Aşk, günlük hayatta çoğu zaman yüceltilen ve romantize edilen bir deneyim olarak karşımıza çıkar. Ancak bazı durumlarda aşk, romantik olmaktan çok psikolojik bir çözümlemeye ihtiyaç duyar. Masumiyet Müzesi, yalnızca bir aşk romanı değil; aynı zamanda saplantının aşka olan etkisini de ele alan derin bir yayındır. Kemal’in Füsun’a olan aşkı klasik anlamda bir bağlılık değildir. Giderek yoğunlaşan, nesnelerle özdeşleştirilen bir psikolojik örgütlenmedir.
Aşk mı, Saplantı mı?
Kemal’in Füsun’a olan duyguları, yoğun bir aşk olarak gözükmektedir. Ancak derinlemesine incelendiğinde nesnelere kadar taşınan bu aşk, obsesif özellikler taşır. 4213 adet izmaritin saklanması, yalnızca hatıra boyutu değildir. Burada karşımıza çıkan şey, kaybı tolere edemeyen bireyin, nesneler aracılığıyla bu ilişkiyi sürdürme çabasıdır. Psikodinamik perspektif ile değerlendirildiğinde bu durum, “nesne ilişkileriyle” ilişkilendirilebilir. Birey, sevilen kişi fiziksel olarak orada olmadığında o kişinin zihinsel temsilini sağlıklı bir şekilde sürdüremez ve dolayısıyla çözümü nesnelerde arar. Kemal için biriktirmiş olduğu 4213 adet izmarit, Füsun’un fiziksel olarak orada olmayışı ile başa çıkmanın bir yoludur (Fisher et al., 2005).
Nesne İlişkileri Kuramı ve Füsun’un Temsili
Nesne ilişkileri kuramı, Winnicott ve Klein tarafından geliştirilmiştir. Bu kurama göre, bireyler yoğun duygular besledikleri kişileri yalnızca dış dünyalarında taşımazlar. Bu kişileri, iç dünyalarında da özel bir yere koyarak içsel olarak taşımaya devam ederler. Bu kurama göre, sağlıklı bir psikolojik yapıda bu içsel temsiller, tutarlı bir bütün şeklinde işlemelidir (Winnicott, 1953).
Kemal’in durumu değerlendirildiğinde Füsun, içsel veya dışsal bir temsil olmaktan çıkıp, idealize edilmiş donuk bir imgeye dönüşmüştür. Bu durumda aşk, sağlıklı ilerleyen karşılıklı ilişki durumundan sapar ve kişinin tek başına deneyimlediği bir içsel temsile dönüşür. Kemal, Füsun’u zihninde yarattığı şekilde yoğun bir saplantı ile sevmektedir.
Aşkın Nesneleşmesi: Hatıralar Üzerinden İlişki Kurmak
Kemal’in Füsun’a ait biriktirdiği eşyalar, aşkın nesneleşmesinin en somut örneği olarak karşımıza çıkmaktadır. Erişilemeyen kişiyle kurulamayan ilişki, onun eşyalarıyla kurulur. Bu durum psikoloji literatüründe “displacement” olarak adlandırılır.
Nesneler, yalnızca hatıra boyutuyla kalmaz. Aynı zamanda duygusal regülasyon için bir araç haline de gelir. Kemal için de bu nesneler, Füsun’un yokluğunda duygusal regülasyon için kullandığı birer araçtır. Biriktirilen her bir izmarit, Kemal için geçmişe yönelik duygusal bir temas noktası haline gelmiştir.
Aşkın Patolojik Sınırları
Masumiyet Müzesi, aşkın her zaman iyileştirici bir deneyim olmadığını birçok somut örnekle gözler önüne serer. Aşk, bazen iyileştirici etkisinden çok bireyin psikolojik bütünlüğünü zorlayan bir duruma evrilebilir ve kişinin yaşam kalitesini düşürebilir.
Aşk Acısının Anatomisi
Aşk, yalnızca duygusal bir deneyim değildir. Nörobiyolojik ve psikodinamik süreçler de oldukça etkilidir. Yoğun duygular beslenen kişiyle bir ayrılık yaşandığında, beyindeki ödül sistemiyle ilgili dopamin döngüsü kesintiye uğrar. Ek olarak stres sistemi de aktif olur. Dolayısıyla ortaya yoksunluk benzeri bir durum çıkar; kişi hem psikolojik hem de fiziksel olarak “çekilme” belirtilerine benzer belirtiler yaşar. Kemal’in Füsun’a olan aşkı incelendiğinde, bağımlılık benzeri çekilme belirtileri yaşatan bir tablo görülmektedir. İzmaritler, Füsun’la ilgili hatıralar; aslında bu bağı sürdürme ve yoksunluğu giderme çabasıdır. Ancak bu bağ, iyileşmek yerine kronikleşerek devam eder. Sonuç olarak aşk, sağlıklı bir duygusal deneyim olmaktan çıkarak kişiye zihinsel ve bedensel olarak etki eden bir duruma dönüşür (Fisher et al., 2005).
Sonuç
Masumiyet Müzesi’nde yaşanan aşk, aşkın psikolojik sınırlarına da vurgu yapan bir anlatıdır. Kemal’in Füsun’un yokluğunda duyduğu derin sevgi ve özlemin zamanla nasıl saplantıya dönüşebileceğini, bağlılığın ise nasıl bağımlılığa evrilebileceğini gösterir. Aşkın 4213 izmarit hali, aslında sevilen kişinin kaybını kabullenememenin bir sonucudur. Kişi, kabul edemediği duyguları ve durumları bu nesneler aracılığıyla dindirmeye çalışırken aynı zamanda bu iyileşme sürecini besleyerek uzatmış olur. Masumiyet Müzesi, aşkın yalnızca güzel yanlarına ışık tutmaz. İnsan zihninin kayıp karşısında ne tür savunmalar geliştirdiğine ve bazen de nasıl takılı kaldığına dair de açıklık getirir. Aşk, doğru yaşandığında iyileştirici ve dönüştürücü bir deneyim olabilir. Ancak takıntı boyutuna dönüşürse, bireyi yoran ve yıpratan bir sürece dönüşebilir.
Kaynakça
Fisher, H. E., Aron, A., & Brown, L. L. (2005). Romantic love: An fMRI study of a neural mechanism for mate choice. The Journal of Comparative Neurology, 493(1), 58–62. https://doi.org/10.1002/cne.20772
Winnicott, D. W. (1953). Transitional objects and transitional phenomena: A study of the first not-me possession. International Journal of Psychoanalysis, 34, 89–97.
