Suça Sürüklenen Çocuklar

Günümüzde suça sürüklenen çocukların sayısı artmış durumda; son olaylarda da pek çok örneğine rastlanıldı. Peki, suça sürüklenen çocuk kavramı bireysel bir sorun mudur? Çocukların suça sürüklenmesi yalnızca bireysel bir sorun değildir. Suça sürüklenen çocuk; aile, eğitim, çevre, psikoloji, akranlar gibi pek çok etkenin sorumluluğunu barındıran bir olgudur. Çocukların suça yönelmesi çoğu zaman bilinçli bir tercih olmaktan ziyade riskli yaşam koşulları, ihmal, travma ve sosyal yetersizliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle çocuk suçluluğu kavramı yerine sıklıkla “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kullanılmakta ve çocuğun korunması gereken bir birey olduğu vurgulanmaktadır. Hukuki ve psikolojik literatürde suça sürüklenen çocuk, suç işlediği iddia edilen veya suça yönelen 18 yaş altı çocuklar için kullanılan bir kavramı ifade etmektedir. Psikolojik açıdan değerlendirildiğinde suça sürüklenen çocukların çoğunda davranış sorunları, dürtü kontrol güçlükleri, travma geçmişi ve düşük benlik saygısı gibi özelliklerin sık görüldüğü belirtilmektedir.

Çocukların suça sürüklenmesinde psikolojik faktörler önemli yer tutmaktadır. Bir çocuğun çocukluğunda yaşamış olduğu travmalar, hayatının ilerleyen zamanlarında büyük sorun teşkil etmesine zemin hazırlamaktadır. Suça sürüklenen çocukların çoğunda davranış sorunları, dürtü kontrol güçlükleri, travma geçmişi ve düşük benlik saygısı gibi özelliklerin psikolojik olarak da sık görüldüğü belirtilmektedir. Travma sonrası stres bozukluğu yaşayan çocukların da öfke kontrolü güçlüğü yaşamaları ve riskli davranışlara yönelme eğilimi daha yüksekti.

Suç Psikolojisi Nedir?

Suçluluk psikolojisi veya suçluluk, bireyin geçmiş veya mevcut bir olaya veya davranışa ilişkin suçluluk, pişmanlık, utanç veya mahcubiyet gibi duygular yaşamasıyla ortaya çıkan psikolojik durumdur.

Suçluluk duygusu, kişinin karşısındakinin olumsuz etkilenmesini veya zarar görmesini sağladığı bir şeyden dolayı kendini sorumlu hissetmesi ve bu durumu içselleştirmesini içeren bilinçli bir duygudur. Kişinin davranışlarını değerlendirmesinde etkili olabilir, zihinsel ve duygusal açıdan rahatsızlık yaratabilir.

Suçlu psikolojisi vicdana, ahlaki kurallara veya kişisel standartlara dayandırılabilir. Suçluluk, zaman zaman kişinin hatalarından ders almasına ve gelecekte daha saygılı veya ahlaki davranmasına yardımcı olabilir. Ancak suçluluk aşırı ve uygunsuz olduğunda çeşitli sıkıntılara, kaygı (anksiyete) veya depresyon gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir (Yücel, 2024).

Suçluluk psikolojinin birden fazla nedeni olabilir. Bilişsel çarpıtmalar, kişinin kendisi veya başkaları hakkında yanlış veya olumsuz inançlara yol açan mantıksız veya abartılı düşünceleridir. Her zaman suçlu olduğunu düşünmek, mükemmel olması gerektiğine inanmak, diğer insanların ne düşündükleri hakkında varsayımlar yapmak veya her şeyi kontrol edebileceğini düşünmek gibi inançlar bilişsel çarpıtmalara örnektir.

Sosyal normlar belirli bir durumda veya grupta insanların nasıl davranması gerektiğini yöneten beklentiler veya kurallardır. Suçluluk duygusu kültürel, dini, ailevi veya mesleki normlara uymama sonucunda oluşabilir. Ahlaki duygular insanları ahlaki değerlerine veya ilkelerine göre hareket etmeye motive eder. Kişi vicdan, şefkat veya bütünlüğüne aykırı davrandığı için suçluluk duyabilir. Kişinin kendine verdiği değer, saygı ve sevgiye layık hissetme derecesi benlik saygısı olarak tanımlanıyor. Kişi kendisinin veya başkalarının önemsediği standartları karşılamadığı için de suçluluk duyabilir. Bu sebepler suçluluk psikolojinin nedenleri arasında bulunmaktadır.

Suçluluğun Önlenmesi Kavramı

Suç önleme kavramı, suçun meydana gelmesinden sonra müdahale etmek yerine, suçun ortaya çıkmasını engellemeye yönelik önceden alınan tedbirleri ifade etmektedir. Bu yaklaşımda asıl amaç, suç gerçekleştikten sonra cezalandırma yoluna gitmekten ziyade, suçun oluşmasına neden olan şartları ortadan kaldırarak suçun meydana gelmesini önlemektir. Bu nedenle suç önleme, yalnızca güvenlik güçlerinin görev alanı olarak değil, toplumun farklı kurumlarının birlikte yürütmesi gereken kapsamlı bir süreç olarak değerlendirilmektedir (Kızmaz, 2019).

Suç önleme anlayışının temelinde, suç davranışlarının belirli nedenlere bağlı olarak ortaya çıktığı düşüncesi yer almaktadır. Bu nedenler arasında bireylerin yaşadığı sosyal çevre, ekonomik koşullar ve eğitim düzeyi gibi faktörler önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle yoksulluk, işsizlik, eğitime erişimde yaşanan sorunlar ve sosyal uyumsuzluk gibi durumların suç davranışını artırabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle suç önleme çalışmalarında, bireylerin yaşam koşullarını iyileştirmeye yönelik sosyal politikaların geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır (Kızmaz, 2019).

Suç önleme kavramı aynı zamanda bireyin yaşadığı çevrenin düzenlenmesini de içermektedir. Fiziksel çevrede yapılan düzenlemeler, suç fırsatlarının azaltılmasına katkı sağlayabilmektedir. Örneğin, sokakların daha iyi aydınlatılması, güvenlik önlemlerinin artırılması ve toplumun suç konusunda bilinçlendirilmesi gibi uygulamalar suçun önlenmesine yardımcı olabilecek yöntemler arasında gösterilmektedir. Bu bağlamda suç önleme, yalnızca bireysel davranışların kontrol edilmesiyle sınırlı kalmayıp, çevresel düzenlemeleri de kapsayan geniş kapsamlı bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır (Kızmaz, 2019).

Bunun yanı sıra suç önleme anlayışı, proaktif yaklaşım olarak tanımlanmaktadır. Proaktif yaklaşım, suç meydana geldikten sonra müdahale etmek yerine, suçun ortaya çıkmasını engelleyecek önlemleri önceden almayı hedeflemektedir. Bu nedenle özellikle risk grubunda bulunan çocuk ve gençlerin erken dönemde belirlenmesi ve desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Eğitim, sosyal destek ve rehberlik hizmetlerinin erken yaşlarda sağlanması, suç davranışlarının gelişmesini önlemede etkili yöntemler arasında yer almaktadır (Kızmaz, 2019).

Suç önleme kavramı aynı zamanda toplumda güvenli bir ortam oluşturmayı amaçlamaktadır. Toplumda güven duygusunun artması, bireylerin kendilerini daha güvende hissetmelerine ve sosyal yaşamın daha sağlıklı bir şekilde sürdürülmesine katkı sağlamaktadır. Bu nedenle suç önleme politikalarının yalnızca kısa vadeli çözümler üretmek yerine, uzun vadeli planlamalar doğrultusunda yürütülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu tür planlamalar sayesinde toplumda huzur ve güven ortamının güçlendirilmesi mümkün olabilmektedir (Kızmaz, 2019).

Suç önleme çalışmalarının başarılı olabilmesi için kurumlar arası iş birliğinin sağlanması da önemli bir unsur olarak görülmektedir. Polis teşkilatı, eğitim kurumları, sosyal hizmet kuruluşları ve yerel yönetimler arasında kurulacak iş birliği, suçun önlenmesine yönelik çalışmaların daha etkili olmasını sağlayabilmektedir. Bunun yanında toplumun bilinçlendirilmesi ve bireylerin suç önleme sürecine aktif katılım göstermesi de önemli bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Vatandaşların suç konusunda duyarlı olması ve şüpheli durumları ilgili kurumlara bildirmesi, suçun önlenmesine katkı sağlayan davranışlar arasında yer almaktadır (Kızmaz, 2019).

Suç önleme kavramı, yalnızca suçluların cezalandırılmasına odaklanan bir yaklaşım değil; suçun oluşmasına neden olan sosyal, ekonomik ve çevresel faktörleri ortadan kaldırmayı hedefleyen kapsamlı bir süreç olarak ele alınmaktadır. Bu süreçte erken müdahale, eğitim, çevresel düzenleme ve kurumlar arası iş birliği gibi unsurların birlikte uygulanmasının suç oranlarının azaltılmasında önemli bir rol oynadığı ifade edilmektedir (Kızmaz, 2019).

Suçun Önlenmesine Yönelik Öneriler

Suç eğilimlerinin temelleri çoğu zaman çocukluk döneminde atılmaktadır. Bu nedenle erken yaşta risk faktörlerini azaltmaya yönelik çalışmalar büyük önem taşır. Sağlıklı bağlanma ilişkilerinin geliştirilmesi, duygusal düzenleme ve öfke kontrolü becerilerinin öğretilmesi, riskli çocuklara psikolojik destek sağlanması bununla birlikte erken müdahale, ileriki yaşlardaki suç davranışlarını önemli ölçüde azalttığını göstermektedir (Farrington, 2007). Ebeveynlere etkili disiplin yöntemleri öğretilmeli, şiddet içeren ebeveyn tutumları azaltılmalı, aile içi iletişim güçlendirilmelidir. Otoriter ya da ihmal edici ebeveynlik tarzlarının suç davranışını artırabileceği bilinmektedir. Okullarda sosyal beceri eğitimleri verilmeli, akran zorbalığı önlenmeli ve rehberlik servisleri aktif çalışmalıdır. Psikolojik danışmanlık, mesleki eğitim programları, sosyal uyum destekleri rehabilitasyon programları suçun tekrarını azaltmada etkilidir. Sonuç olarak suçluluğun önlenmesi, tek bir kurumun değil; aile, okul, sosyal politika ve adalet sisteminin birlikte çalışmasını gerektiren çok boyutlu bir süreçtir. Erken müdahale, eğitim ve sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi suç oranlarının düşürülmesinde en etkili yöntemler arasında yer almaktadır.

Sonuç

Suça sürüklenen çocuklar olgusu, bireysel bir sapmadan ziyade toplumsal bir sistemin aksayan yönlerini yansıtmaktadır. Çocuğu suçlu olarak yaftalamak yerine, onu bu sürece iten çevresel ve psikolojik dinamikleri anlamak, kalıcı çözümler üretmenin ilk adımıdır. Erken çocukluk döneminden itibaren sunulacak olan nitelikli eğitim, güvenli aile ortamı ve proaktif sosyal politikalar, çocukların suça sürüklenmesini engelleyerek daha sağlıklı bir toplum yapısının inşasına olanak sağlayacaktır.

Kaynakça

• Akbağ, M., & İmamoğlu, S. E. (2010). Cinsiyet ve bağlanma stillerinin utanç, suçluluk ve yalnızlık duygularını yordama gücünün araştırılması. Studies, 1(3), 145–166.

• Farrington, D. P. (2007). Childhood risk factors and risk-focused prevention. Oxford University Press.

• GoodTherapy (2023). Therapy for Guilt, Overcoming Guilt.

• Hawkins, J. D., Catalano, R. F., & Arthur, M. W. (2002). Promoting science-based prevention in communities.

• Kızmaz, Z. (2019). Suç Nasıl Önlenebilir? Bütüncül Bir Model Gereksinimi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (46), 285-307.

• Loeber, R., & Farrington, D. P. (2000). Serious and violent juvenile offenders.

• Patterson, G. R., Reid, J. B., & Dishion, T. J. (1992). Antisocial boys.

• Psychology Today (2023). Guilt.

• Rutter, M., Giller, H., & Hagell, A. (1998). Antisocial behavior by young people. Cambridge University Press.

• Sherman, L. W. et al. (1997). Preventing crime: What works, what doesn’t, what’s promising. U.S. Department of Justice.

• Smith, J. (2023). Guilt makes a heavy burden. Don’t let it drag you down. Healthline.

• Verywell Mind (2023). Guilt Complex: Definition, Symptoms, Traits, Causes, Treatment.