Sabah antrenmanınızı bitirdiniz. Spor salonunun aynasına bakıyor ve yine aynı cümleyi kuruyorsunuz: “Hâlâ çok küçüğüm.” Çevrenizdekiler sizi disiplinli biri olarak tanıyor. Antrenmanı aksatmıyor, öğünlerini saatine göre yiyor, hafta sonu planlarını bile programınıza göre yapıyorsunuz. Dışarıdan bakınca bu düzen bir başarı hikâyesi gibi görünüyor. Peki, içeriden bakınca da öyle mi? Disiplin ile takıntı arasındaki çizgi, çoğu zaman kaç saat antrenman yapıldığıyla değil, o antrenmanın kişiye ne hissettirdiğiyle çizilir. Kas dismorfisi tam da bu çizginin silikleştiği yerde ortaya çıkar. Türkçe literatürde “bigoreksiya” olarak da anılan bu durum, bireyin kas kütlesini artırmayı takıntı hâline getirdiği bir vücut dismorfik bozukluğu türü olarak tanımlanır (Devrim & Bilgiç, 2018). Kişi kaslı olduğu hâlde bedenini fazla küçük, zayıf ya da yetersiz görür; bu yüzden zaman zaman “ters anoreksiya” da denmiştir (Cranswick, 2020). Burada belirleyici olan kasın gerçek miktarı değil, aynadaki görüntünün zihinde nasıl işlendiğidir. Bir bedenin gerçekte ne kadar kaslı olduğu ile kişinin kendini nasıl gördüğü birbirinden bağımsız ilerleyebilir. Peki, çok çalışan herkes bu tabloya mı giriyor? Hayır. Hedefi olan, programına bağlı bir sporcu da haftada beş gün salona gidebilir. Ayrımı yapmaya yardımcı olan şey miktar değil, eşlik eden tablodur. Cranswick (2020), kas dismorfisi olan kişilerin antrenmanı iş ya da sosyal etkinliklerin önüne koyabildiğini, kas kazanımı için öğünlerini katı bir şekilde belirli aralıklarla yiyebildiğini ve bu düzen bozulduğunda kaygı ve duygusal sıkıntı yaşadığını aktarıyor. Başkaları “yeterince kaslısın” dese de içteki cümlenin değişmemesi de bu tabloya eklenebilir. Bu sorular bir tanı koymaz, ama “Bu bir alışkanlık mı, yoksa beni yöneten bir şey mi?” diye sormak için iyi bir başlangıçtır. Zaten tanı koymak da kolay değil: Farklı yöntemler kullanılıyor ve eldeki anketler çoğunlukla sağlam bir tanıdan çok ilişkili belirtileri ölçüyor (Cranswick, 2020). Peki, neden artıyor? Tek bir neden yok ama araştırmalar ortak noktalara işaret ediyor.
Medyadaki erkek görüntüleri zamanla daha iri ve daha yağsız hâle geldi; sosyal medyada fit bedenlere bakmak, kaslı olma takıntısını artırabiliyor. Aileden ve çevreden gelen karşılaştırmalar ve yorumlar da baskıyı büyütebiliyor (Cranswick, 2020). Bazı araştırmacılar bir “erkeklik krizi”nin de payı olabileceğini düşünüyor: Erkekliğin ne yaptığınla değil, nasıl göründüğünle ifade edildiği bir kültürde kaslı beden, güçlü bir sembole dönüşüyor (Cranswick, 2020). Güney Avustralya Üniversitesi’nin duyurduğu bir çalışma sosyal medyanın rolüne dair ilginç bir ayrıntı veriyor. Yaklaşık yüz genç erkekle yapılan çevrimiçi ankette katılımcıların hepsi ünlü, moda ve fitness içeriklerine baktı. Katılımcılar arasında dismorfisiyle anlamlı ilişki yalnızca bu platformlarda alınan etkileşimle yani beğeni ve yorumlarla ortaya çıktı (University of South Australia, 2024). Sorunun başlangıcı; ideal bedeni izlemekten çok, kendi bedeninin onay görüp görmediğini sürekli ölçmeye başlamak olabilir. Rakamlar konusunda temkinli olmak gerekiyor. ABD ve Kanada’da 15-35 yaş arası 1.488 erkekle yapılan bir çalışmada olası kas dismorfisi oranı yüzde 2,8 bulundu (Ganson ve ark., 2025). Ağırlık çalışan erkeklerde ise önceki çalışmalar yüzde 13,6 ile 44 arasında değişen oranlarla bildirildi. Bu farklılık aslında; kimin ölçüldüğü ve neyin ölçüt alındığına göre sonucu değiştiğini gösteriyor. Bu yüzden yüksek bir ölçek puanı da klinik tanıyla aynı şey değil. Elimizdeki veriyle “herkes yaşıyor” demek de, “çok nadir” demek de mümkün değil. Sorunun gerçek olduğu ve çoğu zaman gözden kaçtığı ise açık. Türkiye’den gelen bulgular da tablonun benzer olduğunu düşündürüyor. Türkiye’de yaşayan 18-30 yaş arası 500 erkekle yapılan bir çalışmada kas dismorfisinin egzersiz bağımlılığını artırdığı, benlik saygısının bu ilişkide aracı rol oynadığı görüldü (Akkurt Yalçıntürk ve ark., 2026). Samsun’da en az üç yıldır vücut geliştirme yapan 100 erkekle yürütülen bir yüksek lisans çalışmasında ise ergojenik destek ürünlerini sık kullananlarda kas yoksunluğu puanlarının daha yüksek olduğu bulundu (Çağlayan, 2019). Bu bulgular, kas dismorfisinin yalnızca bir görünüş meselesi olmadığını, benlik saygısı, egzersiz davranışı ve madde kullanımıyla iç içe geçebildiğini hatırlatıyor.
Peki, neden yardım aranmıyor? Kas dismorfisi olan biri için sorun çoğu zaman sorun gibi görünmez. Antrenman yapmak övülür, kaslı olmak ödüllendirilir, “daha fazla çalış” demek motivasyon sayılır. Erkeklerin görünüşleri konusunda kaygı duymasının ve duygularını paylaşmasının hâlâ tabu sayılması da tabloyu daha görünmez kılıyor (Cranswick, 2020). Düşük benlik saygısı, depresyon ve egzersiz ile beslenmeye yönelik obsesif-kompulsif davranışlar, bu duruma sık eşlik eden unsurlar arasında (Cranswick, 2020). Tedavi araştırmaları sınırlı; yine de bir derlemeye göre bilişsel davranışçı terapi, düşünceleri yeniden yapılandırma ve aile terapisi yararlı olabilir (Cranswick, 2020). Antrenörler ve çevre de şu yollarla fark yaratabilir: Birinin vücuduna dair yorumlardan kaçınmak, yaralıyken ya da hastayken antrenman baskısı yapmamak, dinlenmeyi antrenmanın parçası olarak normalleştirmek ve programı hayatının geri kalanını sıkıştıran birine yargılamadan, merakla yaklaşmak.
Spor, ruh sağlığı için en güçlü araçlardan biri. Bu yazı sporu sorgulamak için değil, ona hangi gözle baktığımızı sorgulamak için yazıldı. Disiplin sizi büyütür; takıntı ise sizi küçülttüğü hâlde hep daha fazlasını ister. Aynadaki görüntü belki hiç değişmedi. Değişmesi gereken, o görüntüye bakan gözdür. Bu satırlarda kendinizi ya da sevdiğiniz birini tanıdıysanız, bir klinik psikolog ya da psikiyatristle konuşmak zayıflık değil, atabileceğiniz en akıllıca adımlardan biri olabilir.
Kaynakça
-Akkurt Yalçıntürk, A., Yılmaz, A. K., & Karadaş, İ. İ. (2026). The mediating role of self-esteem in the effect of muscle dysmorphia on exercise dependence. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences, (30), 564–577. https://doi.org/10.38079/igusabder.1661067
-Cranswick, I. (2020). Muscle dysmorphia: Why are so many young men suffering this serious mental health condition? The Conversation. https://theconversation.com/muscle-dysmorphia-why-are-so-many-young-men-suffering-this-serious-mental-health-condition-147706
-Çağlayan, D. (2019). Vücut geliştirme sporu ile ilgilenen kişilerde kas yoksunluğu belirtilerinin incelenmesi: Samsun ili örneği (Tez No. 554247) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
-Devrim, A., & Bilgiç, P. (2018). Bigoreksiya: Vücut dismorfik bozukluğu mu, yeme bozukluğu mu? Sağlık Bilimleri Dergisi, 27(1), 64–69. https://jhs.erciyes.edu.tr/ckfinder/userfiles/files/11_asli_devrim(2).pdf
-Ganson, K. T., Mitchison, D., Rodgers, R. F., Murray, S. B., Testa, A., & Nagata, J. M. (2025). Prevalence and correlates of muscle dysmorphia in a sample of boys and men in Canada and the United States. Journal of Eating Disorders, 13(1), Article 47. https://doi.org/10.1186/s40337-025-01233-x
-National Eating Disorders Association. (n.d.). Muscle dysmorphia. https://www.nationaleatingdisorders.org/?p=57831
-University of South Australia. (2024, November 7). Social media likes and comments linked to young men’s obsession with perfect pecs and a six-pack [Basın bülteni]. https://fii.unisa.edu.au/media-centre/Releases/2024/social-media-likes-and-comments-linked-to–young-mens-obsession-with-perfect-pecs-and-a-six-pack
Kaynakça
- Akkurt Yalçıntürk, A., Yılmaz, A. K., & Karadaş, İ. İ. (2026). The mediating role of self-esteem in the effect of muscle dysmorphia on exercise dependence. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences, (30), 564–577. https://doi.org/10.38079/igusabder.1661067
- Cranswick, I. (2020). Muscle dysmorphia: Why are so many young men suffering this serious mental health condition? The Conversation. https://theconversation.com/muscle-dysmorphia-why-are-so-many-young-men-suffering-this-serious-mental-health-condition-147706
- Çağlayan, D. (2019). Vücut geliştirme sporu ile ilgilenen kişilerde kas yoksunluğu belirtilerinin incelenmesi: Samsun ili örneği (Tez No. 554247) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
- Devrim, A., & Bilgiç, P. (2018). Bigoreksiya: Vücut dismorfik bozukluğu mu, yeme bozukluğu mu? Sağlık Bilimleri Dergisi, 27(1), 64–69. https://jhs.erciyes.edu.tr/ckfinder/userfiles/files/11_asli_devrim(2).pdf
- Ganson, K. T., Mitchison, D., Rodgers, R. F., Murray, S. B., Testa, A., & Nagata, J. M. (2025). Prevalence and correlates of muscle dysmorphia in a sample of boys and men in Canada and the United States. Journal of Eating Disorders, 13(1), Article 47. https://doi.org/10.1186/s40337-025-01233-x National Eating Disorders Association. (n.d.). Muscle dysmorphia. https://www.nationaleatingdisorders.org/?p=57831
- University of South Australia. (2024, November 7). Social media likes and comments linked to young men’s obsession with perfect pecs and a six-pack [Basın bülteni]. https://fii.unisa.edu.au/media-centre/Releases/2024/social-media-likes-and-comments-linked-to–young-mens-obsession-with-perfect-pecs-and-a-six-pack
