Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte güzellik standartları da önemli ölçüde değişmiştir. Instagram, TikTok ve Snapchat gibi görselliğin ön planda olduğu platformlarda paylaşılan filtrelenmiş ve düzenlenmiş görüntüler, kusursuz görünüm algısını güçlendirmektedir. Bu içeriklere sürekli maruz kalan bireyler, zamanla kendi fiziksel görünümlerini başkalarının görünümüyle karşılaştırabilmekte ve bedenlerinden memnuniyetsizlik duyabilmektedir. Yapılan araştırmalar, bu durumun özellikle beden dismorfik bozukluğu belirtileriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir (Fardouly & Vartanian, 2016).
Sosyal Medya ve Güzellik Standartları
Günümüzde sosyal medya, bireylerin günlük yaşamının önemli bir parçası hâline gelmiştir. Özellikle Instagram, TikTok ve Snapchat gibi platformlar, güzellik standartlarının oluşmasında ve yayılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Paylaşılan fotoğraf ve videoların büyük bir kısmının filtreler ve düzenleme uygulamalarıyla değiştirilmesi, gerçekçi olmayan güzellik anlayışının normalleşmesine neden olmaktadır. Bu durum, bireylerin kendilerini sürekli olarak idealize edilmiş beden ve yüz görünümleriyle karşılaştırmalarına yol açmaktadır.
Filtreler ve fotoğraf düzenleme uygulamaları, bireylerin kendi fiziksel görünümlerine ilişkin beklentilerini artırırken, özellikle gençler ve genç yetişkinler üzerinde daha belirgin bir etki oluşturmaktadır. Sosyal medyada sunulan ideal görünümü yakalama isteği, bireylerin fiziksel kusurlarını olduğundan daha belirgin algılamalarına ve estetik müdahalelere daha olumlu yaklaşmalarına neden olabilmektedir. Bu nedenle sosyal medya, yalnızca güzellik standartlarını şekillendiren bir araç değil, aynı zamanda beden algısını etkileyen önemli çevresel etkenlerden biri olarak değerlendirilmektedir (Arulat, 2022).
Beden Dismorfik Bozukluğu ile İlişkisi
Beden Dismorfik Bozukluğu (BDD), bireyin fiziksel görünümünde başkaları tarafından fark edilmeyen ya da çok önemsiz görülen bir kusuru aşırı derecede önemsemesiyle karakterize edilen bir ruhsal bozukluktur. Bu durum kişinin görünüşüyle sürekli meşgul olmasına, sık sık aynaya bakmasına, kusurlarını gizlemeye çalışmasına ve sosyal ortamlardan kaçınmasına neden olabilmektedir (American Psychiatric Association, 2022).
Son yıllarda yapılan çalışmalar, sosyal medyada idealize edilmiş beden ve yüz görsellerine yoğun şekilde maruz kalmanın beden memnuniyetsizliğini artırdığını ve BDD belirtilerini tetikleyebileceğini göstermektedir (Fardouly & Vartanian, 2016). Özellikle filtreler ve fotoğraf düzenleme uygulamaları, bireylerin gerçek görünümleri ile sosyal medyada sunulan kusursuz görünüm arasında sürekli karşılaştırma yapmalarına neden olmaktadır. Bu karşılaştırmalar zamanla kişinin görünümüne yönelik takıntılı düşünceler geliştirmesine ve var olduğunu düşündüğü kusurlara daha fazla odaklanmasına yol açabilmektedir (Holland & Tiggemann, 2016).
Araştırmalar ayrıca yoğun sosyal medya kullanımının estetik operasyonlara yönelik ilgiyi artırdığını ortaya koymaktadır. Filtrelenmiş görüntülerine benzemek isteyen bireylerin estetik müdahalelere daha olumlu yaklaştıkları ve bu eğilimin BDD belirtileriyle ilişkili olabileceği belirtilmektedir (Ryding & Kuss, 2020). Bununla birlikte sosyal medya, beden dismorfik bozukluğunun tek nedeni olarak görülmemektedir. Genetik yatkınlık, kişilik özellikleri ve çevresel etkenler de bozukluğun gelişiminde etkili olmakla birlikte, sosyal medyanın bu süreci hızlandırabilen önemli risk faktörlerinden biri olduğu düşünülmektedir.
Sosyal medyanın günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası hâline gelmesi, güzellik standartlarının değişmesine ve bireylerin beden algısının bu değişimden etkilenmesine neden olmuştur. Filtreler, düzenlenmiş fotoğraflar ve idealize edilmiş beden görselleri, bireylerin kendi görünümlerini gerçekçi olmayan ölçütlerle değerlendirmelerine yol açabilmektedir. Literatürde yer alan çalışmalar, yoğun sosyal medya kullanımının beden memnuniyetsizliğini artırabildiğini ve beden dismorfik bozukluğu belirtilerini şiddetlendirebilecek önemli bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Ancak sosyal medya tek başına beden dismorfik bozukluğuna neden olmamakta; biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerle birlikte değerlendirilmesi gereken çok boyutlu bir süreç olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle bireylerin sosyal medya içeriklerine eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşmaları ve gerçekçi olmayan güzellik standartları konusunda farkındalık kazanmaları, beden algısının korunması açısından önem taşımaktadır.
Kaynakça
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.
- Arulat, M. D. (2022, Mayıs). Medyanın beden algısına etkisi. TavsiyeEdiyorum.com. https://www.tavsiyeediyorum.com/makale_22758.htm
- Fardouly, J., & Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.09.005
- Holland, G., & Tiggemann, M. (2016). A systematic review of the impact of the use of social networking sites on body image and disordered eating outcomes. Body Image, 17, 100–110. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2016.02.008
- Ryding, F. C., & Kuss, D. J. (2020). The use of social networking sites, body image dissatisfaction, and body dysmorphic disorder: A systematic review of psychological research. Psychology of Popular Media, 9(4), 412–435. https://doi.org/10.1037/ppm0000264
