Geleneksel algılara göre yetişkinliğe geçiş dönemi oldukça net ve belli değişiklikler çerçevesindedir. 20 yaşına gelindiğinde ekonomik anlamda bağımsız olunması, meslek sahibi olunması ve aile kurmaya başlamış olunması beklenmektedir. Ama günümüzün sosyal, ekonomik, eğitim gibi şartlarının değişmesi ve bu süreçlerin uzaması geçiş döneminin eski netliğini bulanıklaştırıp daha ucu açık ve belirsiz bir duruma dönüşmesine sebep olmuştur. Günümüz döneminde birçok genç yetişkin biyolojik açıdan gerekli olan olgunluk seviyesine ulaşmış olsa da sosyal ve psikolojik açıdan yetişkinliğe ulaşmakta ciddi zorluklar yaşayabiliyor. Araştırmalarda bu zorluklara “20’li Yaş Bunalımları” ve “Gecikmiş Ergenlik” denir.
“Peter Pan” Kompleksi ve Gecikmiş Ergenlik
Gecikmiş ergenlik yaşayan bireyler yetişkinliğin getirdiği sorumlulukları üstüne almayı bilerek ya da farkında olmadan kabul etmemesi durumudur. Psikoloji alanında oldukça bilinen bir olgu olan “Peter Pan” Kompleksi ile benzerlik gösteren bu durumda, insanlar ergenlik döneminde yaşadıkları özgürlük hissini ve kaygı hissetmeden yaşama durumunu yetişkin dönemine de sürdürmeyi istemektedir. Ekonomik açıdan aileye bağlı olan, iş hayatında ne yapacağını bilmeyen, duygusal ilişkiler ve bağlardan kaçan bu insanlar için dış dünya başa çıkılması çok zor olan bir durum olarak kabul edilir. Bunun gelişmesinde en büyük etkenlerden biri de ailelerin “helikopter ebeveynlik” olarak da bilinen davranışlarıdır. Çocukların her problemini çözen ve onları hayatın gerçeklerinden koruyan ebeveynler fark etmeseler bile evlatlarının başa çıkma yöntemlerini söndürür. Ünlü psikolog Erik Erikson’a göre ergenlik dönemi insanlar için benlik elde etme sürecidir (Erikson, 1994). Eğer insanlar bu dönemde verdikleri kararların sorumluluklarını almayı öğrenmezse, yetişkinlikte rol karışıklığı gibi durumlarla karşı karşıya kalabilir. Bu sadece ekonomik olarak bağımlı kalma durumu değil, duygusal olgunlaşmanın durma durumudur; yaş ilerlese de çocukluktan çıkmak reddedilir.
20’li Yaş Bunalımları: Seçim Yapma ve Anlam Arama
Diğer yandan da 20’li yaş bunalımı olarak da bilinen “Quarter Life Crisis”, 25-30 yaş aralığında oluşan hayal kırıklığının, kaygının bol olduğu; kesin kuralların olduğu okul hayatından iş hayatına geçişin zorluklarının olduğu bir dönemdir (Robbins & Wilner, 2001). Bu süreçten geçen insanlar doğru kararları verip vermediklerini sürekli sorgularlar. 20’li yaş bunalımlarını oluşturan en büyük etmenlerden biri de analysis paralysis olarak da bilinen seçenek bolluğu felcidir. Günümüzde insanlara istediklerini yapabileceklerini ve her şeyi olabilecekleri söylenmektedir. Ama bu sınırsız seçenekler insanlarda yanlış karar verme korkusunu oluşturur. İnsanlar bir karar verdiğinde diğer opsiyonları gerçekleştiremeyeceği için üzgün olur. Bu durum bireyi karamsar ve mutsuz bir ruh haline getirir. Ulaşılması imkânsız başarı seviyesi ile gerçek hayat arasındaki büyük fark insanlarda üzgünlük, dikkat dağınıklığı gibi sonuçları olabilir.
Sanal Dünya ve Karşılaştırma Yapma
Sanal dünyanın birçok insanın hayatını derinden etkilediği aşikardır. Sosyal Karşılaştırma Teorisi bugünün sosyal medyasıyla da her gün kanıtlanmaktadır (Festinger, 1954). Genç yetişkin grubundaki insanlar sosyal medyaya girip insanların “mükemmel” hayatını ve başarılarını gördüğünde otomatik olarak kendini onlarla karşılaştırmaya başlar. Bu karşılaştırma insanların kendine olan güven ve sevgisini düşürüp 20’li yaş bunalımlarının daha erken olmasına sebep olur. Ergenliği geç yaşayan insanlar için sanal dünya gerçek hayattan kaçıp farklı bir karaktere bürünüp onaylanma ihtiyaçlarını giderdikleri, sorumluluk almalarına gerek olmadığı ve başkalarıyla iletişime geçebilecekleri bir yerdir.
Beynin Gelişimi ve Yetişkinliğe Geçiş
Emerging Adulthood olarak da bilinen Belirginleşen Yetişkinlik, 18- 29 yaş aralığını ayrı bir gelişim dönemi olarak görmektedir (Arnett, 2000). Beynimizin karar verme ve dürtüleri kontrol etme özelliklerini kontrol eden prefrontral korteks 20’li yaşların ortasına kadar gelişmeyi tamamlamamaktadır.
Bu etken, genç yetişkinlerin risk alma sebebini ve neden uzun süreli planlamalar yapmakta sıkıntı yaşadığını açıklar. Fakat, toplumun beklentilerinin bu sürecin hızından daha fazla olmasından dolayı insanlarda oldukça büyük bir baskı oluşmaktadır.
Çözüm Yolu: Psikolojik Dayanıklığı Güçlendirmek
Bu sorunları çözmenin yolu yetişkinliğe olan bakış açısını kökten değiştirmektir. Yetişkin olmak her şeyi bildiğimiz ve her soruna çözüm bulduğumuz anlamına gelmemektedir; karşımıza çıkan belirsizliklerle mücadele etmenin yollarını bulduğumuz bir yolculuktur. Öz Yeterlilik ya da “Self Efficacy” de burada oldukça önemlidir (Bandura, 1977). İnsanlar ufak ve başa çıkılabilir sorumluluklar alarak kendi kabiliyetlerine olan inançları artmaya başlar. Mükemmel olmaya çalışmaktan vazgeçmek 20’li yaş bunalımlarını azaltan en önemli etkenlerden biridir. İş ve sosyal hayatın mükemmel olması düşüncesinden kurtularak hayatta asıl yapabileceklerimiz daha belli hale gelir. Psikolojik dayanıklılık kavramı başarısızlıklardan kaçarak değil, başarısızlıkla yüzleşerek elde edilir. Bilişsel Davranışçı Terapi düşünce şekillerini değiştirmesine öncü olabilir. Ailesinden ayrı olarak bağımsızlığını kazanan biri gecikmiş ergenliği daha rahat atlatır ve yetişkinliğe hazır hale gelir.
Sonuç
20’li yaş bunalımları ve gecikmiş ergenlik günümüz hayatın insanlar üzerinde oluşturduğu baskının sonucunda oluşmuşlardır. Bu iki kötü durum aslında insanların kendi benliğini oluşturması için bir imkandır. Büyümek ve gelişmek aslında çocukluğun masum, güzel ama sınırları ve siyah beyaz ayrımının net olan dünyasından çıkıp yetişkinliğin ve gerçekliğin bazen gri ama geniş bakış açılı dünyasına geçmek demektir. Kısaca, 20’li yaşlar bir son değil; insanların kendi hayatlarının kontrolünü eline aldığı bir başlangıçtır.
