Büyük ölçekli depremlere maruz kalmış bireylerde gözlemlenen ve alan yazına görece yeni giren “hayalet deprem sendromu” veya “deprem sonrası baş dönmesi sendromu” olarak adlandırılan durum, günümüzde halk sağlığı açısından giderek önem kazanan bir konu haline gelmiştir.
Peki tam olarak nedir bu hayalet deprem sendromu?
Aslında hayalet deprem sendromu, gerçekte herhangi bir deprem olmamasına karşın bireyin yerin sarsıldığını, zeminin sallandığını, kaydığını veya titrediğini algılaması gibi öznel bir deneyimi ifade etmektedir (Acıbadem Hayat, 2025; Salduz ve Toraman, 2025). Bu durumun özellikle Türkiye ve Japonya gibi deprem riskinin yüksek ve sismik aktivitenin yoğun olduğu ülkelerdeki toplumun geniş bir kesimini etkileyen ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğu kabul edilmektedir (Miwa ve ark., 2025). Öyle ki hayalet deprem sendromu, fizyolojik belirtiler ile psikolojik alarm tepkilerini etkileyen çok boyutlu bir durumdur; baş dönmesi ve denge kaybı gibi bedensel süreçlerden, beynin tehlike algısıyla tetiklenen alarm durumuna geçmesine uzanan geniş bir yelpazede ortaya çıkmaktadır (Acıbadem Hayat, 2025).
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Bu sendromun ortaya çıkmasında pek çok faktör rol oynayabilmektedir. Özellikle birey;
-
Göçük altında kaldıysa,
-
Depremin çok sık olduğu bölgelerde yaşıyorsa,
-
Şiddetli bir deprem yaşadıysa,
-
Eşlik eden herhangi bir psikolojik rahatsızlığı bulunuyorsa ve
-
Büyük ölçekli depremlerde depremi kendisi hissetmese bile duygusal olarak bu olaylardan etkilendiyse hayalet deprem sendromu için risk altında olabilir.
Belirtiler ve Günlük Yaşama Etkisi
Bu sendromun belirtileri bireyden bireye göre farklılık olsa da yaygın olarak şu semptomlar gözlemlenmektedir;
-
Gerçekte bir sarsıntı, hareket, titreşim olmamasına rağmen sürekli sarsıntı oluyormuş hissi yaşamak,
-
Sürekli tetikte olmak,
-
Çevredeki seslere karşı aşırı duyarlılık göstermek,
-
Araba geçmesi gibi titreşim yaratacak durumları deprem sanmak,
-
Denge bozukluğu ve baş dönmesi yaşamak,
-
Kolay irkilmek veya ani tepkiler vermek,
-
Yeniden deprem olacak korkusunun devam etmesi, kaygı ve endişe yaşamaya devam etmek örnek olarak verilebilir (Acıbadem Hayat, 2025).
Baş Etme Stratejileri ve Güncel Durum
Depremler, bireylerde travma sonrası stres bozukluğu, akut stres bozukluğu veya yaygın kaygı bozukluğu gibi psikolojik rahatsızlıklara sebep olabilir. Bu noktada gevşeme teknikleri ve nefes egzersizleri gibi yöntemler belirtilerin birey üzerindeki etkisini azaltmada etkili olabilmektedir (Miwa ve ark., 2025). Ayrıca; topraklama egzersizleri, denge çalışmaları, depremle ilgili haberlerin sürekli takip edilmesinin bırakılması, psikolojik destek alınması veya gerektiğinde farmakolojik tedavi alınması bu durumla baş edebilmek ve iyileşme sürecini hızlandırabilmek için önemli bir yerde durmaktadır.
Nitekim, 2023 yılında ülkemizde meydana gelen Kahramanmaraş depremlerinin yarattığı yıkımın yaraları henüz sarılmamışken, 2025 yılında Balıkesir/Sındırgı’da meydana gelen depremler, sarsıntılar ve dinmeyen artçılar bireyin psikolojik dayanıklılığını zorlamaya devam etmektedir. Günümüzde yalnızca afet bölgesindeki bireyler değil, farklı illerde yaşayan bireylerde en ufak sarsıntıyı deprem sanıp deprem uygulamalarını sık sık takip etmektedir. Uzmanlara göre bu durum bireylerde uyku problemi, stres artışı ve psikolojik yorgunluk gibi olumsuzluklara yol açmaktadır (Dindirek, 2025).
Sonuç
Sonuç olarak, hayalet deprem sendromu afet sonrası süreçte bireylerin dünyayı “güvensiz bir yer” olarak algılamaya başladığının ve algı biçimlerinin travma ile nasıl değiştiğinin somut bir kanıtı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durum özellikle Türkiye gibi deprem riskinin yüksek olduğu ülkelerde, bu tür kavramların erken dönemde fark edilmesi ve psikososyal müdahale programlarına eklenmesi, uzun vadede psikolojik rahatsızlıkların önlenmesinde hayati bir rol oynayacaktır.
Türkiye’nin bir travmalar ülkesi olduğu göz önüne alındığında, toplumun bu tür konularda eğitilmesi ve farkındalık kazanması önemli bir yerde durmaktadır. Bu vesileyle, 2023 Kahramanmaraş depremlerinde hayatını kaybeden bireyler için rahmet, kederli aileleri için baş sağlığı diliyor; 2025 Balıkesir/Sındırgı depremlerini yaşayan bireyler içinse geçmiş olsun dileklerimi sunuyorum.
Kaynakça
Acıbadem Hayat. (2025). Hayalet deprem sendromu nedir? Sürekli deprem olacakmış gibi hissetmek nasıl önlenir? https://www.acibadem.com.tr/hayat/hayalet-deprem-sendromu/ adresinden 5 Şubat 2026 tarihinde alınmıştır.
Dindirek, H. (2025). “Hayalet deprem sendromu” stres ve kaygı bozukluğuna neden oluyor. https://www.aa.com.tr/tr/saglik/hayalet-deprem-sendromu-stres-ve-kaygi-bozukluguna-neden-oluyor/3748847 adresinden 6 Şubat 2026 tarihinde alınmıştır.
Miwa, T., Fujiwara, K., Matsuyoshi, H. ve Nomura, Y. (2025). Post-earthquake dizziness syndrome (PEDS): A comprehensive review of recent advances. Auris Nasus Larynx, 52(3), 253-257. https://doi.org/10.1016/j.anl.2025.04.003
Salduz, Z. İ. Y. ve Toraman, B. (2025). Phantom earthquake syndrome presenting with chronic dizziness after an earthquake: A case report. Medicine, 104(20). https://doi.org/10.1097/MD.0000000000042554
