Son günlerde gündeme gelen Werner Herzog’un 2007 yapımı belgeseli ile ünlenen ‘’yolunu şaşırmış penguen’’ sosyal medyada oldukça ilgi görmüş ve bir doğa olayından çok kolektif bir yorgunluğun sembolüne dönüşmüştür. Bu sahne birçok platformda bireyin kalabalıklar içindeki yalnızlığına ve ‘’başka bir yol mümkün mü?’’ sorusuna dair anlatıya dönüşmüştür. Bilim insanları durumu biyolojik bir hata olarak tanımlarken izleyiciler bu belgeseldeki görüntüleri bir başkaldırı veya özgürleşme olarak yorumlamıştır. Modern yaşam, çok sayıda insanı sürü içinde tutarken aynı anda anlamdan uzaklaştırabilmektedir.
Penguenlerin yaşamlarını devam ettirebilmeleri için koloni halinde ve okyanuslara yakın yaşadıkları bilinmektedir. Bu penguen ise koloniden ayrılarak okyanusun tersi istikametine dağa doğru yönelmiştir. Penguenin denizi reddedip dağlara doğru yaptığı yolcuğu modern insanın tükenmişlik hissinin ve sessiz istifasının buz üzerindeki yansımasıdır. Bireylerin sosyal onay ve aidiyet uğruna neleri feda edebileceği düşünüldüğünde bazen sürü ile aynı yöne yürümek çok yorucu hale gelir ve sonu belirsiz bir yalnızlık, sahte kalabalıktan daha cazip hale gelir.
Sosyal Uyum ve Güvenli Alanın Dışı
Sosyal uyum, hayatta kalmanın en temel anahtarlarından biridir. İnsanlar da tıpkı penguen kolonisi gibi sürüyle hareket ettiği sürece güvendedir. Sürü, ortak bir dili, hedefi temsil eder. Penguen kolonisi için bu hedef denizdir. Penguenin sürüden ayrılışı adeta bir kırılma anıdır. Güvenli, tanıdık ve kolektif olanına dışına çıkılan bu sahne, varoluşçu açıdan bireyin kendi yolunu seçme ihtimali ile karşılaştığı rahatsız edici ama dönüştürücü anı çağrıştırmaktadır.
Varoluşçuluk, özgürlüğü romantize etmez kaygı ile birlikte düşünür. Varoluşçu perspektifinden bakıldığında kaygı, bireyin yaşamının sorumluluğunu fark etmeye başladığının işaretidir. Bu penguen de izleyicilerde benzer duyguları uyandırmaktadır: ‘’Yanlış bir yol mu seçiliyor? İlk kez kendi olan bir yolu mu seçiyor?’’ Bu sahnenin bireyler tarafından sahiplenilmesi, bireysel bir yalnızlıktan çok kolektif bir yabancılaşmaya işaret eder. Modern insan, kalabalıklar içindeyken kendini yanlış yerde hissedebilir. Penguenin dağlara doğru ilerleyişi bu hissin görsel olarak temsilcisi olmuştur. İzleyicilere kendi hayatlarındaki ertelenmiş seçimleri, alınmamış riskleri ve bastırılmış arzuları hatırlatır. Varoluşçuluk açısından kaçış değil aksine bir yüzleşmedir. Birey, kendi yolunu seçtiği anda sorumluluğu da üstlenir. Dağlar belirsizdir, tehlikelidir ve geri dönüş garantisi yoktur. Bireysel seçimlerde olduğu gibi.
Nihilist Penguen
İzleyicilerin ‘nihilist penguen’ olarak adlandırması kendi anlamsızlık hislerinin bir yansımadır. Nihilizm anlam olmadığını söyler. Penguenin bu davranışı nihilist bir tavır varoluşçu bir eşiktir. Penguen halen yürümektedir yani nihilizme terstir. Penguene verilen ‘’nihilist’’ etiketi onun yürüyüşünden çok izleyicinin rahatsızlığına işaret etmektedir. Bu yürüyüş, alışık olduğumuz neden–sonuç zincirini bozmaktadır. Koloniye geri dönmeyen, bir hedefe yönelmeyen, dramatik bir sonla karşılaşmayan bu hareket; anlatı kurmak isteyen zihin için fazlasıyla çıplaktır. İnsan, boşlukla karşılaştığında onu anlamla doldurur. Nihilizm de bu noktada penguenin değil, izleyicinin kelimesi olarak ortaya çıkar.
Penguenin dağlara doğru ilerleyişi bir “hiçlik” savunusu olmak zorunda değildir. Aksine bu yürüyüş; anlamın zorunlu, sürekli ve kolektif olması gerektiği fikrine yöneltilmiş bir itiraz gibi okunabilir. Belgeseli izleyenlerin bir kısmı bu davranışı anlamsızlıkla eşleştirirken aslında kendi yaşamlarında anlamın ne kadar kırılgan bir yapı olduğunu ele verirler. Çünkü eğer her sapma nihilizmle açıklanıyorsa bu durum anlamın uyumla var olabildiğini varsayan dar bir çerçeveye işaret eder.
Sistemin Dışına Çıkma İnancı
Belki o penguen sadece kayboldumştur. Ancak toplumun yüklediği anlam, bir toplumun ruh sağlığı hakkında çok şey söylemektedir. Toplumumuz, okyanusa doğru koşan kalabalığın içinde birbirine çarpan o penguenlerdir. Bir penguenin tam tersi yöne dağlara doğru yürümesi sistemin dışına çıkılabilecek o inancı göstermektedir.
Belki de penguen kaybolmamıştır. Sosyal medyada belgeselin 20 yıl sonra viral olması insanoğlunun içindeki dağlara yürümek isteyen yanının bir çığlıdır. Modern insan ait hissetmediği kolonisinde o kadar çok denize yürütülmüştür ki artık ruhu sadece sessiz dağlarda huzur bulabileceğine inanıyordur. Ancak şu unutulmamalıdır ki insan sosyal bir varlıktır. Bu sebeple insanoğlunun hikayesi de ancak diğerleri ile temas ettiğinde anlam kazanır.
Bu belgeselin sosyal medyada yarattığı yankı, hayvan davranışıyla sınırlı kalmamıştır. İnsanın varoluşsal sorularına ayna tutmuştur. Varoluşçuluk bize kesin cevaplar sunmaz ama cevapların sürüde hazır bulunmadığını, belirsizliğe doğru atılan adımlarda olduğunu hatırlatır. Önemli olan penguenin nereye gittiği değildir. Bireylerin neden bu yürüyüşü bir etiketle durdurmak istediği daha önemlidir. Belki de rahatsız edici olan penguenin anlamsızlığı değildir. Anlamın her zaman kolektif olmak zorunda olmayışıdır.
