Herkesin tanımlanması konusunda hem fikir olmadığı ve birkaç cümleyle de açıklanamayan kavramlardan biridir aşk. Nereden baktığınıza göre tanımı her koşulda değişebilir. Kimisi aşkın dürtüsellik ve haz arayışıyla örtüştüğünü söylerken kimileri de yaşamın akışında insanın yalnız benliğini bir nebze de olsa tamamlayan bir tatmin duygusu olarak görebilir. Genel geçer bir tanımını yapmak oldukça zordur. Aslında öyle birkaç kelimelik bir açıklamaya ihtiyacı da yoktur aşk kavramının. İnsanın deneyimleyerek tattığı ve her defasında yeni bir kapı açan yoğunlukta bir duygu olduğunu belirtmek yetebilir. Bu kapılardan birini de Masumiyet Müzesi’nde Kemal açıyor: Aşkın obsesyonlarla örülü ve kişilik örüntülerine sıkı sıkıya bağlı yüzünü…
Saplantı ve Obsesyonla Örülü Bir Yaşantı: Kemal’in Füsun’u
Kemal’in Füsun’a duyduğu yoğun duyguyu sadece aşk kavramıyla sınırlandırmak yetersiz gelebilir. Daha çok saplantı, obsesyon ve kimlik buhranı temaları üzerinde durarak anlayabiliriz bu örüntüyü. Kemal Füsun’a sadece aşık olmakla kalmaz, kendi ihtiraslarını ve sınıfsal olarak konumlandığı “Nişantaşı Cemiyeti” kimliğini pekiştirecek bir “nesne” olarak deneyimler. Yine de Kemal’in bu derin yatırımını sadece güç ve statü üzerinden okumak yeterli değildir. Aynı zamanda Kemal yas kavramıyla iç içe geçerken kurduğu müzeyle kaybını dondurur ve kendini o ana sıkıştırmaya çabalar. Bu da aslında yas süreci kavramını askıya alarak “en mutlu anımmış” dediği noktaya tekrar tekrar dönebilmenin kendince bulduğu bir yoludur. Zamanın akan tarafıyla barışamamış ve ayrılık fikrini tolere edememiş bir zihnin tezahürüdür.
Sıkıştığı Dehlizden Çıkışını Mutlak Özgürlükle Bulan Kadın: Füsun
Ortada açıkça duran bir gerçeklik vardır: Fusün’un yalnızlığı. Tüm hikayeyi Füsun’un ağzından duysaydık onu daha mı iyi anlardık? Bence bu kadar net ve çarpıcı olmazdı. Füsun’a Kemal’in penceresinden baktığımız her an Füsun’u daha iyi anlıyor ve ikisi arasında gelişenleri çarpıcı biçimde analiz edebiliyoruz. Füsun görece daha düşük sosyoekonomik düzeyden gelen ve bulunduğu konumdan kendini kurtarmaya çalışan lise son sınıf öğrencisi bir kadındır. Ergenlik yıllarının getirdiği merak ve başkaldırı hisleriyle doludur. Uzak akrabası olan Kemal Beyler Füsun’un baktığı yerden ulaşılmaz, zengin ve prestijli yaşam olanaklarıyla dolu bir hayata sahiptir. Bu noktada Füsun dışarıdan parlak bir jelatinle kaplı olarak sunulan bu cemiyet yaşamının ihtişamına kapılır. Kemal’i nişanlısı Sibel’le kaldırımda gördüğü an örneğin, Füsun için başka bir dünyanın olduğunun canlı örneğidir. Kemal’le ilk kez karşılaştıkları Şanzelize Butik’te Kemal onu başta tanımaz fakat çoktan Füsun tanımıştır. Kemal’in bu karşılaşma anından sonra bir bahaneyle Füsun’u evine çağırması, onu nazik ve güzel sözlerle ikna etmesi aslında bu ilişkinin bir güç eşitsizliği içinde başladığını ortaya serer. Füsun bu ilişkiyi kendi mi seçmiştir yoksa bu noktaya sürüklenmiş midir noktasında belirsizlikler bulunur. Henüz benlik inşasını tamamlamamış ve arayış sürecinde genç bir kadındır Füsun. Kendi içsel gücünü henüz keşfetmemiştir. Bu noktada uzak akrabasından gelen güzel sözler ve yoğun hislerle kaplı bir çağrıya kendini kaptırır.
Aşkın Başlangıcında Öz İradenin Yeri Var mıdır?
Füsun’un bu ilişkiye adımını attığı an bir arayışla ve merakla çevrilidir. İçine çekildiği ilişkide güç dengelerini yerinden oynatmaya çalıştığı her an Kemal’in duvarlarıyla çarpışır. Öyle ki seneler sonra evlendiğinde çıktığı oyuncu olma merakında dahi yanında Kemal gibi erk ve maddi manevi nüfuz sahibi birini arayacaktır. Aslında hikayenin sonlarında gördüğümüz yüzleşme evresinde bunu çok net duyarız. Fusün’un belki de ilk kez açık açık başkaldırdığı ve gücünü bulmaya çabaladığı o sahnede: “Senin yüzünden hayatımı yaşayamadım Kemal.” sözleriyle karşı karşıya kalırız. Belki de o ana kadar hiç açıkça bunu fark etmemişizdir: Füsun’un içinden çıkmaya çalıştığı ve her seferinde yeniden tutsak edildiği Kemal’in duvarlarının. Kemal’in ağzından dökülen “Sen de yanında güçlü bir erkek olmadan o yollara tek başına gitmekten korktun hep.” sözlerinde aralarındaki ilişki örüntüsünün anahtarı gizlidir. Erki elinde tutan ve bağımlı kılan bir örüntü. Füsun’un tüm bu süreçlerde hep bekletilen, asla seçilmeyen ve aslında kişiliği ve kendi benliğine değil de bulunduğu konum ve Kemal’in gözündeki yansımasıyla var olan bir sevgili konumunda kalır. Sosyal adaletsizlik, kültürel ve sınıfsal ayrımların yanı sıra toplumun ve dönemin özellikleri Füsun’un seçimlerini şekillendirir. Aynı zamanda benlik inşasını kurmaya çalışan özne olma kapasitesi kısıtlanan Füsun için Kemal ile kurduğu ilişki bağımlılık döngüsüne kayar.
Tatmin Olmayan ve Gittikçe Derinleşen Bir Örüntü
Özellikle Kemal’in nişanlandığında orada bulunan Füsun’a bakıp ne kadar mutlu olduğunu bilmek aslında Kemal’in sadece aşık olmadığını aynı zamanda iki ilişkiye birden sahip olmanın onu nasıl tamamlanmış hissettirdiğini gösterir. Bir yanda sosyal statüsünü koruyacağı, toplumun onayladığı nişanlısı bir yanda ise dürtülerini ve en derin arzularını tatmin eden sevgilisi Füsun. İki tarafa birden hakim olmak ona bir erk sunarken güçlü ve tamamlanmış hissetmesine yol açar. Aynı zamanda toplumun gözünden düşme ihtimali, cemiyet tarafından küçümsenme ve aşağılanma riskiyle birleştiğinde Kemal üzerinde yoğun bir utanç tehdidi barındırır. İki taraf arasında bilinçli bir tercih yapamayışında bu toplumsal baskı faktörünün etkisini de yok saymamak gerekir. Bu noktada dönemin güç sahibi ve zengin erkeklerine görece hak gördüğü bir yandan mutlu bir aile kurmuş diğer yandan da gönül kaçamaklarıyla tutkulu aşk ilişkisine sahip olan erkek figürü Kemal’e de oldukça makul gelir. Elbette ki bu döngü sürdürülebilir olmaz ve bedeller ödenir.
Aşkın Hep Bir Öteki Yüzü Bulunur
Aslında aralarında yaşanan tüm külliyata tutkulu bir aşk demek haksızlık olur. İkisi arasında tutkulu ve romantik bir aşktan öte obsesyon, bağımlılık ve güç hiyerarşisi ile örülü sarmal ve dikenli bir bağ vardır. Kemal Füsun’suz yaşayamaz çünkü nesnesi eksildiği anda yoksunluk ve obsesyonla örülüdür. Fakat Füsun da Kemal ile olamaz çünkü onunla olmak hem Füsun’u kısıtlar hem de asla ait olamayacağı o “cemiyet” dünyasını ona hatırlatır. Füsun roman boyunca özne olarak gösterilse de aslında Kemal’in dünyasında tam anlamıyla bir nesne olarak konumlandırılır. Tüm obsesyon dünyasına yatırım yapan, araçlarıyla bir bütün haline gelen ve “Kemal’in zihnindeki Füsun” öznesine hizmet eden bir nesne. Bu nedenle ne patolojik bir aşk ne de romantik bir serüven diyebileceğimiz kadar tekdüze değildir hikaye. Masumiyet Müzesi, katmanlarla örülü ve her baktığınız yerden başka bir gerçek sunan “insan olmanın” hikayesidir.
