleri kişilerin sadece bireysel kaygı durumlarını değil toplumsal ölçekte anlamlı bir zemini bulunan kolektif kaygıyı da artırmaktadır. Bu durum uzun vadede kişilerin psikolojik sağlamlıklarını zayıflatabilecek psikososyal bir risk faktörü olarak değerlendirilebilir. Maruz kalınan bilgi ve düşünce akışının eleştirel bir biçimde değerlendirilmesi ve sosyal destek kaynaklarının güçlendirilmesi yalnızca bireysel ruh sağlığını korumak adına değil psikolojik dayanıklılığın güçlendirilmesi için de önemli bir gerekliliktir.
