Bir ilişki sizi mutlu ederken aynı anda yorabilir mi? Bazen en çok sevildiğinizi düşündüğünüz yerde aslında çokça yıprandığınızı anlamak zor olabilir. Partnerinizle yan yana olduğunuzda mutluluk hissederken anlamadığınız bir anda ilişkinin içinde kendinizi suçlu, değersizlik ve yetersizlik duygularıyla baş başa bulabilirsiniz. İlişki içindeki duygu dalgalanmaları çoğunlukla her ilişkide olur diye yorumlanır fakat bu dalgalanma toksik ilişkinin habercisi olabilir.
Toksik ilişki dediğimiz kavramın tanımı genelde ilişkilerdeki durumlar ve davranışlara göre değişse de tüm tanımların ortak noktası ilişkide çiftlerden birinin ya da bazı durumlarda ikisinin de ilişkiyi gerek yaşantıdan dolayı gerekse kişisel yönden olumsuz etkilemesidir. Böyle bir ilişkide bulunan birey ciddi düzeyde tükenmişlik yaşayabilir. Partnerine güvensizlik hissetmesi, ilişki içinde hedef gösterildiğini düşünmesi ve bitmek bilmeyen çatışmalar yaşaması çok olasıdır. Toksik ilişki içinde olmak bireyin sosyal, psikolojik ve fiziksel sorunlar yaşamasına neden olabilir.
Toksik İlişki içinde Neler Yaşanır?
Toksik ilişki genellikle belli bir döngü içinde yinelenip durur.
-
Sevgi Bombardımanı (Love Bombing): İlişkini başında yoğun ilgi ve sevgi göstermek. Övgülerle gerçeklikten saparak karşındakinin olumlu özelliklerini abartmak.
-
Değersizleştirme: Yoğun duyguları geri çekerken eleştirmek ve partnerini küçümseyici davranışlar.
-
Manipülasyon: İlişki içindeki tartışmalarda sürekli karşı tarafın suçlu olduğunu düşündürmek.
-
Güvensizlik: Partnerin hareketlerine ve düşüncelerine güvenmeme.
-
Sosyal izolasyon: Kendi arkadaş ve aile çevrenden uzaklaşmak.
Bu kısır döngü devam ederken ilişkinin iyi tarafının yanında duygusal yıpranma da yaşanmaya devam eder.
Kendi içinde Neler Yaşarsın?
Yapılan bir araştırmada, sürekli bir şekilde manipülasyon maruz kalan bireylerde özgüven kaybı, kaygı belirtileri ve depresif belirtilerin arttığı gözlemlenmiştir (Coker ve ark., 2002).
Toksik ilişki içerisindeki kişilerde şu belirtiler gözlemlenebilir (Oktaviona ve Iswinarti, 2025):
-
Sürekli suçluluk ve yetersizlik hissi
-
Sosyal izolasyon
-
Kaygılı ve depresif ruh hali içinde bulunmak
-
Uyku ve yemek ile olan ilişkinin bozulması
-
Bitmek bilmeyen yorgunluk
-
Odak sorunları
-
Akademik performansın bozulması
-
Düşük özsaygı
İlişki içinde tüm bunları yaşıyorsan toksik ilişki içerisinde olabilirsin. Ama ilişkiyi bitirme ve iyileşme süreçlerinde bu problemlerin hepsini düzeltebilirsin.
Farketmek Neden Zordur?
Toksik ilişkiler genellikle ilişki başından sonuna kadar olumsuz durumlarla devam etmezler. Olumlu ve olumsuz duygular aynı anda karmakarışık şekilde yaşanır. Bu süreçte zihinsel olarak çelişki yaşamak çok normaldir. Bir yandan sevdiği kişiden değer ve sevgi gördüğüne inanmak isterken diğer taraftan manipüle edildiğini bazı durumlarda suçlandığını hisseder. İyi durumlar kötü durumların üstünü örtebilir. Böylelikle yaşanan olumsuzlukları normalleştirecek düşünceler oluşabilir.
Manipülatif davranışlar farkındalık durumunu etkileyebilir. Yaşanan özgüven kaybından dolayı ilişki içindeki olumsuz davranışların ne kadar ciddi olduğunun farkına varmakta zorlanabilir. Toksik ilişki içinde oluş birden anlaşılmaz. Yaşanan olumsuzlukların yavaş yavaş anlaşılmasıyla ve anlamlandırılmasıyla ortaya çıkar. İlişkinin tamamen kötü olmaması hatta bazı durumlarda mutluluğun daha fazla olması durumu daha karmaşık hale getirerek farkındalığa daha yavaş ulaşılmasına neden olur.
Örneğin benzer bir durumu yaşayan 32 yaşındaki A, pandemi döneminde yaşadığı ilişkinin başında oldukça mutlu ve iyi hissediyordu. Pandemi döneminden dolayı partneriyle baş başa daha çok vakit geçiren A, sosyal mesafe kurallarından dolayı sosyal çevresinden uzaklaşmak zorunda kalmıştı. Bu durum partnerine daha bağımlı hale gelmesine neden olmuştu. İlişki ilerledikçe yaşanan olumsuz olaylarda hep kendisinin suçlu olduğu sonucu ortaya çıkıyordu. A’nın fazla hassas olması sürekli vurgulanıyordu. Sosyal izolasyon durumundan dolayı A’nın bu durumların normal olmadığını anlaması uzun sürdü. Yani farkındalığa çok geç ulaştı. Partnerine çift terapisi gitmeyi teklif ettiğinde olumsuz cevaplar aldı. Kendisi psikolojik destek almaya başladığında ise farkındalığı arttı ve aslında mutlu olduğu ilişkisinin onu ne kadar değiştirdiğinin ve yıprattığının farkında varmış oldu. Bu örnekte görüldüğü gibi toksik ilişki sadece tek durumla anlaşılamaz. Sevgi ve manipülatif tutum ilişki içinde birlikte rol alır. Bunu anlamak bazen güç olabilir.
İyileşme Süreci Nasıl Olur?
İyileşmek mümkündür. Toksik ilişki içinde olduğunu fark etmek iyileşmenin ilk adımıdır. Böyle bir ilişki içinde bulunduğunda bu ilişkiden kopmak zor olabilir. Bunu kabullenmek ve bu ilişkiyi sonlandırmak sancılı olabilir. Özellikle karşında manipülatif bir partner varsa. Bu aşamada yapılabilecek ilk ve en önemli şey farkındalığını geliştirmek. İlişkinin toksikliğini ve ilişki içerisindeki olumsuz düşüncelerinin farkına varmak ve bunları kabullenmek.
İyileşme aşamasında kendin için yapabileceğin en önemli şeyler;
-
Sınırlarını yeniden belirlemek
-
Sosyal çevrenden arkadaşlarından ya da ailenden destek almak
-
Duygusal bağımlılığınla ilgili psikolojik destek almak
-
Kendini asla suçlama ve öz farkındalığını geliştir.
Uzun vadede bu davranışlar özsaygının güçlenmesine katkı sağlayacaktır. Yaşanan hiçbir ilişki yıpranmak ve olumsuz duygular için başlamaz. Sağlıklı ilişki karşılıklı saygı ve sevgi içerisinde kurulur. İlişkinin zamanla toksik hale gelmesi kişilerin suçu değildir.
Kaynakça
Coker, A.L., Davis K.E., Arias I., Desai S., Sanderson M., Brandt H., Smith P.H. (2002). Physical and Mental Health Consequences of Intimate Partner Violence in Men and Women. American Journal of Preventive Medicine, 23(4), 260-8. doi:10.1016/S0749-3797(02)00514-7
Oktaviona, N. Y., & Iswinarti. (2025). The impact of toxic relationships on depression and anxiety in early adulthood: A systematic review. Jurnal Psikologi, 2(4). https://doi.org/10.47134/pjp.v2i4.4407
