Hayatın en zor anları çoğu zaman kontrolümüzün dışında gelişir. Beklenmedik kayıplar, sona eren ilişkiler ya da iş hayatında yaşanan aksilikler… Böyle anlarda insanın ilk tepkisi genellikle direnmek olur. Olanı değiştirmeye çalışır, inkâr eder, kendinde bir eksiklik arar ya da “böyle olmamalıydı” düşüncesine tutunur. Ancak bu direnç, çoğu zaman iyileşmeyi geciktiren görünmez bir yük haline gelir.
Psikolojik Bir Eşik Olarak Kabullenme
Psikoloji literatürü bu noktada önemli bir kavrama işaret eder: kabullenme. Kabullenme, çoğu zaman yanlış anlaşıldığı gibi pasif bir boyun eğiş değildir. Aksine, bireyin yaşadığı deneyimi olduğu haliyle fark etmesi ve onunla mücadele etmek yerine bu gerçeklikle birlikte hareket etmeyi öğrenmesidir (Hayes vd., 2006).
İnsan zihni, kontrol edemediği durumlar karşısında sürekli anlam üretmeye çalışır. Bu çaba, çoğu zaman bireyi geçmişe sabitler. “Olması gereken” ile “olan” arasında gidip gelen zihin, zamanla kendini tekrar eden bir düşünce döngüsüne girer. Oysa kabullenme, dikkati değiştirilemeyenlerden uzaklaştırıp değiştirilebilecek alanlara yöneltir. Böylece kişi, içinde sıkıştığı bu döngüyü fark eder ve yeni olasılıkları görmeye başlar.
Duygusal Kaçınma ve İyileşme Süreci
Kabullenmenin iyileştirici etkisi özellikle duygular üzerinde belirgindir. Bastırılan ya da yok sayılan duygular zamanla ortadan kaybolmaz; aksine bireyi giderek daha fazla yorar ve kimi zaman fiziksel belirtilerle kendini gösterebilir. Araştırmalar, duygusal kaçınma kavramının stres, kaygı ve tükenmişlik ile ilişkili olduğunu göstermektedir (Gross ve John, 2003). Buna karşılık, duyguları fark etmek ve kabul etmek, onların yoğunluğunu azaltarak bireyin daha dengeli tepkiler vermesine olanak tanır. Geçmişi değiştirmek mümkün değildir; ancak onunla kurulan ilişki dönüştürülebilir. Kabullenme, bu dönüşümün kapısını aralar.
Kendimizle Kurduğumuz İlişki ve Gerçekler
Bu süreç aynı zamanda kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi de etkiler. İnsan bazen en çok kendi gerçeklerinden kaçar. Örneğin, biten bir ilişkinin ardından “Aslında hâlâ düzelebilir” düşüncesine tutunmak ya da hak edilen bir terfi gelmediğinde “Ben yeterince iyi değildim” diyerek durumu içselleştirmek oldukça yaygındır. Benzer şekilde, bireyin ebeveynleriyle ilgili değişmeyen gerçekleri kabullenmekte zorlanması da sık karşılaşılan bir durumdur.
Oysa yaşananı olduğu gibi görebilmek ve buna rağmen yoluna devam edebilmek, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi koruması açısından kritik bir adımdır. Aksi halde birey, geçmişe takılı kalarak yalnızca bugünü değil, henüz yaşanmamış geleceğini de farkında olmadan şekillendirebilir.
Psikolojik Esneklik ve Gücün Yeniden Tanımı
Kabullenmek cesaret ister. Çünkü kontrol edilemeyen gerçeklerle yüzleşmeyi gerektirir. Ancak tam da bu yüzleşme, bireyin gücünü yeniden tanımlamasına olanak tanır. Hayatın kontrol edilemeyen yönleriyle savaşmak yerine, kontrol edilebilen alanlara odaklanmak; bireyi daha psikolojik esneklik sahibi, daha güçlü ve daha uyumlu hale getirir.
Sonuç olarak, kabullenme bir son değil; aksine bir başlangıçtır. İyileşmenin, değişimin ve yeniden inşa sürecinin ilk adımıdır. İnsan, ancak yaşadığını kabul ettiğinde onun ötesine geçebilir. Belki de bu yüzden asıl soru şudur: Her yaşananı anlamlandırmak zorunda olmasak, sadece olduğu gibi kabul edebilir miyiz?
Belki de bazı şeyler, ancak anlam arayışı çabasını bıraktığımızda hafifler.
Kaynakça
Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: implications for affect, relationships, and well-being. Journal of personality and social psychology, 85(2), 348–362. Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: model, processes and outcomes. Behaviour research and therapy, 44(1), 1–25.
