Bazen insan acı çektiğini fark etmez; çünkü acı yerini sessiz bir boşluğa bırakmıştır. Ne üzülür, ne sevinir, ne heyecanlanır ne de gerçekten rahatlamış hissedebilir. Kişi kendini hissetmeye kapatmıştır. Hayat akışında devam ediyordur fakat hissettirdikleri bir adım geriden geliyordur. Çoğu kişi bu durumu “iyiyim” diye tanımlar, oysa hiç bir şey hissedememek de ruhsal bir işaret olabilir. Çevrenizde bir şey hissetmiyorum diyen kişilerle karşılaşma olasılığınız yüksek. Son zamanlarda bu durum oldukça yaygın. Hissetmeme çoğu zaman fark edilmeyen bir ruhsal durum olabilir.
Duygusal Uyuşma Nedir?
Duygusal uyuşma, bireyin olumlu ya da olumsuz duygulara karşı azalmış bir duygusal tepki göstermesi durumudur. Klinik bir tanı değildir fakat psikolojide kullanılan bir kavramdır. Kişi yaşanan olayların farkındadır fakat ne hissetmesi gerektiğini takip etmekte, belirlemekte güçlük çeker. Bu durum bir savunma mekanizması olarak ortaya çıkabilir. Bu durumda duygular tamamen yok olmaz, erişimi zorlaşır. Bir nevi perdeyle saklanmış halde ortaya çıkarılmayı beklerler. Zihin, yoğun duygusal yükle baş edebilmek için duyguları perdenin altına saklamayı tercih edebilir.
Nasıl Ortaya Çıkar?
Yapılan çalışmalar, duygusal uyuşmanın çoğunlukla bireyin yoğun ya da uzun süre taşıdığı duygusal yüklerle baş edebilmek için geliştirdiği bir yol olduğunu ortaya koymaktadır. Zihin, kendini korumak amacıyla baş edilmesi zor ve tehdit olarak algıladığı durumlarda duygusal tepkileri azaltabilir. Bu bilinçli olarak gerçekleşen bir durum değildir, otomatik bir savunma sürecidir.
Özellikle travmatik yaşantılar sonrasında duygusal uyuşmanın görülme ihtimali yüksektir. Travma sırasında aşırı uyarılan sinir sistemi, zamanla duygusal tepkileri engelleyerek dengeyi sağlamaya çalışır. Bu mekanizma kısa vadede koruyucu olsa da, uzun vadede kişinin duygularıyla olan bağını zayıflatabilir. Bir diğer etken ise kronik strestir. Sürekli baskı altında olmak, duyguların ikinci plana atıldığı bir yaşam tarzına sahip olmak, zihni ve bedeni dinlendirecek fırsatı bulamamak bireyin duygusal tepkilerinin körelmesine neden olabilir. Bu süreçte kişi, farkında olmadan hissetmemeyi normal kabul etmeye başlayabilir.
Çocukluk dönemine ilişkin çalışmalar ise, duygusal uyuşmanın kökeninin duyguların ifade edilmesine izin verilmeyen aile ortamlarında gelebileceğini gösterir. Çocuklukta duyguların küçümsenmesi, dikkate alınmaması, değer verilmemesi, görmezden gelinmesi ya da cezalandırılması, bireyin ilerleyen yaşantısında “duygularını bastırması gerektiğini” öğrenmesine neden olabilir. Ayrıca “güçlü olmak zorunda olma” inancına sahip olmak da bu sürecin besleyicilerinden olabilir. Araştırmalar, duygularını belli etmenin zayıflık olarak algılandığı ortamda büyüyen bireylerin, zamanla duygusal mesafe geliştirmeye daha yatkın olduğunu belirtmektedir.
Günlük Hayatta Duygusal Uyuşma Nasıl Fark Edilir?
Duygusal uyuşma günlük hayatta çoğu zaman belirgin bir çöküşten ziyade sessiz değişimlerle kendini gösterir. Bu durumu yaşayan bireyler günlük yaşantılarında işlevselliklerini sürdürseler de duygusal olarak belirgin eksiklikler ve azalmalar yaşarlar. Sık görülen bazı belirtileri vardır; keyif alma duygusunun azalması. Kişi öncesinde ona keyif veren, mutlu eden aktiviteleri sürdürse bile aynı duygusal karşılığı alamayabilir. Bu durumu yaşayan bireylerin iyi ya da kötü hissetmek yerine “hiçbir şey hissetmemek” halini daha çok dile getirdiği görülmektedir.
Duygusal uyuşma, ilişkilerde duygusal mesafe olarak da kendini gösterebilir. Birey yakın ilişkilerinde kendini eskisi kadar bağlı ve ilgili hissetmediğini fark edebilir. Aslında bu durum gerçekte kişinin ilgisiz olmasından kaynaklı değil, kendi duygusal tepkilerine erişimde zorlandığı için gerçekleşmektedir.
Bir diğer yaygın gösterge, olaylara verilen tepkilerin kişiye göre yetersiz kalmasıdır. Sevinç verici ya da üzücü olaylar karşısında beklenen tepki ortaya çıkmayabilir. Bu ruhsal durumu yaşayan bireyler çoğu zaman bu durumu donukluk, boşluk hissi ya da içsel kopukluk olarak tanımlar. Ayrıca bu sürece bedensel farkındalığın azalması da eşlik edebilir. Kişi yorgunluk, gerginlik ya da rahatlama gibi bedensel sinyalleri ayırt etmede zorlanabilir. Bu durum, duygular ve beden arasındaki bağın zayıflamasıyla ilişkilendirilebilir.
Sonuç
Duygusal uyuşma, çoğu zaman fark edilmeden sürdürülen bir ruhsal hal olarak kendini gösterir. Hissetmemek, gücün ya da sorunsuzluğun göstergesi değildir; aksine zihnin artık bastırdığı duyguları saklamakta zorlandığını gösterme biçimidir. İnsan acıdan kaçmak isterken, sevinçten de uzaklaşabilir. Duygusal uyuşma da bize tam olarak bunu gösteriyor aslında. İnsan zihni taşıyamayacağını düşündüğü yükü duyguların üstüne örttüğü perdeyle bastırabilir fakat bu aynı zamanda hissetmek istediği duygulardan da uzaklaştırabilir. Bu nedenle bu ruhsal hal, görmezden gelinip, bastırılması gereken değil; anlaşılması gereken bir işarettir.
Kaynakça
-
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA Publishing.
-
Van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. New York: Viking.
-
Litz, B. T., Gray, M. J., Bryant, R. A., & Adler, A. B. (2002). Early intervention for trauma: Current status and future directions. Clinical Psychology: Science and Practice, 9(2), 112–134.
-
Taylor, G. J., Bagby, R. M., & Parker, J. D. A. (1997). Disorders of affect regulation: Alexithymia in medical and psychiatric illness. Cambridge: Cambridge University Press.
-
Foa, E. B., Keane, T. M., Friedman, M. J., & Cohen, J. A. (2009). Effective treatments for PTSD: Practice guidelines from the International Society for Traumatic Stress Studies. New York: Guilford Press.
-
Schore, A. N. (2012). The science of the art of psychotherapy. New York: W. W. Norton & Company.
-
Panksepp, J., & Biven, L. (2012). The archaeology of mind: Neuroevolutionary origins of human emotions. New York: W. W. Norton & Company.
