Kendinizi hiç karşınızdakinin neden surat astığını tahmin etmeye çalışır halde buldunuz mu? Neden normalden soğuk, mesafeli ve farklı davrandığını merak edip endişelendiniz mi? Onu normale döndürmek, moralini düzeltmek için ekstra çaba sarf edip sonunda kendinizi değersiz, kırgın ve önemsenmemiş hissettiniz mi?
Küçücük sorunlar sağlıksız tepkiler verildiğinde büyük duygusal yıpranmalara sebep olur. Trip atmak, küsmek, kaçmak, aramaları açmamak, konuşmayı reddetmek… Bu davranışlar hayatımızı zorlaştıran, bizi çözümden uzaklaştıran sağlıksız tepkilerdir.
Yetişkin bir insanın ‘beni eskisi gibi davranmam için ikna etsin’ ya da ‘neden böyle davrandığımı o bulsun’ beklentileri ilişkiye zarar verir. Bu, yetişkin bir başa çıkma yöntemi değildir.
Hayatınızı zorlaştırmak mı istiyorsunuz? Trip atın.
Karşısındaki kişi iletişim kurmak için çabalarken onu yok saymak, konuşmamak, bir anda iletişimi kesmek aslında bir psikolojik şiddettir; saygıdan yoksun davranmaktır.
Burada bahsettiğim, iletişimi kesme davranışının karşı taraf için bir ceza aracı olarak kullanıldığı durumlardır. İnsanlar bazen kendilerini korumak, duygularını düzenlemek için de zamana ve yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirler.
Fakat, bu durumda bile bu ihtiyaç ‘Yalnız kalmaya ihtiyacım var. Daha sonra iletişim kuralım.’ şeklinde ifade edilmelidir. Daha sağlıklı ilişkiler kurmak için açık iletişim kurmak çok önemlidir. Ne istediğinizi, neyi istemediğinizi, neyi sevdiğinizi ve neyden rahatsız olduğunuzu karşı tarafa açıkça ifade etmek hayatınızı yüksek oranda kolaylaştıracaktır.
Çözüm bulmak isteyen insanın ilişkiye dair umudu vardır; sorunların üstesinden gelinebileceğine dair inancı ve isteği vardır. Ancak, sizin sağlıklı iletişim kurma isteğinizi ve anlaşılma ihtiyacınızı görmezden gelen biri için çabalamak sizi koruyan sınırlarınızı yok saymak olacaktır.
Sizi hak eden, çabanızı hak eden insanlara zaman ayırmak psikolojik sağlık için önemlidir. Sizi zehirleyen ilişkilerden kurtulup, sağlıklı ve güçlü ilişkiler inşa ettiğinizde psikolojik sağlığınız için iyi bir şey yapmış olursunuz.
Neden bazı yetişkin insanlar trip atar?
Bu, kişinin geçmiş yaşantısına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Çocukluk döneminde kişinin istedikleri surat asma, küsme ve trip atma davranışlarıyla sağlandığında ve bu bir döngüye girdiğinde kişi bu davranış örüntüsünü yetişkin yaşamında da devam ettirebilir.
Başka bir olasılık ise, kişinin çocukluk döneminde aile içinde duyguların ifade edilmesini deneyimleyip öğrenemediği için yetişkin bir birey olduğunda da duygularını dile getirememesidir.
Bu örneklerdeki sağlıksız tepkiler sağlıklı davranışlara dönüştürülebilir; yeter ki kişi çözüm arayışında olsun. Özellikle şema terapi ve bilişsel davranışçı terapi desteğiyle, kişinin geçmiş deneyimleri ve bu deneyimlerin kişinin erken dönem ilişki örüntüleri üzerindeki etkileri üzerine çalışılır.
‘Söylesem de bir şey değişmeyecek’ gibi çarpıtılmış inançlar dönüştürülür. Şema terapi ekolünde, trip atma davranışı genellikle kaçıngan başa çıkma moduna sahip bireylerde görülür. Kişinin, modlarını ve şemalarını terapi sürecinde keşfetmesi ve farkındalığının oluşması kaçınma veya uzaklaşma tepkisi yerine daha sağlıklı başa çıkma yolları geliştirmesini sağlar.
Sorunları Çözüme Yaklaştırmak
‘Şu anda nasıl hissediyorum?’ sorusundan yola çıkarak duygularınızı tanımlayın. Duygusal farkındalık oldukça önemlidir. Bunları karşınızdaki kişiyle paylaşmayı deneyin, o kelimelerin ağzınızdan çıkmasına izin verin.
Fakat, bunu yaparken duygu ve düşüncelerinizi ifade etme biçiminiz iletişimin sağlıklı mı yoksa sağlıksız mı olacağı konusunda belirleyicidir. Sorunları ifade ederken suçlayıcı bir yaklaşımdan uzak durulmalıdır.
Aşağıdaki iki cümle örneğini inceleyelim:
-
‘Hep senin istediklerin oluyor; çok bencilsin.’
-
‘Benim isteklerimin önemsenmediğini düşünüyorum ve bu beni rahatsız ediyor.’
Sizce hangi cümle sorunun çözümünde daha işlevseldir?
‘Sen’ diliyle konuşulduğunda kişi bu konuşmayı tehdit olarak algılayıp kendini savunmaya geçebilir. Örnekte verilen ilk cümlede ‘sen’ dili kullanılmıştır; kişiye yönelik suçlayıcı bir tutum vardır. İkinci cümlede ise ‘ben’ dili kullanılarak kişi kendi hissettiği duyguyu sorumluluğu karşı tarafa yüklemeden ifade etmiştir.
Sorun karşı taraftan kaynaklanıyor olsa bile kişi kendi rahatsızlığını ifade eder, cümlenin öznesi kendisidir. Böylece agresif bir tutum meydana gelmeden iki taraf da sağlıklı bir şekilde ‘ben’ diliyle iletişim kurarak sorunun üzerine konuşabilir; bir sonuca varabilir.
Bundan sonraki tartışmanızda ‘Bu beni üzdü.’ demeyi deneyin. Duygularınızı ifade etme pratikleri yapın, açık iletişim kurma konusunda kendinizi geliştirin.
O an konuşmak istemiyor olsanız bile biraz alana ihtiyaç duyduğunuzu karşı tarafa açıklayarak uzaklaşmayı deneyin. Kurduğunuz ilişkilerin kalitesinin arttığını, sorunları aştığınızı göreceksiniz.
Hislerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Karşınızdaki kişiye duvar örmediğinizde birbirinizi daha iyi anlar; çözüme ulaşabilirsiniz.
