“Erkek adam ağlamaz.”
Bu cümleyi duymadan büyüyen erkek neredeyse yoktur. Ancak bu tür kalıp yargılar nereden geliyor? Aileden mi, toplumdan mı, yoksa izlediğimiz dizilerden mi? Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde izlediğimiz televizyon içerikleri, bize sadece hikâye sunmakla kalmaz, aynı zamanda kim olduğumuzu da şekillendirir.
2000’li yılların başında büyük yankı uyandıran Kurtlar Vadisi, yalnızca bir aksiyon dizisi değil, aynı zamanda bir erkeklik modeli sunan kültürel bir fenomendir.
Bu yazıda, Kurtlar Vadisi dizisi özelinde erkekliğin medya tarafından nasıl “kodlandığını” ve bunun psikolojik etkilerini inceleyeceğiz.
Medyada Hegemonik Erkeklik Temsilleri
Toplumsal cinsiyet araştırmacısı R.W. Connell, toplumda yalnızca bir erkeklik biçiminin kabul gördüğünü ve bu baskın modele “hegemonik erkeklik” adını verdiğini belirtir. Bu model; güçlü, sessiz, duygularını gizleyen ve gerektiğinde şiddete başvuran erkek figürünü yüceltir.
Kurtlar Vadisi‘nde bu kalıp açıkça görünür: Polat Alemdar, duygularını göstermeyen, her durumu kontrol eden, gerektiğinde şiddet kullanan bir karakterdir. Bu figür, yalnızca bir kahraman değil; “gerçek erkek” tanımının somut hali olarak ekranlara yansıtılır.
Sosyal Öğrenme Kuramı ve Medya Etkisi
Albert Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı, insanların yalnızca deneyim yoluyla değil, izleyerek de öğrendiklerini savunur. Bu bağlamda dizilerdeki karakterler, özellikle genç izleyiciler için rol modellerine dönüşür.
Polat Alemdar gibi karakterler, duygularını bastırarak güç kazanan erkekliği temsil ettiğinde; izleyici de bu modeli taklit etmeye başlayabilir. Bu durum, erkek çocuklarda duygularını ifade etmekten utanma, güçsüzlük göstermekten kaçınma gibi davranışlara neden olabilir.
Medya Bir Öğretmense, Ne Öğretiyor?
Medya yalnızca eğlendirmez; aynı zamanda öğretir.
George Gerbner’in Cultivation (Yetiştirme) Kuramı’na göre, düzenli televizyon izleyen bireyler, medyada sunulan gerçekliği kendi hayatlarına taşırlar. Kurtlar Vadisi gibi dizilerde sıkça görülen çatışma, şiddet ve güç gösterileri, izleyicilerin dış dünyaya dair algılarını şekillendirebilir.
Bu tür temsiller, özellikle çocukluk ve ergenlik dönemindeki bireylerde “güçlü olmak için duygusuz ve sert olunmalı” algısını pekiştirir. Medya, bu anlamda bir “sessiz öğretmen” gibi davranarak bireyin kişilik gelişiminde etkili olabilir.
Kimliğin İnşasında Medya Rolü
Medya psikolojisi perspektifinden bakıldığında, bireyler izledikleri içeriklerle kendilik algılarını biçimlendirme eğilimindedir.
Sosyal Kimlik Kuramı’na göre bireyler, kendilerini ait hissettikleri grupların değerlerini içselleştirir. Kurtlar Vadisi dizisi, izleyiciyi “biz ve onlar” ikilemine sürükleyerek, karakterlerle güçlü bir özdeşleşme kurulmasına yol açar. Bu da, dizide sunulan erkeklik normlarının içselleştirilmesini kolaylaştırır.
Bir diğer önemli unsur da duygusal erkek figürlerinin ya hiç olmaması ya da zayıf ve alay edilen karakterler olarak sunulmasıdır. Bu da erkekler için tek bir kabul gören davranış biçimi olduğunu ima eder.
Erkek Karakter Temsilleri Ne Anlatıyor?
-
Polat Alemdar, idealize edilmiş güç ve kontrol figürüdür. Sessizliği, duygusuzluğu ve liderliğiyle “kusursuz erkeklik” modelini temsil eder.
-
Süleyman Çakır, mahalle kültüründen gelen ama yine de duygularını sınırlı şekilde gösteren bir figürdür.
-
Memati Baş, öfkesini kontrol edemeyen ama yine de “sadık adam” olarak sunulan, şiddetiyle var olan bir karakterdir.
Her biri farklı erkeklik biçimlerini temsil etse de ortak noktaları şudur: duygular bastırılır, şiddet meşrulaştırılır, kırılganlık zayıflık olarak görülür.
Sonuç: Medyayı Sorgulamak ve Yeni Temsiller Talep Etmek
Kurtlar Vadisi örneğinde görüldüğü gibi, diziler yalnızca eğlencelik değil; toplumsal cinsiyet rollerini şekillendiren güçlü araçlardır. Erkekliğe dair kalıp yargıların tekrar tekrar medya aracılığıyla sunulması, bireylerin bu kalıpları sorgulamadan içselleştirmesine neden olur.
Ancak çözüm pasif izleyici kalmamakta. Medya psikolojisi çerçevesinde geliştirilecek medya okuryazarlığı bilinciyle, ekranlarda sunulan erkeklik temsillerini sorgulamak; genç bireylerin daha sağlıklı ve çok boyutlu kimlikler geliştirmesine katkı sağlar.
Artık yalnızca güçlü, sert ve duygusuz karakterleri değil; duygularını ifade edebilen, şefkatli erkek figürlerinin de temsil edildiği hikâyelere ihtiyaç duyuyoruz. Çünkü gerçek yaşam, ekranlardaki tek tip kahramanlardan çok daha fazlasıdır…
Kaynakça
• Aktaş, G. (2020). Toplumsal cinsiyet rollerinin televizyon dizilerine yansıması üzerine sosyolojik bir değerlendirme [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Bandura, A. (1986). Sosyal öğrenme kuramı (Y. Kuğuoğlu, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Connell, R.W. (1995). Masculinities.
• Connell, R.W. (1998). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Toplum, kişi ve cinsel politika (C. Soydemir, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Gerbner, G. (1994). Şiddet ve televizyon: Gerbner’in yetiştirme kuramı. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (1), 7–19.
• Myers, D.G. (2014). Sosyal psikoloji (S. Akfırat, Çev., 10. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Olkun, E.O. & Gölcü, A. (2015). How do we draw the picture of violence? The perception of serial film “Kurtlar Vadisi Pusu” by children. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(2), 414–431.
• Sezgin, N. (2006). Bir popüler kültür örneği olarak Kurtlar Vadisi dizisinde erkek kimliğinin sunumu [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi]. Maltepe Üniversitesi Açık Erişim Arşivi.
• Tajfel, H. & Turner, J.C. (2006). Grup içi ve gruplar arası süreçlerde sosyal kimlik kuramı. A. Kağıtçıbaşı (Çev.), Grup Dinamiği: Kuram ve Araştırmalar içinde (ss. 217–232).
