Çevremiz benlik algımızı şekillendiren, hatta kim olduğumuzu belirleyen en önemli etkenlerdendir. Peki, çevremizde en yakınımızda en çok vakit geçirdiğimiz 5 kişinin toplamı kadar mıyız? Aslında böyle bir genelleme vardır. Bu genellemeyi güçlendiren ve altında yatan sebep ise insanların davranışlarının çevresine göre şekillenmesidir. İnsanların hayata bakış açısı, benlik kavramları ve kendilerine verdikleri değer de çevresel faktörlere, yaşadıkları topluma göre şekillenir. Bireylerin bazı durumlara karşı normallik algısı, neyi normal kabul ettikleri bile yaşadığı kültüre göre değişim gösterir. Bu etkiler içselleşir ve yaşamsal şemalarımızı oluşturur. Sosyal çevremiz bizi bu kadar etkilediği halde kişiliğimizi bütünüyle değiştirmez. Yalnızca davranışlarımızı ve hayata bakış açımızı şekillendirebilir.
Sosyal çevremiz benliğimizi nasıl şekillendirir? Bu soruya açıklık getirirken sosyal öğrenme kuramı önemli bir yer kaplar. Bireyler yalnızca kendi yaşamı süresince deneyimlediği durumlar değil, gözlem yoluyla da öğrenir. Yakın çevremizdeki kişilerin, ebeveynlerimizin ve arkadaşlarımızın nasıl iletişim kurdukları zamanla bizim iletişim şeklimizi şekillendirir. Bir süre sonra bu iletişim şeklini, bu davranışları farkında olmasak da benimseriz. Örneğin, çok sık görüştüğümüz yakın arkadaşımızla bir süre sonra birbirimize benzemeye başlarız. Bazı kelimeler ya da bir duruma verdiğimiz tepkiler, cevaplar benzer olmaya başlar. En çok da kendimize yakın hissettiğimiz, kendimize benzer görüşlere sahip olduğunu düşündüğümüz yakın arkadaşımızla daha çok birbirimize benzeme olasılığımız yüksektir. Çevremizdeki insanların hayattaki başarıları bile zamanla bizim başarılı olma olasılığımızı etkileyebilir. Çevremizde en yakın beş kişi başarısızsa, bizim de başarılı olma olasılığımız düşebilir. Bunun sebebi ise bizim de beklentilerimizi ve hedeflerimizi ona göre şekillendirmemizden kaynaklanmaktadır.
Örneğin, başarıyı önemsiz gören ya da başarmayı zor bulan kişilerle sürekli iletişim halinde olmak, bizim hem motivasyonumuzu azaltır hem de düşünce şeklimizi değiştirir. Ya da başarmanın önemli olduğunu düşünen ve başarıya ulaşmak için sürekli araştırma yapan, yeni hedefler belirleyen kişilerle sürekli iletişim halinde olursak, sürekli gelişim ve başarı için yeni hedefler belirleriz. Birbirimizden sürekli bir şeyler öğreniriz ve başarılı olma olasılığımız artabilir. Bu yüzden çevremizde tuttuğumuz bireylerin yaşam tarzları, hayata bakışları ve başarıları çok önemlidir. Bu sebeple de nasıl bir birey olmak istediğimiz kadar, nasıl kişilerle arkadaşlık ettiğimiz de çok önemlidir. Kendi gelişimimiz için, gelişimimize katkı sağlayan, başarıya teşvik eden sosyal çevre oluşturmak, başarılı olma olasılığımızı arttırır.
Bandura, Ross ve Ross’un (1961) araştırmasına göre, kişiler yakın çevrelerindeki diğer kişilerin davranışlarını gözlemleyerek yeni davranışlar öğrenebilir ve davranışlarını şekillendirebilir. Araştırmacılar, çalışmalarında şu ifadeyi kullanmıştır: “Deneklerin saldırgan davranışlarını, modellerin sergilediği yeni davranış örüntülerine açıkça benzeyen biçimlerde ortaya koymaları, taklit yoluyla öğrenmenin gerçekleştiğine dair çarpıcı kanıtlar sunmaktadır.” (Bandura, Ross ve Ross, 1961, s. 580) Bu araştırma bize aslında sosyal çevremizin, gözlemlerimizin hayatımızı şekillendirdiğini göstermektedir. Her birey kendi potansiyelinin en iyi haline ulaşmak için gelişimine katkı sağlayan sosyal ilişkiler kurmalıdır. Olmasını istediğimiz kişilerle ilişkiler kurmak bize ilham verebilir ve hedeflerimize ulaşmamızı kolaylaştırabilir.
Kaynakça
- Bandura, A., Ross, D., & Ross, S. A. (1961). Transmission of aggression through imitation of aggressive models. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 63(3), 575–582. https://doi.org/10.1037/h0045925
