Ebeveynlik, sevgi kadar sorumluluk ve özdenetim de gerektiren bir süreçtir. Anne ve babalar çocuklarını büyütürken aynı zamanda kendi geçmişleri, kaygıları, hayal kırıklıkları ve çözülmemiş duygularıyla da yaşamaya devam ederler. Ancak burada önemli bir nokta vardır. Bir çocuk ebeveynleri hakkında neyi bilmelidir ve neyi bilmek zorunda değildir?
Gelişim psikolojisi açısından çocukların temel ihtiyacı güvenli bağlanmadır. Güvenli bağlanma çocuğun kendisini korunmuş, değerli ve güvende hissetmesiyle oluşur (Bowlby, 1988). Bu güven duygusunun sürdürülebilmesi için ebeveynin duygusal düzenleyici rolü kritik öneme sahiptir. Çocuk, yetişkin dünyasının tüm yükünü taşımak zorunda değildir. Aksine, gelişimsel olarak korunmaya ihtiyaç duyar.
Bu yazıda, çocukların ebeveynleri hakkında bilmek zorunda olmadığı bazı alanları psikolojik çerçevede ele alacağım ve ebeveynlerin farkında olmadan kurabildiği yükleyici cümlelere örnekler vereceğim.
Ebeveynler Arası Yetişkin Çatışmalarının Detayları
Anne ve babanın zaman zaman tartışması doğaldır. Ancak tartışmanın içeriği çocuğun kapasitesini aşabilir. Özellikle “Baban yüzünden bu hale geldik.” veya “Bu evlilik zaten sen doğduktan sonra bitti.” gibi cümleler çocuk için ağırdır.
Çocuklar özellikle erken yaşlarda olayları kendileriyle ilişkilendirme eğilimindedir. Bu nedenle “Ben mi sebep oldum?” düşüncesi sık görülür. Sürekli ve yoğun çatışmaya maruz kalmak çocukta kaygı ve davranış problemleri riskini artırmaktadır (Cummings & Davies, 2010). Çocuğun bilmesi gereken şey çatışmanın içeriği değil, ebeveynlerin durumu yönettiği mesajıdır.
Maddi Kaygıların Panik Düzeyinde Paylaşılması
Gerçekçi olmak önemlidir; fakat kontrol kaybı mesajı vermek çocuğun güven algısını zedeler. “Paramız bitti, ne yapacağımızı bilmiyorum.” veya “Bu gidişle evsiz kalacağız.” gibi cümleler risklidir.
Çocuk için ebeveyn, düzen sağlayan figürdür. Ebeveynin çaresizlik mesajı vermesi temel güven duygusunu sarsabilir (Bowlby, 1988). Bunun yerine “Şu an bazı ekonomik zorluklar var ama çözüm bulmak için uğraşıyoruz.” mesajı daha koruyucudur.
Ebeveynin Geçmiş Travmalarının Ham Biçimde Aktarılması
Ebeveyn kendi çocukluğunda ihmal, şiddet ya da yoğun travma yaşamış olabilir. Ancak “Benim annem bana hiç sevgi göstermedi, sen bari beni anla.” veya “Hayatım boyunca kimse yanımda olmadı, tek dayanağım sensin.” tarzında ifadeler çocuğu duygusal olarak ebeveynleştirebilir.
Bu noktada çocuk, ebeveynin duygusal düzenleyicisi rolüne geçer. Literatürde bu durum parentification olarak tanımlanır ve uzun vadede kaygı, suçluluk ve sınır problemleriyle ilişkilendirilir (Hooper, 2007). Çocuk bakım veren değil, bakım alandır. Ebeveynin terapi ihtiyacı çocuğun sorumluluğu değildir.
Yetişkinlere Ait Karmaşık Sırlar
Ahlaki olarak karmaşık ilişkiler, sadakat meseleleri ya da aile içi gizli çatışmalar çocuğun gelişim düzeyini aşabilir. Özellikle “Ailemizle ilgili gerçekleri büyüyünce anlayacaksın.” veya “Annen aslında sandığın gibi biri değil.” şeklindeki ifadeler yıkıcı olabilir.
Bu tür sır ortaklıkları çocuğu yetişkin pozisyonuna iter. Çocuk, ebeveynle eş düzey bir ittifak kurmak zorunda bırakılmamalıdır. Bu durum bağlanma güvenliğini zedeleyebilir ve sadakat çatışmasına yol açabilir (Cummings & Davies, 2010).
Fedakârlık Yükünü Çocuğa Hissettirmek
Bazı cümleler ilk bakışta masum görünse de çocuğun benlik gelişimine zarar verebilir. “Senin için katlanıyorum.”, “Bu evlilik sen olmasan bitmişti.” Bu mesajlar çocuğa bilinçdışı bir borç yükler. Çocuk, ebeveyninin mutluluğundan sorumluymuş gibi hissedebilir. Uzun vadede bu durum aşırı uyum, sınır koyamama ve suçluluk temelli ilişki örüntülerine yol açabilir (Hooper, 2007).
Sonuç
Çocukların ebeveynleri hakkında bilmesi gereken en temel şey; sevildikleri, güvende oldukları ve korunacaklarıdır. Sağlıklı bir aile yapısında şeffaflık önemlidir ancak bu şeffaflık gelişimsel filtrelerden geçirilmelidir. Çocuğa yaşına uygun, sade ve güven veren bilgiler sunulmalıdır. Yetişkinlere ait ekonomik kaygılar, evlilik çatışmaları, travmatik geçmişler ve karmaşık sırlar çocuğun gelişimsel yük kapasitesini aşabilir.
Ebeveynlik yalnızca gerçeği söylemek değil, gerçeği çocuğun gelişim düzeyine uygun biçimde filtreleyebilmektir. Her şeyin bilinmesi gerekmez. Bazen en koruyucu tutum, çocuğun taşıyamayacağı yükleri onun omuzlarına bırakmamaktır.
Kaynakça
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. New York, NY: Basic Books.
Cummings, E. M., & Davies, P. T. (2010). Marital conflict and children: An emotional security perspective. New York, NY: Guilford Press.
Hooper, L. M. (2007). The application of attachment theory and family systems theory to the phenomenon of parentification. The Family Journal, 15(3), 217–223. https://doi.org/10.1177/1066480707301290
