Eski jenerasyonlarda iyi evlat yetiştirmek otoriteyi sağlayabilecekleri her türlü baskı mekanizmalarının kullanılmasını meşru kılan yöntemler makbul görünüyordu. Örneğin anne terliği. Şimdiler de ise yeni nesil ebeveynler iyi evlatlar yetiştirmenin özgür çocuklar yetiştirmekten geçtiğini düşünüyorlar. Öyle ki sözüm ona bu özgür çocuklar herhangi bir sınır olmaksızın canlarının her istediğini yapıyorlar.
Psikoloji biliminin ülkemizde her geçen yıl popülerliğinin artmasıyla beraber birçok kavram hayatımıza girdi. İnsanlar eskiye nazaran çocukluklarının bugünkü kişiliklerine ne denli etki ettiğini, ebeveynlik tutumlarının ve yaklaşımlarının insan psikolojisinde açtığı derin izlerin farkındalar. Bu farkındalık beraberinde “ben onlar gibi olmayacağım, benim çocukluğumda bana yapılmayan ne varsa çocuğuma sunacağım” düşüncesini de getirdi. Geçmişin travmasını çözmek yerine birçok ebeveyn çocukluğundan getirdiği bu yarayı kendi çocuklarında telafi etmek istedi. Bunun sonucunda ise daha büyük bir problemle karşılaştı; kendilerini dinlemeyen, uyumsuz, inatçı ve bir türlü memnun olmayan sınır tanımayan çocuklar.
Ebeveynlerin çocuk yetiştirme sürecinde benimsedikleri eğitim anlayışı ve uyguladıkları tutumlar, çocukların gelişimi üzerinde oldukça belirleyici bir etkiye sahip. Ancak, ebeveynler çoğu zaman iyi niyetle hareket etmelerine rağmen, çocukları için olumsuz sonuçlar doğurabilecek kararlar alabiliyorlar. Bu durum, özellikle çocuklarda ortaya çıkan davranış problemlerini daha da karmaşık hale getirebiliyor. Çocukluk döneminde gözlemlenen bu tür davranışsal sorunlar ilerleyen yaşlarda da artarak devam ediyor.
Otoriter ve İzin Verici Tutumların Zararları
Otoriter ebeveynler katı kurallar ve cezalarla çocuklarını baskılıyor ve bunun sonucunda çocuk korku ve kaygı yaşamaya başlıyor. Öyle ki bu tarz ebeveynler çocuğa uygun olmayan ve çocuğun anlamlandıramadığı yasaklar koyuyor, çocuğa fiziksel ceza verebiliyor, aşırı eleştiriyor, küçümsüyor ve sözlü olarak da şiddete başvurabiliyorlar (GEÇİT, 2025). Araştırmalara göre bu ebeveynlik tutumu ile büyüyen çocukların beyinlerinde, duygusal işlemleme ve düzenlemeden sorumlu bölgelerde farklılıklar gözlemlenmiş aynı zamanda otoriter ebeveynlik tarzının çocukların empati düzeylerini olumsuz etkilediği ve bu durumun saldırgan davranışların artmasına yol açtığı bulunmuştur (GEÇİT, 2025).
Aşırı izin verici tutumu benimseyen aileler ise çocuğa sınır koymakta zorluk yaşamaktadırlar ve çocuk için herhangi bir denetim mekanizması bulunmamaktadır. Sınırları olmayan bir aile ortamında büyüyen çocukta haklılık şeması gelişiyor. İstekleri olmadığında zorbalık ve saldırganlığa başvurabiliyor, kendilerini güvensiz hissedebiliyor, sınırlarını bilmedikleri için sosyal ortamlarda başarısız olabiliyor ve başkalarıyla iş birliği yapmakta zorluk çekebiliyorlar.
Özgürlük ve Dürtüsellik Arasındaki Denge
Erken çocukluk dönemi çocukların bir birey olmanın temellerini attığı ilk dönemdir. Aileden yavaş yavaş ayrışır. Güvenli alanından uzaklaşmaya başlar ve ebeveynlerinden bağımsız beceriler geliştirler. Bu süreçte onlara özgür alan tanınması elbette oldukça önemlidir. Çocuğun özerklik çabasını desteklendiğinde; kendi kararlarını alabilmekte, seçim yapabilmekte, kendi kendini motive edebilmektedir. Ancak sınırsız bir özgürlük günün sonunda çocuğa zarar verir. Çocuktaki dürtüsellik artmasına neden olabilir. Dürtüsellikte iç ve dış uyaranlara karşı kendisi ve sosyal çevresi için oluşabilecek negatif sonuçlar düşünülmeden seri ve plansız davranışlar söz konusudur. Dürtüsellik, saldırganlık ve öfke davranışlarını kapsamakla birlikte plan yapamama ve engellenmeye yönelik toleransın düşüklüğünü de içerisinde barındırmaktadır. Dolayısıyla böyle bir davranış biçimine sahip olan çocuk sosyal hayatında oldukça zorlanacaktır.
Demokratik Ebeveyn Tutumu ve Sağlıklı Sınırlar
Otoriter olan ve aşırı izin verici olan ebeveyn tutumlarının orta noktasında ise demokratik ebeveyn tutumu yer alıyor. Demokratik ebeveyn tutumunda; çocuklar birey olarak kabul edilmekte aile içindeki kararlarda çocuğa söz hakkı verilmekte, çocuğun duygu ve düşünceleri önemsenmektedir. Ayrıca demokratik tutumu benimseyen ebeveynler çocuğa kararlı ve tutarlı davranmaktadırlar. Çocuğa konulan kurallar belirlidir ve yoruma açık değildir. Çocuk kurala uyduğunda alacağı ödülü ve kurala uymadığında ödeyeceği bedeli net bir şekilde bilmektedir.
Geleceğe Hazırlayan Öz Denetim Becerisi
Çocukların sağlıklı bireyler olarak gelişim gösterebilmeleri için çocuğun bireysel ihtiyaçlarını gözeten bir yapı sergilemesi ebeveynlerin tutumlarının bilinçli, tutarlı ve kritik bir önem taşımaktadır. Problem çözme becerilerinin desteklenmesi, çocuklarda öz denetim gelişimini kolaylaştırmaktadır. Erken yaşlardan itibaren gelişim düzeyine uygun görev ve sorumlulukların verilmesi, çocuğun özerklik ve özgüven gelişimini desteklemektedir.
Çocuklara sınır koyarken kullanılan dilin basit, açık ve yaşa uygun olması, aynı zamanda yalnızca yapılmaması gerekenin değil, yapılması istenen alternatif davranışın da sunulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, çocuğun uyum sürecini kolaylaştırmakta ve kural ihlalini azaltmaktadır. Kuralları net, güvenli bir keşif alanı sunmak çocukların psikolojik ve sosyal gelişimine önemli katkılar sağlayacak. Ona sağlanan özgürlük ebeveynlerin çocuklarına güvenli bir çevre sunmaları, keşfetme arzularını desteklemelerin sağlarken koyulan kurallar onu hayata hazırlayacak, onun içsel kontrol geliştirmesine katkı sunacaktır.
Kaynakça
-
Başal, M. T. (2013). Okulöncesi Çocuklarında Gözlenen Davranış Problemleri ile Ailelerinin Anne-Baba Tutumları Arasındaki İlişki. Amasya Üniversitesi , 115-144.
-
GEÇİT, H. K. (2025). Ebeveynlerin Çocuklarına Sınır Koyma Davranışlarına İlişkin Görüşleri . Current Research and Reviews in Psychology and Psychiatry, 23-33.
-
KÖÇER, G. (2021). Is Child Discipline Possible Without Reward and Punishment? . Erzincan University Journal of Social Sciences Institute, 410-429.
-
YANIT, E. (2020). “Çocuğumu Benden Alın!”Sınır Koyma Probleminin Çocuk Merkezli . Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 35-48
